ΣΤο hi-tech μουσείο της Ελεύθερνας

Υπάρχει ελληνικό μουσείο στις αίθουσες του οποίου πετάνε μέλισσες γονιμοποιώντας λουλούδια μπροστά στα μάτια των επισκεπτών την ώρα που μικρές χελώνες περπατούν αμέριμνες; Υπάρχει προθήκη – με μήκος έξι μέτρα – που να χωρά την «Οδύσσεια»; Και χρειάζεται το Google Maps δίπλα στη λεοντοκέφαλη αιγυπτιακή γυναικεία θεότητα Σεκμέτ; Αν απαντήσατε αρνητικά, κάνετε λάθος, αλλά δικαιολογημένα. Τέτοιο μουσείο υπάρχει στην Ελλάδα, απλώς δεν το έχετε ακόμη επισκεφθεί: είναι το νεότευκτο μουσείο της Ελεύθερνας, το πρώτο αρχαιολογικού χώρου στην Κρήτη και το τέταρτο μεγαλύτερο του είδους του στην Ελλάδα. «Η τεχνολογία είναι ένας σπουδαίος σύμμαχος στην προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς» λέει στα «Πρόσωπα» ο Νίκος Σταμπολίδης, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και επί 30 χρόνια ανασκαφέας της αρχαίας Ελεύθερνας, της πόλης με τα  4.500 χρόνια Ιστορίας (από το 3000 π.Χ. έως τον 14ο αι. μ.Χ.) που φωτίζει τα λεγόμενα Σκοτεινά Χρόνια και με τα ευρήματά της εικονογραφεί τα έπη του Ομήρου.

Και δεν δίστασε να την αξιοποιήσει για να ζωντανέψει τις ιστορίες που διηγούνται τα ευρήματα. Για να κάνει γοητευτικά ακόμη και σε ένα παιδάκι το μυστήριο του ταυτόχρονου θανάτου των τεσσάρων αριστοκρατισσών – ιερειών, ηλικίας από 13 ½ έως 72 ετών, που τάφηκαν μαζί στη νεκρόπολη της Ορθής Πέτρας, αλλά και τη χρυσή διακοσμητική ταινία που κοσμούσε ένα από τα φορέματά τους, η οποία έχει ανασυντεθεί από 3.182 χρυσά σπαράγματα. Το ίδιο παιδάκι μπορεί να απορροφηθεί από το χρυσό χελωνάκι που κάποτε κοσμούσε τον λαιμό μιας εξ αυτών, ενώ τώρα περπατά στην τρισδιάστατη ψηφιακή προβολή που συνυπάρχει με την κεντρική προθήκη αφιερωμένη στον άφθαρτο χρυσό. Και να αφεθεί στη μαγεία της θεάς Μέλισσας (η οποία, σύμφωνα με τον μύθο, έθρεψε μαζί με τις συντρόφους της και την Αμάλθεια τον Δία ως νήπιο στο Ιδαίον Αντρον), που αν την αντιστρέψεις μεταμορφώνεται σε ένα πανέμορφο λουλούδι.

Οι ψηφιακές προκλήσεις στο αρχαιολογικό μουσείο των 950 εκτεθειμένων θησαυρών δεν σταματούν στην κεντρική προθήκη της πρώτης αίθουσας, ανάμεσα στο άγαλμα της Σκύλλας που απεικονίζεται ως γυναίκα από τη μέση και πάνω και ως ψάρι από τη μέση και κάτω, από το οποίο εκφύονται σκυλιά, το ρωμαϊκό ηλιακό ρολόι, τις ελεφαντοστέινες πλάκες με παραστάσεις από τη ζωή του Αχιλλέα.  Στη μεγαλύτερη και ακριβότερη προθήκη του μουσείου οι περιπέτειες του Οδυσσέα που «γνώρισε διαφορετικές πόλεις και νοοτροπίες», σύμφωνα με τον Ομηρο, εικονογραφούνται κατά κάποιον τρόπο μέσα από τα ταξίδια αντικειμένων που δεν έχουν καταγωγή από την Ελεύθερνα αλλά κατέληξαν εκεί από την Αττική ώς τη Φοινίκη και από τις Κυκλάδες ώς την ιταλική χερσόνησο. Για να επιτευχθεί ο στόχος, δεν αρκεί να παρατεθούν τα δεκάδες ετερόκλητα αντικείμενα: τρεις προβολείς από την οροφή δείχνουν μέσω των χαρτών της Google τις διαδρομές τους αλλά και τη χλωρίδα της Ελεύθερνας – φυτά που αρωματίζουν και θεραπεύουν, για τα οποία μάλιστα οι φαραώ της Αιγύπτου πλήρωναν με ασήμι και χρυσάφι.

ΤΑΙΝΙΕΣ ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ. Οι ψηφιακές προκλήσεις που οφείλονται στους Μιμίκα Γιαννοπούλου, Εύα Μητάκη, Τάσο Μπέλα και Αντώνη Κιούκα συνεχίζονται. Η συγκινητική ιστορία της Κυρίας της Οξέρ – της διάσημης δαιδαλικής Κόρης που απήχθη και ξενιτεύτηκε στο Λούβρο και επέστρεψε για λίγο για να συναντήσει τη δίδυμη αδελφή της, την Κόρη της Ελεύθερνας – αλλά κι εκείνη της Φρονίμης που βρέθηκε στον βυθό της θάλασσας πριν σωθεί την τελευταία στιγμή από τον δήμιό της ζωντανεύουν μέσα από μικρού μήκους γοητευτικές ταινίες. Μαζί με μία ακόμη που παρουσιάζει την τελετουργική δημιουργία μιας πυράς στο πλαίσιο της πειραματικής αρχαιολογίας, η οποία θάφτηκε το 1996 και του χρόνου θα ανασκαφεί για να αποκαλυφθεί πώς έχουν αντιδράσει τα υλικά. Η ταινία, σε σκηνοθεσία Μέμης Σπυράτου, απέσπασε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ του Ροβερέτο.

Από τις καλύτερες δε ψηφιακές στιγμές είναι το πρώτο στην Ιστορία μνημείο άγνωστου στρατιώτη που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη. Οι λίθινοι πολεμιστές με τις ασπίδες στο χέρι που έστεφαν την κορυφή του κτιρίου πιθανόν παραπέμπουν στους Κουρήτες που προστάτευσαν τον μικρό Δία από τον Κρόνο κι ένας εξ αυτών – ο Ελευθήρας – έδωσε το όνομά του στην πόλη. Κι όταν η ψηφιακή αναπαράσταση του μνημείου εμφανίζεται στην οθόνη της δεύτερης αίθουσας, τόσο οι Κουρήτες όσο και αρχιτεκτονικά μέλη που έχουν μεταφερθεί στο μουσείο κοκκινίζουν με τη βοήθεια ειδικού φωτισμού, ώστε να μπορεί ο επισκέπτης να καταλάβει ότι είναι εκείνα που προβάλλονται τη συγκεκριμένη στιγμή.

Τελευταίες ψηφιακές πινελιές στο μουσείο (που αν και στους πρόποδες του Ψηλορείτη, διαθέτει ασύρματο δίκτυο, χορηγία εταιρείας κινητής τηλεφωνίας) είναι η ημίωρη ταινία με την παρουσίαση του Ομήρου διαχρονικά στην τέχνη. Για να φτάσει στο εύρημα που εικονογραφεί στον μέγιστο βαθμό τα έπη του – την ταφική πυρά του πολεμιστή στα πόδια του οποίου για αντίποινα είχε αποκεφαλιστεί ένας αιχμάλωτος (730 π.Χ.), όπως περιγράφεται ότι έκανε ο Αχιλλέας στην ταφική πυρά του Πατρόκλου με 12 Τρώες.