Τα συγκοινωνούντα δοχεία της τέχνης και της πολιτικής

Σε μια εποχή που η τέχνη λαχανιάζει για να φτάσει τη ζωή, η δεύτερη δίνει απλόχερα τα υλικά για την αναπαράσταση ή τον σχολιασμό της. Με μια λεπτομέρεια: όσο ποτέ άλλοτε τέχνη και πολιτική συγκυρία αλληλοτροφοδοτούνται. Ο παγκόσμιος κινέζος πολυκαλλιτέχνης και ακτιβιστής Αϊ Ουέιουεϊ το γνωρίζει αυτό καλά. Και αυτές τις ημέρες που συστήνεται στο αθηναϊκό κοινό χρησιμοποιώντας ως βατήρα το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (μέχρι τις 30 Οκτωβρίου), περισσότερο με τη δική του περίπτωση υπενθυμίζει μια μεγάλη συζήτηση. Πώς οριοθετείται η τέχνη από την πραγματικότητα; Πού σταματάει η τέχνη και αρχίζει η πολιτική; Πώς κατορθώνει κάποιος να γίνεται η περφόρμανς του εαυτού του;

ΟΙ ΔΙΩΞΕΙΣ. Είναι παράξενο αλλά ο 59χρονος κινέζος προβοκάτορας δεν χωράει στα ερμηνευτικά σχήματα τύπου 1970-1980. Για παράδειγμα, θα ήταν εύκολο να τον περιγράψουμε απλώς ως έναν αντικαθεστωτικό της χώρας του. Είναι. Προφανώς. Και αυτό έχει εγγραφεί μέσα του με τις διώξεις του πατέρα του και διάσημου ποιητή Αi Quing. Αλλά και με τις δικές του περιπέτειες, όπως το 2011 που συνελήφθη και έμεινε υπό κράτηση για 81 ημέρες στην Κίνα. Χωρίς να του απαγγελθεί κατηγορία.

Ο Αϊ Ουέιουεϊ όμως ταυτόχρονα με την κριτική στο κινεζικό καθεστώς κοιτάει κριτικά και τη Δύση. Μοιάζει με ένα ευαίσθητο ελατήριο. Χωρίς το σύνδρομο του επαρχιώτη αντιφρονούντα που βρήκε απάγκιο στην Εσπερία για να ρίξει τα καλλιτεχνικά βέλη του στο Σινικό Τείχος. Εξάλλου, οι μετακινήσεις πληθυσμών, οι προσφυγικές ροές, τα κλειστά σύνορα και τα δακρυγόνα κατά των κολασμένων της Γης στην Ειδομένη είναι εδώ γύρω. Τεκμήρια ενός ευρωπαϊκού καπιταλισμού που δείχνει να μετασχηματίζεται και να αναδιπλώνεται στην ξενοφοβία, στα κλειστά σχήματα, στους εθνικισμούς.

Η άλλοτε ευμαρής επικράτεια που εκτείνεται από τον Τραμπ μέχρι το φασιστικό αβγό του φιδιού στην Αυστρία δεν είναι ένα θεματικό πάρκο ανέσεων και βαθιάς δημοκρατίας που χωράει τον επιδοτούμενο χαβαλέ καλλιτεχνών. Είναι μια διαρκής διαπραγμάτευση σε μια συγκυρία νέας φτώχειας, κρίσης της ΕΕ, εξέγερσης στη Γαλλία.

Ο Αϊ Ουέιουεϊ που διακτινίζεται με άνεση μεταξύ Ειδομένης – Λέσβου – Βερολίνου (όπου μένει η φαμίλια του) θυμίζει την αλογόμυγα που δεν αφήνει ήσυχο κανένα κοινωνικό μοντέλο. Οχι τυχαία, μόλις άρχισε να χαρτογραφεί και τη δυτική παθογένεια μπήκε στο στόχαστρο των συστημικών δημοσιολόγων. Λογικό. Με χιλιόμετρα περφόρμανς, οι δυτικές μητροπόλεις ζουν μια ενηλικίωση και στην τέχνη. Οι περφόρμερ ή οι πολυκαλλιτέχνες σαν τον Αϊ δεν είναι εξωτικά πτηνά. Ούτε κομίζουν κάτι πολύ καινούργιο. Είναι όμως οι ενοχλητικοί παρατηρητές του σήμερα. Αυτοί που βλέπουν τη σκόνη κάτω από το χαλί. Σοφά ο Κινέζος προέκτεινε τη στάση του στα κοινωνικά δίκτυα. Με χιλιάδες ακολούθους σε instagram συχνά ο λογαριασμός του γίνεται πόλος ενημέρωσης για το Προσφυγικό. Κρεμάει φωτογραφίες, αυτοφωτογραφίζεται με πρόσφυγες. Κοινοποιεί το μείζον θέμα.

ΟΙ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ. Ο Αϊ πάλι για πολλούς μοιάζει να μην έχει ξεπεράσει το στάδιο του επαρχιώτη καλλιτέχνη που συμπεριφέρεται με δέος στη μητρόπολη: γι’ αυτό και τσουγκρίζει το ποτήρι σαμπάνιας με τον Μπερνάρ Αρνό, ιδιοκτήτη της γαλλικής πολυτέλειας και κάνει selfie με την Πάρις Χίλτον στα εγκαίνια της έκθεσής του σε ένα πολυκατάστημα του Παρισιού, ιδιοκτησίας Αρνό και προπυργίου της μεγαλοαστικής παριζιάνικης καθημερινότητας.

Είναι όμως και ο ίδιος που «έντυσε» τους κίονες του πασίγνωστου Σάουσπιλχάουζ στο Βερολίνο με 14.000 σωσίβια από τις ελληνικές ακτές. Είναι ο ίδιος που αναπαρέστησε την τραγική εικόνα τού τριών ετών πρόσφυγα Αϊλάν πέφτοντας μπρούμυτα σε μια παραλία της Λέσβου και υποδυόμενος τον πνιγμένο πιτσιρικά. Αυτό το δεύτερο σήκωσε αντιδράσεις για τον εικονοκλάστη Κινέζο. Στο μεταξύ εκείνος είχε ήδη καταλάβει πως η καρδιά της Ιστορίας χτυπάει στο δίπολο Ειδομένη – Λέσβο. Με ομάδα συνεργατών του έκανε και έχει κάνει δεύτερο σπίτι του τις περιοχές. Αγνωστο αλλά σημαντικό: έμαθε για την κατάσταση μετά την πρόσκληση του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης.

Το τραύμα της Ιστορίας βρήκε τον παλμογράφο του. Ή μήπως πάλι μιλάμε για έναν σχιστομάτη γενειοφόρο Αντι Γουόρχολ της μεταπολιτικής τέχνης με μπόλικο μάρκετινγκ;

Η τέχνη και η περφόρμανς πάντα ως επιλογές εμπεριέχουν το προσωπικό στοιχείο του φορέα τους. Θα ήταν άδικο να «διαβάσουμε» τον Κινέζο κάπως έτσι. Θα ήταν περισσότερο έντιμο να τον δούμε ως έναν ανήσυχο πολίτη του κόσμου. Που εναλλάσσει την οικογενειακή του θαλπωρή στο Βερολίνο και την οργάνωση των πρότζεκτ του με τις επισκέψεις του στις λάσπες της Ειδομένης. Θα μπορούσε να αρκεστεί στο πρώτο. Τολμάει το δεύτερο. Και συχνά με κινδύνους.

ΔΑΚΡΥ-ΔΟΧΑ ΚΑΙ ΔΑΚΡΥ-ΓΟΝΑ. Ο ίδιος χτενίζοντας την πονεμένη περιοχή συνέλεξε πριν από λίγο καιρό άδεια φυσίγγια δακρυγόνων που πέταξε η Αστυνομία των Σκοπίων κατά των προσφύγων. Ο Αϊ εκθέτει εντός του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης σήμερα τα φυσίγγια δίπλα σε αρχαία δακρυδόχα αγγεία από εκείνα στα οποία συνέλεγαν οι πενθούντες τα δάκρυα για τον χαμό των αγαπημένων τους. Η σύγκριση μεταξύ δακρυγόνου και δακρυδόχου είναι συγκλονιστική: το ένα προκαλεί δάκρυα, το άλλο τα συλλέγει. Εκεί που το δακρυδόχο είναι φορέας παρηγοριάς, το δακρυγόνο μαρτυρεί μίσος. Είναι ένα μόνο τεκμήριο της έκθεσης του ίδιου στο αθηναϊκό Μουσείο ανάμεσα σε εκθέματα (όπως μαρμάρινα σωσίβια), φωτογραφίες, βίντεο. Πολλά εμπνεόμενα από το Προσφυγικό ή το κινεζικό καθεστώς.

Ο Αϊ Ουέιουεϊ είναι εδώ υπενθυμίζοντας πως η Τέχνη δεν είναι λοξή πολυτέλεια. Αλλά πυρετική ανάγνωση της ζωής.