Δημιουργική ασάφεια υπό τουρκική ομηρεία

«Αν δεν καταλήξουμε σε συμφωνία με την Τουρκία, η εναλλακτική είναι κι άλλες “Ειδομένες” στην Ελλάδα». Η κυνική αυτή παραδοχή – που έκανε ευρωπαίος αξιωματούχος βγαίνοντας λίγο μετά τις 10 το βράδυ από το δείπνο των 28 – ήταν απλώς ενδεικτική της τουρκικής ομηρείας στην οποία έχει περιέλθει η Ευρώπη για την αντιμετώπιση του Προσφυγικού. Πολύ περισσότερο, το νέο θρίλερ που εξελίχθηκε χθες δείχνει τη δυσκολία που είχαν οι 28 να βρουν τη χρυσή τομή ανάμεσα σε μια συμφωνία που είναι δύσκολα εφαρμόσιμη και νομικά αμφισβητήσιμη και στις απαιτήσεις του Αχμέτ Νταβούτογλου. 
Η δυσκολία αυτή, εξάλλου, ανέβαλε για σήμερα το μεσημέρι την προγραμματισμένη για χθες το βράδυ συνάντηση του τούρκου πρωθυπουργού με τον Ντόναλντ Τουσκ και τον Ζαν – Κλοντ Γιούνκερ. Το δείπνο των 28 και η συμφωνία επί του αναθεωρημένου προσχεδίου ολοκληρώθηκε στη 1.30 τα ξημερώματα, εξέλιξη που μετατρέπει το σημερινό (αρχικά) πρωινό του Νταβούτογλου με τους 28 σε γεύμα (και ίσως σε τσάι ή δείπνο) με αβέβαιη κατάληξη.
Παρά τη συμφωνία παρέμειναν τα ερωτηματικά νομικής φύσεως, κυρίως από την ελληνική πλευρά, για το αν εν τέλει η Τουρκία θα εφαρμόσει τα συμφωνηθέντα. Κι αυτό διότι προκειμένου να λειτουργήσει το σχέδιο που προβλέπει την επιστροφή των παράτυπων μεταναστών από τα ελληνικά νησιά στην Τουρκία, αλλά και των σύρων προσφύγων στην αναλογία ένας προς έναν (για κάθε σύρο πρόσφυγα που θα επιστρέφει από τα ελληνικά νησιά στην Τουρκία, ένας σύρος πρόσφυγας θα επανεγκαθίσταται στην Ευρώπη απευθείας από το τουρκικό έδαφος), θα πρέπει όχι μόνο η Ελλάδα να στηριχθεί με δικαστές, εμπειρογνώμονες ασύλου και διερμηνείς που θα ελέγχουν ποιοι δικαιούνται άσυλο και ποιοι όχι με fast track διαδικασίες, αλλά και η Τουρκία να περάσει νομοθεσία που θα επιτρέπει την επιστροφή. Με απλά λόγια, να συμφωνήσει να εφαρμόσει τους κανόνες της Συνθήκης της Γενεύης που εγγυώνται πλήρη προστασία ακόμη και για τους μη σύρους πρόσφυγες (διαφορετικά δεν θα μπορούν να επιστρέφονται από την Ελλάδα στην Τουρκία). 
Η μεγάλη προσδοκία των Ευρωπαίων είναι ότι με μια τέτοια συμφωνία οι πρόσφυγες – πολύ περισσότερο οι παράτυποι μετανάστες – δεν θα κάνουν τον κόπο να διακινδυνεύσουν τη ζωή τους σε ένα επικίνδυνο και κοστοβόρο ταξίδι στο Αιγαίο μόνο και μόνο για να επιστραφούν στην Τουρκία και από εκεί αν είναι τυχεροί να πάρουν προτεραιότητα μετεγκατάστασης σε κάποια ευρωπαϊκή χώρα. Η συμφωνία των 28 που θα παρουσιαστεί σήμερα στον Νταβούτογλου παραμένει δημιουργικά ασαφής ώστε να μεταθέτει τη λύση του προβλήματος στο μέλλον, όπως και οι προηγούμενες ευρωπαϊκές αποφάσεις. 
Η βασική φιλοσοφία του αρχικού προσχεδίου συμφωνίας των 28 είναι να εναποθέσει όλες τις ελπίδες για την ανάσχεση των προσφυγικών ροών στην ελληνοτουρκική συνεργασία, σε ένα πλαίσιο που ακόμη και κορυφαίοι κοινοτικοί παράγοντες παραδέχονται ότι είναι πολύ δύσκολο να εφαρμοστεί. Η αγωνία των κοινοτικών παραγόντων από νωρίς χθες στις Βρυξέλλες ήταν αν ο Αχμέτ Νταβούτογλου θα μπορούσε να τη δεχθεί, καθώς στο αρχικό προσχέδιο της συμφωνίας των 28 με την Τουρκία οι τουρκικές απαιτήσεις είχαν ψαλιδιστεί αρκετά. Εξάλλου, ο ίδιος προϊδέασε για τις προθέσεις του δηλώνοντας προτού μπει στο αεροπλάνο για τις Βρυξέλλες ότι η Τουρκία «δεν θα γίνει ανοικτή φυλακή για μετανάστες». 
Μέχρι αργά ενστάσεις παρέμεναν για το ζήτημα της απελευθέρωση της βίζας για τους τούρκους πολίτες (κυρίως από τους Γάλλους), ενώ το θέμα της ενίσχυσης της Τουρκίας με επιπλέον 3 δισ. λύθηκε, όπως και το ζήτημα του ξεπαγώματος των πέντε ενταξιακών κεφαλαίων που μπλοκάρισε η Κυπριακή Δημοκρατία. Η επίτευξη συμφωνίας των 28 επ’ αυτού θεωρείται διπλωματική νίκη του Νίκου Αναστασιάδη.

Οι πόθοι. Ο ευσεβής πόθος των Ευρωπαίων που υποτίθεται ότι προβλέπουν 18.000 θέσεις επανεγκατάστασης (και εφόσον χρειαστεί ακόμη 54.000) απευθείας από την Τουρκία, δηλαδή συνολικά 72.000 επανεγκαταστάσεις, είναι ότι οι δαιδαλώδεις νομικές διαδικασίες που θα πρέπει να κινηθούν για την παροχή ασύλου και ανώτατο όριο των 72.000 απευθείας επανεγκαταστάσεων που έθεσαν οι Ευρωπαίοι, θα λειτουργήσει αποτρεπτικά και για τους πρόσφυγες και για τους διακινητές. Κοινοτικές πηγές έλεγαν ότι μύχιος πόθος των Ευρωπαίων είναι να μη χρειαστεί να επανεγκατασταθούν περισσότεροι από 10.000 – 20.000 από την Τουρκία. Ομως, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η Αγκυρα θα δεχθεί τη συμφωνία ως επαρκή, αφού ήδη έχει 2,7 εκατομμύρια σύρους πρόσφυγες στο έδαφός της.