Η τέχνη πίσω από το σύμβολο

Πίσω από τον μύθο κρυβόταν ένας καλλιτέχνης. Και πίσω από την ποιητικότητα του συμβόλου η δύναμη του αθλητή. Στην περιοχή εκείνη της ποπ κουλτούρας όπου τα όρια μεταξύ ρεαλισμού και αναπαραστάσεων είναι δυσδιάκριτα, ο πυγμάχος γινόταν η προβολή της εποχής του. Κάθε κίνησή του μέσα στο ρινγκ, οι δηλώσεις του εκτός εμπεριείχαν μια ποιητική διάθεση. Η παθιασμένη στάση του απέναντι στη θρησκεία, μέχρι και η φιλανθρωπία του, ήταν όλα κομμάτια ενός έργου τέχνης, της ίδιας του της ζωής. Στους αγώνες του ένωνε λευκούς και μαύρους, διανοουμένους και μη, επειδή ήταν ένα παγκόσμιο πολιτιστικό είδωλο: από τη μουσική και τον κινηματογράφο μέχρι τα κόμικς και τα βιντεοπαιχνίδια.

Ακολουθώντας το παράδειγμα του ίδιου του Αλι που το 1963 ηχογράφησε τον δίσκο «I am the greatest» και το 1976 το «Ali and his gang Vs Mr Toooth Decay» (όπου προωθούσε τη στοματική υγιεινή με τη βοήθεια του Φρανκ Σινάτρα!), πολλοί μουσικοί έκαναν τα επεισόδια της ζωής του στίχο. Ανάμεσά τους ο Μπομπ Ντίλαν  που έγραψε το κομμάτι «I shall be free No 10» στο άλμπουμ του 1964 «Another side of Bob Dylan»: «Επαιζα μποξ με τις σκιές όλη τη μέρα / Νόμιζα ότι ήμουν έτοιμος για τον Κάσιους Κλέι». Ή το βινύλιο που κυκλοφόρησε το 1971 ο νεοϋορκέζος τραγουδιστής Βέρνον Χάρελ με τον τίτλο «Muhammed Ali», αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στο είδωλο. Πιο πρόσφατα, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο τραγουδιστής Μπεν Φολντς έστησε έναν φανταστικό μονόλογο του Αλι για το τέλος της καριέρας του στο κομμάτι «Boxing», ενώ λίγα χρόνια αργότερα ο ράπερ 50 Cent στο «Many men» ισχυρίζεται πως είναι ο καλύτερος: «Σαν τον Αλι στις δόξες του», επιβεβαιώνοντας την επιρροή του στον κόσμο του χιπ – χοπ.

Το όνομά του στον κινηματογράφο πέρασε πρώτα από βιογραφικά ντοκιμαντέρ (όπως τα «Black Rodeo» του 1972 και «When we were kings» του 1996, όπου εμφανίστηκε κι ο ίδιος ενσαρκώνοντας τον εαυτό του) για να καταλήξει σε βιογραφικές ταινίες. Η πιο γνωστή είναι το «Αλι» του Μάικλ Μαν, όπου το 2001 ο Γουίλ Σμιθ ενσάρκωσε στη μεγάλη οθόνη τον θρυλικό μποξέρ κερδίζοντας μια υποψηφιότητα για Οσκαρ. Λέγεται μάλιστα πως ο αμερικανός ηθοποιός είχε αρχικά αρνηθεί τον ρόλο μέχρι να επέμβει ο Αλι που τον έπεισε λέγοντάς του «είσαι σχεδόν αρκετά όμορφος για να παίξεις εμένα». Σαν αντανάκλαση του εαυτού του στον κινηματογράφο είδε και τον αφροαμερικανό ήρωα Απόλο Κριντ, αντίπαλο του Σιλβέστερ Σταλόνε στο φιλμ «Ρόκι» του 1976, μολονότι οι παραγωγοί της ταινίας δεν το παραδέχτηκαν ποτέ.

Η ΙΔΕΑ ΤΟΥ ΤΖοΡΤΖ ΛΟΪΣ. Αν και πολυφωτογραφισμένος, κυρίως μετά τους μεγάλους αγώνες του, η πιο χαρακτηριστική εικόνα του έμελλε να είναι στο εξώφυλλο του περιοδικού «Esquire» τον Απρίλιο του 1968, όπου ποζάρει σαν άλλος Αγιος Σεβαστιανός πληγωμένος από βέλη που τρυπούν το γυμνό του σώμα. Η ιδέα ανήκει στον ελληνοαμερικανό γκουρού της διαφήμισης Τζορτζ Λόις, art director του περιοδικού, ο οποίος αντλώντας έμπνευση από τον ομώνυμο πίνακα του Μποτιτσίνι (15ος αιώνας) σε έκθεση του Μητροπολιτικού Μουσείου, θέλησε να τον εμφανίσει σαν μάρτυρα για τις ιδέες του. Αλλωστε, το προφίλ του τού το επέτρεπε. «Ο Αλι είχε αρνηθεί να καταταχθεί στον στρατό λόγω των νέων του θρησκευτικών ισλαμικών πεποιθήσεων, είχε καταδικαστεί σε πέντε χρόνια φυλάκιση από το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο και οι ομοσπονδίες πυγμαχίας τού είχαν αφαιρέσει τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, απαγορεύοντάς του παράλληλα να αγωνιστεί ξανά» λέει στα «Πρόσωπα» ο ελληνοαμερικανός «Mad Man». «Προκειμένου να δεχτεί να ποζάρει σαν άγιος της Εκκλησίας, χρειάστηκε να πάρει πρώτα την άδεια του πνευματικού του πατέρα Ελάιτζα Μοχάμεντ. Ευτυχώς για τον ίδιο και την παγκόσμια κοινότητα που αγκάλιασε αμέσως το κλικ με τον τραυματισμένο μποξέρ, ανάγοντάς τη σε σύμβολο ενάντια στις φυλετικές διακρίσεις, στον θρησκευτικό φανατισμό αλλά και στον πόλεμο του Βιετνάμ».

Τα κατορθώματα του Αλι στην επαγγελματική πυγμαχία υμνήθηκαν και στον κόσμο της ένατης τέχνης. Το 1978 οι σχεδιαστές της DC έχρισαν τον Μοχάμεντ Αλι ιδανικό σύμμαχο του Σούπερμαν σε μια μάχη απέναντι σε εξωγήινους εισβολείς και αποτύπωσαν την αναμέτρησή τους μέσα από τις 72 σελίδες του κόμικ «Superman Vs Muhammad Ali». Λίγα χρόνια νωρίτερα, είχε κυκλοφορήσει και το τεύχος του «Αστερίξ και Οβελίξ» με τον τίτλο «Asterix and the Big Fight», όπου οι δύο ήρωες αντιμετωπίζουν τον Γαλλορωμαίο Κάσιους Κεραμίξ, ενθύμηση του πραγματικού ονόματος του Κάσιους Κλέι. Τακτική που μιμήθηκαν και πολλοί δημιουργοί ηλεκτρονικών παιχνιδιών που βάφτισαν πρωταγωνιστές τους με στοιχεία και έμμεσες αναφορές στον Αλι.

Με πιο απαλά χρώματα, αλλά χωρίς να χάσει την ηρωική της διάσταση, πέρασε η ζωή του μποξέρ σε σειρά παιδικών βιβλίων που κυκλοφόρησαν τη δεκαετία του 2000. Την αρχή έκανε η κόρη του Χάνα με το «More than a hero: Muhammad Ali’s life lessons presented through his daughter’s eyes» και ακολούθησαν άλλες τέσσερις εκδόσεις με παρόμοιο περιεχόμενο από άλλους συγγραφείς. Αντίστοιχο φαινόμενο παρατηρήθηκε και στην κατηγορία των ποιητικών συλλογών την ίδια περίοδο, όπου μετά το έργο «Muhammad Ali, In fighter’s heaven» του Βίκτορ Μπόκρις, ήρθαν στα ράφια των βιβλιοπωλείων άλλοι τρεις τόμοι με στίχους για τον Αλι.

Η ΝΕΑ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ. Το πέρασμα του Αλι από τα ρινγκ δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο από το μεταπολεμικό συγγραφικό σινάφι την εποχή μάλιστα που το αμερικανικό μυθιστόρημα ενσωμάτωνε στην πλοκή του τα μηνύματα της ποπ κουλτούρας. Ηταν τα χρόνια της τηλεοπτικής αθωότητας, όταν η πυγμαχία είχε εδραιωθεί στη συνείδηση του κοινού (μαζί με το μπέιζμπολ και τις ιπποδρομίες). Πολλοί από τους μετέπειτα επιδραστικούς αρθρογράφους των γνωστότερων εντύπων της περιόδου πρόσθεσαν από ένα credit στην καριέρα τους με κάθε προφίλ ή συνέντευξη που αφορούσε τον υπεραθλητή. Γιατί πέρα από κροσέ και κλωτσιές, έγραφαν για τις φυλετικές διακρίσεις, τη θρησκευτική ελευθερία και το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα, στοιχεία για τα οποία μιλούσε και έπαιρνε θέση ακατάπαυστα ο Αλι. Με το φαινόμενο καταπιάστηκαν και πολλοί εκπρόσωποι της Νέας Δημοσιογραφίας ή ονομαστοί γραφιάδες που έλαμψαν στο μυθοπλαστικό ντοκουμέντο, όπως ο Α.Τζ. Λίμπλινκ («New Yorker»), ο Τζορτζ Πλίμπτον («Harper’s»), ο Χάντερ Τόμσον («Rolling Stone»), η Τζόις Κάρολ Οουτς («New York Review of Books»). Ενδεικτικές για το ενδιαφέρον της εποχής είναι και οι συνεντεύξεις του Αλι στο «Playboy» τον Οκτώβριο του 1964 (όπου ο Αλεξ Χάλεϊ τον ρωτάει για την «τρομακτική ποίηση» που συμβολίζει) και στο «Penthouse» του 1985 διά χειρός Μαρκ Κραμ και με τίτλο «Το φάντασμα ενός πυγμάχου» (η τελευταία θα αναδημοσιευθεί μεταφρασμένη από τον Θάνο Σταθόπουλο και την Ντέμπορα Γουίντερ στο «Περιοδικό» την ίδια χρονιά).

Πάνω απ’ όλα, όμως, ο Νόρμαν Μέιλερ με το περίφημο κείμενό του «Ego» που κυκλοφόρησε στο πρεστιζάτο «Life» τον Μάρτιο του 1971 και το βιβλίο «Ο αγώνας» (εκδ. Καστανιώτη, 2006, μτφ. Ιλάειρα Διονυσοπούλου). Σε αυτό περιγράφει τον αγώνα του Μοχάμεντ Αλι και του Τζορτζ Φόρμαν, στην Κινσάσα του Ζαΐρ, το 1975, για τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή βαρέων βαρών. Στο μικροσκόπιο του Μέιλερ μπαίνει ένα πολιτιστικό είδωλο με πυγμή. Σαν αυτή που επέδειξε όταν οι εκπρόσωποι της βιομηχανίας του θεάματος του χάρισαν το δικό του αστέρι στη Λεωφόρο της Δόξας στο Χόλιγουντ το 2002 και δεν δέχτηκε να μπει στο δάπεδο. «Φέρω το όνομα του αγαπημένου προφήτη μας Μωάμεθ και είναι αδύνατο να επιτρέπω στον κόσμο να ποδοπατάει το όνομά του» είπε αυτός και έσπευσαν να κρεμάσουν τη χαρακτηριστική πλακέτα με το όνομά του σε τοίχο, δημιουργώντας έτσι το μοναδικό κάθετο αστέρι.