Αντίο στον μεταφραστή του Σαίξπηρ και του Τσέχοφ

Ισως όλα ξεκίνησαν το 1990, όταν ο Γιώργος Μιχαηλίδης, γνωρίζοντας τις σπουδές του, του ζήτησε να μεταφράσει το «Χειμωνιάτικο Παραμύθι» για το Ανοιχτό Θέατρο. Ηδη από τη δεκαετία του 1980 βέβαια, με τον «Βασιλιά Ληρ», ο Ερρίκος Μπελιές είχε κάνει τις πρώτες του μεταφραστικές απόπειρες. Μάλλον γι’ αυτό και ο ποιητής Γιάννης Βαρβέρης, βλέποντάς τον να ξεκινά επιτυχώς την πρώτη πράξη από το «Παραμύθι», του είπε χαριτολογώντας «πλέον σου απομένουν τριάντα έξι έργα και τέσσερις πράξεις».

Ετσι κι έγινε: μέχρι το 2004 που έβαλε τελεία στο «Ερρίκος ο Δ’», ο γαλλικής καταγωγής ποιητής και φιλόλογος, που γεννήθηκε στην Αθήνα το 1950 και σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δίδαξε Ιστορία του θεάτρου στο Εθνικό και στο Τέχνης, ολοκλήρωσε τις μεταφράσεις  – μετά τον Βασίλη Ρώτα – όλων των θεατρικών του Ελισαβετιανού. Οταν τελείωσε, πέρασε κατά δήλωσή του μια περίοδο χηρείας. Χθες το απόγευμα πέθανε από πολύμηνη ασθένεια στο νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν.

Η μετάφραση των 37 σαιξπηρικών έργων για τον Κέδρο, δεν ήταν φυσικά το μόνο του επίτευγμα. 159 θεατρικά και 24 πεζογραφήματα είναι ο συνολικός αριθμός που έχει καταγραφεί στο βιογραφικό του. Με τίτλους που φανερώνουν βαθιά γνώση τόσο του αμερικανικού όσο και του ευρωπαϊκού θεάτρου: Γκολντόνι, Ιονέσκο, Τενεσί Ουίλιαμς, Πίντερ, Στρίντμπεργκ, Ιψεν, Μολιέρος, Αρθουρ Μίλερ ή Ευγένιος Ο’Νιλ αλλά και πολύς Τσέχοφ, είναι μερικοί μόνο από τους συγγραφείς με τους οποίους καταπιάστηκε στα χειρόγραφα (τετράδια για την ακρίβεια) με τα οποία συνήθιζε να εργάζεται.

Εξίσου σημαντικές ωστόσο είναι και οι έξι ποιητικές συλλογές που εξέδωσε: «Εγκόλπιο» και «Οι δίαυλοι» από τον Κέδρο, «Το διακεκριμένο σώμα», «Φαινόμενον ως να έπλεε και μένον ακίνητον», «Πόλεως» και «Τα εισόδια του φόβου» από τον Οδυσσέα. Ηταν μια αναζήτηση που είχε από νεαρή ηλικία, αν και θα την παραμέριζε για χάρη της μετάφρασης. Εκεί βρήκε τις λίγες εκείνες λέξεις που θα τον εξέφραζαν περισσότερο. «Μου αρέσει πολύ μια φράση της Μπλανς Ντιμπουά, στο “Λεωφορείον ο Πόθος”» έλεγε ερωτώμενος σχετικά. «Στο τέλος που έρχεται ένας γιατρός να την παραλάβει κι αυτή ξέρει πως θα την κλείσουν στο τρελάδικο, αλλά θέλει να είναι και ευγενική μαζί του, λέει το πολύ ωραίο: “Πάντα βασιζόμουν στην καλοσύνη των ξένων”».