[Ευρωπαϊκό όνειρο] Η ευθύνη στην Τουρκία

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που αρχίζει σήμερα θα επιδιώξει να φθάσει στην τελική υιοθέτηση της συμφωνίας Ευρωπαϊκής Ενωσης – Τουρκίας για την επίλυση του προσφυγικού/μεταναστευτικού ζητήματος.

Υπάρχουν ωστόσο πολλά θέματα ανοιχτά για κάτι τέτοιο, θέματα που εν πολλοίς θέτει η Αγκυρα όπως η πρόσθετη χρηματοδότηση (περίπου 3 δισ. ευρώ), η κατάργηση των θεωρήσεων/βίζας για τους τούρκους πολίτες (ρύθμιση που δεν θα δεχθεί η Γαλλία) και η επιτάχυνση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων (που δεν θα δεχθεί η Κύπρος). Αλλά, πέρα από αυτά, το περιεχόμενο της συμφωνίας καθαυτό εγείρει σοβαρά ζητήματα νομικής, πολιτικής και ηθικής τάξης όπως και ζητήματα εφαρμοσιμότητας, αν δηλαδή θα μπορέσει να υλοποιηθεί και αν ακόμη συμφωνηθεί σε όλες τις λεπτομέρειες.

Τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να προσέξει ιδιαίτερα η ελληνική πλευρά προκειμένου να εξασφαλίσει ότι το προσφυγικό/μεταναστευτικό πρόβλημα επιλύεται για τη χώρα και δεν παρακάμπτεται εντέχνως. Η βασική ρύθμιση του πακέτου λέει ότι όλοι οι άτυποι μετανάστες που φθάνουν στα ελληνικά νησιά θα επιστρέφονται στην Τουρκία καθώς και κάθε Σύρος, ενώ αντίστοιχος αριθμός σύρων προσφύγων θα μετεγκαθίσταται από την Τουρκία σε χώρες-μέλη της ΕΕ.

Η ρύθμιση αυτή είναι από νομικής άποψης αίολη καθώς, ανεξάρτητα από το τι λέει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επιστροφή προσφύγων σε νομικά αμφίβολη, «μη ασφαλή χώρα», όπως κρίνεται ότι είναι η Τουρκία, δεν επιτρέπεται (έστω κι αν η Ελλάδα την αναγνωρίζει ως «ασφαλή»). Αυτό λένε ανοιχτά ΟΗΕ, Διεθνής Αμνηστία κ.ά.

Από πολιτική άποψη, φαίνεται ότι η ΕΕ παραδίδει την όλη ευθύνη για μια προσφυγική/μεταναστευτική πολιτική στην Τουρκία. Η επιδίωξη γνήσιας κοινής ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής μάλλον απομακρύνεται. Η ΕΕ μπορεί να καταστεί έτσι δέσμια κάθε είδους πίεσης ή και εκβιασμού ακόμη από πλευράς Τουρκίας. Τρίτον, η ρύθμιση «ένας πίσω στην Τουρκία, ένας στην Ευρώπη» δημιουργεί ισχυρό κίνητρο και για την Τουρκία να ευνοήσει τους Σύρους να φθάσουν στα ελληνικά νησιά. Επομένως η διέλευση στο Αιγαίο μπορεί να αυξηθεί, παρά να μειωθεί. Υπάρχουν ακόμη πολλές άλλες ανοιχτές εκκρεμότητες. Η συμφωνία επομένως αυτή μπορεί τελικά να αποδειχθεί «μια τρύπα στα νερά του Αιγαίου». Είναι απορίας άξιο πώς ο Αλέξης Τσίπρας δέχθηκε αυτή τη συμφωνία, που πέραν όλων των άλλων δεν επιλύει το ελληνικό πρόβλημα.

Η Ελλάδα θα πρέπει να επιμείνει (α) στη μετεγκατάσταση (relocation) προσφύγων μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο, (β) σε επανεγκατάσταση συγκεκριμένου αριθμού προσφύγων από την Τουρκία στην Ευρώπη ανεξάρτητα από τις επιστροφές που θα πρέπει να περιορισθούν στους άτυπους μετανάστες, (γ) στην αποτελεσματική φύλαξη των συνόρων με ευρωπαϊκή ευθύνη, (δ) σε γνήσια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για τη μετανάστευση. Και βεβαίως στην ισχύ των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Ελσίνκι όπως επισήμανε και ο Κώστας Σημίτης.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών