Πολλοί αρχιτέκτονες, λίγες προτάσεις

Το 1928 στη Γερμανία ο Χανς Μάγερ, δεύτερος διευθυντής της σχολής Μπαουχάουζ, άφησε δυνατό αποτύπωμα στην αρχιτεκτονική θεωρία με την «αρχή του συλλογικού σχεδιασμού» (Co-op Prinzip) που επιχερούσε να βρει απάντηση στη σχέση κοινωνίας και ντιζάιν. Τον Απρίλιο του 2016 ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ στην Αθήνα, ως φορέας διαχείρισης της ελληνικής πρότασης στην 15η Biennale Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, ανακοίνωσε τον τίτλο της συμμετοχής μας : #ThiIsACo_op, με τον οποίο η ελληνική αρχιτεκτονική κοινότητα ερμηνεύει το θέμα  «Reporting from the Front» (Αναφορά από το μέτωπο), το οποίο όρισε ως κεντρικό ο Αλεχάνδρο Αραβένα, καλλιτεχνικός διευθυντής της μεγάλης διοργάνωσης. Εστιάζει, λοιπόν, σε μια αρχιτεκτονική με κοινωνικοπολιτικό πρόσημο εστιάζοντας στη μάχη για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης.

Οι συλλογικές πρακτικές δεν αποτελούν καινοφανές εύρημα του ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ. Η πρωτοτυπία του εγχειρήματος της αρχιτεκτονικής πρότασης  #ThiIsACo_op μάλλον βρίσκεται στην προετοιμασία για τον δρόμο προς το ελληνικό περίπτερο. Από τα τέλη του περασμένου Ιανουαρίου η ανοιχτή πρόσκληση του ΣΑΔΑΣ σε ρόλο κομισάριου της Μπιενάλε αφορούσε όλη την αρχιτεκτονική κοινότητα ώστε να ξεκινήσουν οι συζητήσεις. Στη συνέχεια η σύγχρονη πραγματικότητα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και η τεχνολογία της online επικοινωνίας βοήθησαν μέσα από blogs, σελίδες facebook, λογαριασμούς twitter και instagram τις πρώτες ανταλλαγές απόψεων και θεμάτων. Κι ενώ σκοπός παρέμενε να συνεισφέρουν όλοι οι συμμετέχοντες στη δημιουργία ενός προγράμματος-μακέτας, η αρχή του συλλογικού σχεδιασμού χάθηκε στη μετάφραση των ιδεολογικών εκφράσεων της. Ο αρχικός ενθουσιασμός έδωσε χώρο στις μεταξύ τους συγκρούσεις, οι ομάδες χωρίστηκαν σε υποομάδες υποστηρικτών και ανταγωνιστών της συλλογικής διαδικασίας, οι εντάσεις προκάλεσαν αποχωρήσεις, οι αντιθέσεις άρχισαν να εκφράζονται στις αναρτήσεις των μελών στο blog του ΣΑΔΑΣ και από τη μεγάλη συζήτηση ο αριθμός των συμμετεχόντων καταλήγει στους 120 αρχιτέκτονες (χωρίς, ωστόσο, να είναι εξασφαλισμένη η ελεύθερη πρόσβαση για όλους, καθώς η Μπιενάλε παρέχει 35 προσκλήσεις). Οπως σημειώνουν οι ίδιοι, το #ThisIsACo-op αναδεικνύει «την σημασία της συνεργατικότητας, την ανθρώπινη σύμπραξη ως ουσιαστική πολιτική πρόταση αντιμετώπισης της πολυδιάστατης καθημερινής κρίσης. Ταυτόχρονα, ερευνά, επεξεργάζεται και εκθέτει τα πολλαπλά μέτωπα της κρίσης: το Προσφυγικό, την κρίση πόλης, το δικαίωμα στη στέγη, την κρίση του επαγγέλματος του αρχιτέκτονα…».

ΟΛΑ ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ; Σε αυτό το ανοιχτό εργαστήριο η ιδέα της συνεργασίας  εκδηλώνει, όμως, μια αμηχανία: την αδυναμία απόφασης για μια πιο συμπυκνωμένη επιλογή συγκεκριμένων προτάσεων. Μόνο απτό στοιχείο κατασκευής φαίνεται να είναι ο σχεδιασμός ενός αμφιθεάτρου  που «λειτουργεί ως το διαλεκτικό δοχείο υποδοχής και το κατεξοχήν σύμβολο της συμμετοχής και της συλλογικότητας. Ο ίδιος χώρος χρησιμοποιείται ως αναγνωστήριο και χώρος προβολών. Το Ελληνικό Περίπτερο αποτελεί τον φυσικό τόπο συνάντησης αρχιτεκτόνων, συλλόγων, κινημάτων…». Δηλαδή όλα επιτρέπονται και τίποτα δεν ξεχωρίζει; Η απάντηση στο ελληνικό περίπτερο της Βενετίας.