Τι μάθαμε από το Τσερνόμπιλ;

Μια επέτειος είναι μια καλή αφορμή για να θέσει κανείς ένα ερώτημα. Και το ερώτημα στα τριάντα χρόνια που συμπληρώνονται από την καταστροφή στο Τσερνόμπιλ είναι ένα: Ποιο είναι το μέλλον της πυρηνικής ενέργειας; Το επιχείρημα των υποστηρικτών είναι ένα – και ισχυρό: με τη χρήση τής πυρηνικής ενέργειας η ατμόσφαιρα απαλλάσσεται από το διοξείδιο του άνθρακα. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν κερδίζουν μόνο έδαφος. Γίνονται και πιο φτηνές.

Η πυρηνική ενέργεια, πάντως, φαίνεται ότι αντιστέκεται. «Στο πλαίσιο του 23ου σχεδίου της», δηλώνει στη γαλλική «Φιγκαρό» ο ειδικός Λιονέλ Τακοέν, «η Κίνα αποφάσισε να διπλασιάσει την παραγωγή της πυρηνικής της ενέργειας. Οσο για την Ινδία, προτίθεται να μειώσει έως το 2020 κατά 40% την ενέργεια που θα παράγει από άνθρακα. Αυτός ο στόχος επιτυγχάνεται μόνο με την επιστράτευση της πυρηνικής ενέργειας». Από την άποψη αυτή, το σχέδιο της Βρετανίας να προσθέσει ακόμη δύο αντιδραστήρες στο πυρηνικό δυναμικό της είναι μάλλον ταπεινός. Και το καταλαβαίνει ακόμη περισσότερο κανείς εάν λάβει υπόψη του ότι η ρωσική Rosatom διεκδικεί ένα έργο αξίας 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων που συνίσταται στην κατασκευή περίπου τριάντα αντιδραστήρων σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Νοτιοανατολικής Ασίας. Η Rosatom – υπενθυμίζει η γαλλική εφημερίδα – είναι η πρώτη εξαγωγέας πυρηνικών αντιδραστήρων παγκοσμίως και κληρονόμος ολόκληρης της περιουσίας της Σοβιετικής Ενωσης. Πολιτικά, διαδραματίζει τον ίδιο ρόλο με την Gazprom, τον ρωσικό κολοσσό του φυσικού αερίου: είναι ένα ισχυρό πιόνι που χρησιμοποιεί κατά καιρούς ο Βλαντίμιρ Πούτιν στη διπλωματική σκακιέρα.

Για την Ιζαμπέλ Ζουέτ, επικεφαλής της γαλλικής υπηρεσίας πυρηνικής ενέργειας, οι περίπου σαράντα χώρες που σχεδιάζουν σήμερα επενδύσεις στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας αποτυπώνουν ανάγλυφα την πραγματικότητα. Η πυρηνική βιομηχανία – σημειώνει η ίδια – συμβάλλει κατά 12% στην παραγωγή πυρηνικής ενέργειας. Κάτω από αυτό το πρίσμα, η ιδέα μιας αποπυρηνικοποιημένης Ευρώπης είναι ουτοπική. «Με 129 πυρηνικούς αντιδραστήρες που λειτουργούν αυτή τη στιγμή, η Γηραιά Ηπειρος παραμένει η πιο πυρηνικοποιημένη περιοχή στον κόσμο» αναφέρει. Σε αυτά τα δεδομένα πρέπει να προστεθεί ένα ακόμη: ότι οι δώδεκα από τις δεκαπέντε πιο ισχυρές οικονομίες του πλανήτη είναι και πυρηνικές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι στον κανόνα δεν υπάρχουν και εξαιρέσεις. Η Γερμανία και η Ιταλία είναι, για παράδειγμα, οι δύο χώρες της Ευρώπης που φαίνεται να γύρισαν οριστικά σελίδα. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται η Ισπανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Από τις τέσσερις χώρες, αυτή στην οποία συνδέθηκε άμεσα η στροφή στην πυρηνική πολιτική με ένα πυρηνικό ατύχημα ήταν η Γερμανία. Η καταστροφή στη Φουκουσίμα πριν από πέντε χρόνια χτύπησε συναγερμό στο Βερολίνο. Και η αντίδραση ήταν άμεση: πυρηνικοί αντιδραστήρες έκλεισαν, ενώ η Γερμανία φιλοδοξεί να παράγει έως το 2050 το 80% των αναγκών της σε ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Αυτό, πάντως, που αλλού δεν κάνει ο φόβος ενός νέου ατυχήματος το κάνει η οικονομική κρίση. «Τα πυρηνικά εργοτάξια έχουν υψηλότατο κόστος και ενέχουν οικονομικό ρίσκο» σημειώνει αναλυτής. Ενώ ακριβό σπορ είναι και η ανακύκλωση των αποβλήτων.

Τα μέτρα ασφαλείας
Μετά το πυρηνικό ατύχημα στο Τσερνόμπιλ τα μέτρα ασφαλείας ενισχύθηκαν κατακόρυφα στους πυρηνικούς σταθμούς. Αυτό σημαίνει ότι οι πυρηνικοί σταθμοί σήμερα είναι πολύ πιο ασφαλείς απ’ ό,τι στο παρελθόν. Θα έπρεπε, όμως, να συμβεί μια τέτοια καταστροφή για να υπάρξει αυτή η αντίδραση;