«Δεν νιώθω καλύτερος από εσάς»

Είναι το πρώτο βιβλίο του Φραγκίσκου αφότου ανέβηκε στον παπικό θρόνο στις 13 Μαρτίου του 2013. Ειδικά για την περίσταση, ο «ποντίφικας των φτωχών» δέχθηκε να παραχωρήσει μία συνέντευξη στον βατικανολόγο και δημοσιογράφο της εφημερίδας «La Stampa» Αντρέα Τορνιέλι εστιάζοντας στο θεολογικό ζήτημα που τον συγκινεί περισσότερο: το έλεος προς τις πληγωμένες συνειδήσεις του ποιμνίου του. Ολα ξεκίνησαν ένα αποπνικτικό απομεσήμερο του περσινού Ιουλίου, σημειώνει ο Τορνιέλι, που συνάντησε τον Φραγκίσκο στην κατοικία του, στον Οίκο της Αγίας Μάρθας στο Βατικανό, λίγες ημέρες μετά την επιστροφή από το ταξίδι του στον Ισημερινό, στη Βολιβία και την Παραγουάη. Οπως αποκαλύπτει, «είχα στείλει χωρίς πολλές ελπίδες έναν κατάλογο από ζητήματα και ερωτήσεις που θα ήθελα να συζητήσουμε». Αυτό που τελικά αποκόμισε ήταν μια συζήτηση κατά την οποία ο 266ος Πάπας της Καθολικής Εκκλησίας εξηγεί γιατί οι ιερείς πρέπει να βγουν «έξω από τις εκκλησίες και τις ενορίες», να συναντήσουν εκ νέου τους περιθωριοποιημένους, τους φυλακισμένους, τις πόρνες, τους ομοφυλόφιλους. Μέσα από αναμνήσεις της νιότης του, επεισόδια της ιερατικής του πείρας και της θητείας του ως εξομολόγου ο Φραγκίσκος καταλήγει στη φράση – κλειδί του βιβλίου: «Ο Πάπας είναι κι αυτός ένας άνθρωπος που έχει ανάγκη από το έλεος του Θεού».

Το βιβλίο κυκλοφόρησε στις 12 Ιανουαρίου σε 85 χώρες και ειδικά για την παρουσίασή του στην Ιταλία επιστρατεύτηκε ο «σατανάς της κωμωδίας» Ρομπέρτο Μπενίνι που χαρακτήρισε τον Πάπα Φραγκίσκο «πιο σπουδαίο άνθρωπο στον κόσμο, ταπεινό και επαναστάτη». Στην Ελλάδα «Το όνομα του Θεού είναι Ελεος» κυκλοφόρησε στις 12 του τρέχοντος μήνα από τις εκδόσεις Διάμετρος, που ίδρυσε πρόσφατα ο πρώην υφυπουργός Εξωτερικών Δημήτρης Κούρκουλας. Τα αποσπάσματα που ακολουθούν είναι από τα πλέον χαρακτηριστικά του βιβλίου.

Κοντά στους φυλακισμένους

Ο Πάπας είναι ένας άνθρωπος που έχει ανάγκη από το έλεος του Κυρίου. Το είπα ειλικρινά, ακόμα και μπροστά στους φυλακισμένους της Παλμασόλα στη Βολιβία, μπροστά σ’ εκείνους τους άντρες και σ’ εκείνες τις γυναίκες που με υποδέχτηκαν τόσο θερμά. Τους υπενθύμισα ότι και οι Αγιοι Πέτρος και Παύλος φυλακίστηκαν. Εχω μια ιδιαίτερη σχέση μ’ αυτούς που ζουν στη φυλακή και έχουν στερηθεί την ελευθερία τους. Ενιωθα πάντα πολύ δεμένος μαζί τους, ακριβώς λόγω της επίγνωσής μου ότι είμαι αμαρτωλός. Κάθε φορά που διασχίζω την πόρτα μιας φυλακής για κάποια τελετή ή επίσκεψη, μου έρχεται πάντα στο μυαλό η σκέψη: Γιατί αυτοί και όχι εγώ; Εγώ θα έπρεπε να είμαι εδώ, θα μου άξιζε να είμαι εδώ. Η πτώση τους θα μπορούσε να είναι δική μου, δεν νιώθω καλύτερος απ’ αυτούς που έχω απέναντί μου. Κι έτσι πιάνω τον εαυτό μου να επαναλαμβάνει και να προσεύχεται: Γιατί αυτοί και όχι εγώ; Μπορεί αυτό να σας σκανδαλίσει, αλλά παρηγορούμαι με τον Πέτρο: είχε απαρνηθεί τον Ιησού και όμως επιλέχτηκε (σελ. 65-66).

Το ελληνικό ρήμα «σπλαχνίζομαι»

Ας σκεφτούμε την ωραιότατη σελίδα όπου περιγράφεται η ανάσταση του γιου της χήρας της Ναΐν, όταν ο Ιησούς, φτάνοντας σ’ εκείνο το χωριό της Γαλιλαίας, συγκινείται μπροστά στα δάκρυα της χήρας γυναίκας, που την έχει τσακίσει ο θάνατος του μοναδικού παιδιού της. Της λέει: «Γυναίκα, μην κλαις». Και γράφει ο Λουκάς: «καὶ ἰδὼν αὐτὴν ὁ Κύριος ἐσπλαγχνίσθη ἐπ’ αὐτῇ» (7, 13). Ο Θεός που έγινε άνθρωπος αφήνεται να συγκινηθεί από την ανθρώπινη δυστυχία, από την ανάγκη μας, από τα βάσανά μας. Το ελληνικό ρήμα, το σπλαχνίζομαι, προέρχεται από τη λέξη που δηλώνει τα σπλάχνα ή τη μήτρα. Είναι παρόμοια με την αγάπη ενός πατέρα και μιας μητέρας που συγκινούνται βαθιά από τον γιο τους, είναι μια αγάπη σπλαχνική. Ο Θεός μάς αγαπά μ’ αυτόν τον τρόπο, με ευσπλαχνία και έλεος. Ο Ιησούς δεν κοιτάζει την πραγματικότητα απ’ έξω, χωρίς να επιτρέψει να τον αγγίξει, σαν να βγάζει μια φωτογραφία. Εμπλέκεται και ο ίδιος. Αυτή την ευσπλαχνία έχουμε ανάγκη σήμερα, για να υπερνικήσουμε την παγκοσμιοποίηση της αδιαφορίας. Αυτό το βλέμμα έχουμε ανάγκη όταν βρισκόμαστε μπροστά σε έναν φτωχό, σε έναν περιθωριοποιημένο, σε έναν αμαρτωλό. Μια ευσπλαχνία που τρέφεται από την επίγνωση ότι είμαστε κι εμείς εξίσου αμαρτωλοί (σελ. 116 – 117).

Η ευθύνη
των άλλων

Ζούμε σε μια κοινωνία που μας συνηθίζει όλο και περισσότερο να μην αναγνωρίζουμε τις ευθύνες μας και να μην τις επωμιζόμαστε: πράγματι, αυτοί που σφάλλουν είναι πάντα οι άλλοι. Οι ανήθικοι είναι πάντα οι άλλοι, οι ενοχές είναι πάντα κάποιων άλλων, όχι δικές μας. Και μερικές φορές ζούμε την αναβίωση μιας κληροκρατίας που αποσκοπεί να χαράξει όρια, να «ρυθμίσει» τις ζωές των ανθρώπων μέσα από την επιβολή προϋποθέσεων και απαγορεύσεων που επιβαρύνουν ακόμα περισσότερο την ήδη κουραστική καθημερινή ζωή μας. Μια στάση πάντα έτοιμη να καταδικάσει και πολύ λιγότερο να αποδεχτεί. Πάντα πρόθυμη να κρίνει, αλλά όχι να σκύψει φιλεύσπλαχνα πάνω στις δυστυχίες της ανθρωπότητας (σελ. 14).