Ολλανδικό καμπανάκι για την Ευρώπη

Ενα συμβολικό δημοψήφισμα, ένας πραγματικός κίνδυνος για την Ευρώπη: οι ολλανδοί ψηφοφόροι κλήθηκαν χθες να εγκρίνουν ή να απορρίψουν τη συμφωνία σύνδεσης μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας. Τα έξιτ πολ ήθελαν τη συμμετοχή να κυμαίνεται μεταξύ 29%-32%, με το όριο για να κριθεί έγκυρο το αποτέλεσμα στο 30%. Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα ήταν αρκετό για να χτυπήσουν απανωτά καμπανάκια στις Βρυξέλλες, στην έδρα της ολλανδικής κυβέρνησης, ακόμη και στη βρετανική πρωθυπουργική κατοικία τρεις μήνες πριν από το δημοψήφισμα για το Brexit: 64%-36% υπέρ του Οχι.

Το θέμα ήταν, θεωρητικά, η συμφωνία σύνδεσης ΕΕ – Ουκρανίας που υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2014, λίγο μετά την εξέγερση του Μαϊντάν που υποχρέωσε τον τότε πρόεδρο της Ουκρανίας Βίκτορ Γιανουκόβιτς να εγκαταλείψει τη χώρα. Το κείμενο είναι ανάλογο με τις συμφωνίες που έχει υπογράψει η ΕΕ με μία σειρά χωρών, από τη Σερβία μέχρι τη Χιλή. Προβλέπει τη δημιουργία ζώνης ελεύθερου εμπορίου με την Ουκρανία και σε πολιτικό επίπεδο, μιλά για ένα «συμβόλαιο σύνδεσης».

Αυτή ακριβώς η ιδέα – και η σθεναρή εναντίωση της Μόσχας – ήταν που έκαναν τον Γιανουκόβιτς να απορρίψει τελικά τη συμφωνία, πυροδοτώντας την εξέγερση που τον ανέτρεψε. Η σημερινή κυβέρνηση του Κιέβου θέλει τη συμφωνία, τα υπόλοιπα κράτη της ΕΕ την έχουν επικυρώσει: στην πραγματικότητα, τα περισσότερα σημεία της ήδη εφαρμόζονται. Και το ολλανδικό Κοινοβούλιο την έχει επικυρώσει από πέρυσι. Αλλά η κύρωση αυτή είχε μπει στον πάγο. Διότι η Ολλανδία έχει έναν ασταθή κυβερνητικό συνασπισμό (οι επόμενες εκλογές θα γίνουν κανονικά τον Μάρτιο του 2017) και έναν νέο νόμο (από το 2015) που επιτρέπει τη διενέργεια δημοψηφισμάτων εφόσον συγκεντρώνονται περισσότερες από 300.000 υπογραφές πολιτών και μια ισχυρή (εθνολαϊκιστική και ισλαμόφοβη) Ακροδεξιά – δοθείσης και της μεταναστευτικής – προσφυγικής κρίσης, το Κόμμα για την Ελευθερία του Γκέερτ Βίλντερς έχει φτάσει να προηγείται στις δημοσκοπήσεις.

Μία χαλαρή συμμαχία ευρωσκεπτικιστών, λοιπόν, ονόματι GeenPeil – σημαίνει «Παραμικρή Ιδέα» και υποτίθεται πως χαρακτηρίζει την ΕΕ – επέβαλε το δημοψήφισμα κατορθώνοντας να συγκεντρώσει 430.000 υπογραφές. Τον πραγματικό της στόχο τον ομολόγησε η ίδια: «Ενα δημοψήφισμα για την έξοδο της Ολλανδίας από την Ευρώπη δεν είναι ακόμα εφικτό, γι’ αυτό εκμεταλλευόμαστε όλες τις ευκαιρίες ώστε να προκαλέσουμε ένταση στις σχέσεις ΕΕ – Ολλανδίας», εξήγησε ο πρόεδρός της, Αριάν βαν Ντίξουρν.

ΜΗΝΥΜΑ ΓΙΑ BREXIT. Προσερχόμενος χθες στην κάλπη, ο ίδιος ο Βίλντερς εξέφρασε την ελπίδα να λειτουργήσει το δημοψήφισμα ως κίνητρο προς τους βρετανούς ψηφοφόρους να ψηφίσουν υπέρ του Brexit τον Ιούνιο – και η χθεσινή μέρα να σημάνει «την αρχή του τέλους για την ΕΕ». Στο Αμστερνταμ βρέθηκε πρόσφατα με την ίδια ελπίδα και ο Νάιτζελ Φάρατζ, ο ηγέτης του UKIP: «Μία νίκη του Οχι», είχε δηλώσει, «θα έστελνε ένα ισχυρό μήνυμα στο βρετανικό εκλογικό σώμα».

Οπως σημείωναν χθες οι «New York Times», το σύνηθες πρόβλημα με τα δημοψηφίσματα είναι πως οι ψηφοφόροι τείνουν να ψηφίζουν συναισθηματικά με βάση αυτά που τους ενοχλούν και όχι απαραίτητα επί του ερωτήματος. Στο χθεσινό δημοψήφισμα το θέμα δεν ήταν τόσο η συμφωνία σύνδεσης ΕΕ – Ουκρανίας όσο η ίδια η ΕΕ. Χωρίς να συνυπολογίζονται άλλα θέματα της επικαιρότητας με δυνητική βαρύτητα στην κάλπη: η εμπλοκή του Ποροσένκο στα Panama Papers, η μετανάστευση γενικά και εκείνη, φανταστική ή όχι, του «ουκρανού υδραυλικού» ειδικότερα, η δημοτικότητα της κυβέρνησης, η άνοδος της Ακροδεξιάς. Οχι ότι ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν (ο οποίος παρεμπιπτόντως, επίσης εμπλέκεται στα Panama Papers, μέσω «παιδικών του φίλων») είναι δημοφιλής στην Ολλανδία: 193 ολλανδοί επιβάτες σκοτώθηκαν το 2014 όταν μία πτήση των Μαλαισιανών Αερογραμμών καταρρίφθηκε με πύραυλο ρωσικής κατασκευής από φιλορώσους αυτονομιστές στην Ανατολική Ουκρανία.

Το δημοψήφισμα είχε συμβουλευτικό χαρακτήρα αλλά ο ολλανδός πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε δεν θα μπορούσε να αγνοήσει ένα ξεκάθαρο Οχι: θα ήταν τουλάχιστον υποχρεωμένος από τον νόμο να επανεξετάσει το θέμα. Και θα μπορούσε θεωρητικά να ζητήσει από την ΕΕ επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με την Ουκρανία. «Ενα Οχι θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο σε μία μεγάλη ευρωπαϊκή κρίση», είχε προειδοποιήσει ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. Και να δώσει στον Βλαντίμιρ Πούτιν έναν (ακόμη) λόγο να γιορτάσει.