Λήδα Παπακωνσταντίνου: «Δεν αντέχω το συνεχές “αμάν”»

Οι καθηγητές της ήταν απαρηγόρητοι που δεν επέλεξε την κλασική φιλολογία. Ποιος, εκείνη, μια από τις καλύτερες μαθήτριες στη γλώσσα; Μα ούτε καν την αρχαιολογία που έδειχνε να την ενδιαφέρει; Ισως να μην είχαν υπολογίσει την επιρροή που είχαν ασκήσει στην ψυχολογία της το σκαρπέλο του πατέρα της – με το οποίο σκάλιζε το ξύλο κι έφτιαχνε έργα που συναντά ακόμη και σήμερα, όπως παραδέχεται, «σε κάθε γωνιά, ακόμη κι εκτός Ελλάδας» – και τα πινέλα της μητέρας της, που ήταν μια ναΐφ ζωγράφος. Και βεβαίως ούτε περνούσε από τον νου τους ότι μια μέρα η μαθήτριά τους εκείνη, η Λήδα Παπακωνσταντίνου, θα γινόταν μια από τις πρώτες γυναίκες περφόρμερ στην Ελλάδα και από τις σημαντικότερες εικαστικούς της σύγχρονης σκηνής, την οποία κάποιοι χαρακτηρίζουν «Ελληνίδα Αμπράμοβιτς» με αφορμή και την άφιξη της διασημότερης περφόρμερ παγκοσμίως στην Αθήνα.

«Η κατηγοριοποίηση είναι μια από τις μικρές δυστυχίες της ζωής. Δεν με αφορά. Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι να είμαι συνεπής σε όσα κάνω» λέει η 71χρονη δημιουργός στα «Πρόσωπα», σε ένα μικρό διάλειμμα από το στήσιμο του νέου της έργου που ετοιμάζει πυρετωδώς στο Φουγάρο – τον δραστήριο πολιτιστικό οργανισμό του Ναυπλίου – υπό την επιμέλεια της Φλωρίκας Π. Κυριακοπούλου και με φωτισμούς του Φίλιππου Κουτσαφτή, ώστε να υποδεχτεί σήμερα τους πρώτους επισκέπτες. Μια εγκατάσταση υπό τον τίτλο «3 Παπακωνσταντίνου, Θοδωρής, Λίτσα, Λήδα», που μέχρι την τελευταία στιγμή άλλαζε μορφή και αποτελεί αμιγώς οικογενειακή υπόθεση, καθώς περιλαμβάνει ξυλόγλυπτα του πατέρα της – «γεννημένου καλλιτέχνη» που αναγκάστηκε το 1948 να βιοποριστεί από το ταλέντο του όταν υποχρεώθηκε να αποχωρήσει από το Βασιλικό Ναυτικό του οποίου ήταν υπαξιωματικός, λόγω κοινωνικών φρονημάτων -,  ζωγραφικά έργα της μητέρας της, επίσης αυτοδίδακτης η οποία στεκόταν πάντα στο πλευρό του συζύγου της, εργαλεία, πατρόν, βιβλία δίσκους, παλαιότερα έργα της ίδιας που είχαν γίνει με αφετηρία τους γονείς της  και δύο νέες δημιουργίες: μία που έχει ως άξονα τον πατριάρχη – χωρίς να μας δίνει περαιτέρω πληροφορίες διότι όπως υποστηρίζει «η τέχνη δεν περιγράφεται, βιώνεται» – και ένα ανέκδοτο κινηματογραφικό πορτρέτο της μητέρας της από τη δεκαετία του ’80.

«Δεν εκθέτω τα οικογενειακά μας. Δείχνω τη δουλειά τους. Αυτή η εγκατάσταση προέκυψε από την ανάγκη να βάλω σε τάξη τα πράγματα που αφορούν την προσωπική μου ζωή μέσα στην αταξία της εποχής μας. Για τον λόγο αυτό ασχολήθηκα επί δύο χρόνια με όλο αυτό το αρχειακό υλικό, που ήταν κατά κύριο λόγο αποθηκευμένο αλλά και στο σπίτι μου και σε σπίτια φίλων» λέει η εικαστικός που έως και τα φοιτητικά της χρόνια περνούσε πολλές ώρες βοηθώντας τους γονείς της στο εργαστήριό τους, το οποίο μεταφέρθηκε από τη Σαλαμίνα στην Ηλιούπολη και αργότερα οριστικά στις Σπέτσες, όπου βρίσκεται ακόμη και σήμερα. «Τώρα που ξανακοιτάζω όλα αυτά είδα πραγματωμένες ευκαιρίες, ευκαιρίες που τόλμησαν να φτιάξουν για τον εαυτό τους, μια διαρκή αναζήτηση εκ μέρους τους χωρίς να επαναπαύονται στα προϊόντα που πουλούσαν πολύ. Κι από εκείνους έμαθα να με ενδιαφέρει η θετική πλευρά των πραγμάτων. Δεν θέλω να ασχολούμαι με το τι έχουμε χάσει. Δεν αντέχω το συνεχές “αμάν” που μας κάνει να ξεχνάμε ότι υπάρχει κρασί στο βαρέλι. Για μένα η γκρίνια είναι χάσιμο χρόνου».

Πόσο μπορεί αυτή η εκ πρώτης όψεως οικογενειακή ιστορία να αφορά το ευρύ κοινό; «Είναι ένα έργο που μιλάει για την Ιστορία της χώρας τα τελευταία 103 χρόνια, από τη γέννηση του πατέρα μου μέχρι σήμερα. Υπάρχουν πολλές πληροφορίες και το τι θα δει ο καθένας εξαρτάται από τα μάτια του. Ο τρόπος ανάγνωσης είναι διαφορετικός για τον καθένα» καταλήγει η εικαστική δημιουργός.