Η οδύσσεια των προσφύγων

Ενας πατέρας που προσπαθεί εναγωνίως να επανασυνδεθεί με την οικογένειά του σε ξένα μέρη, μια γυναίκα που φεύγει για το άγνωστο με συντροφιά το μωρό της, δυο παιδιά που εγκαταλείπουν τον επικίνδυνο τόπο τους. Αυτοί είναι οι πρωταγωνιστές του βιβλίου «Το πιο κρύο καλοκαίρι» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από το Ιδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ. Το ιδιαίτερο στοιχείο αυτής της έκδοσης είναι πως περιλαμβάνει τρεις αληθινές ιστορίες προσφύγων εικονογραφημένες. Τα σκίτσα της Δήμητρας Αδαμοπούλου, του Θανάση Πέτρου και του Γιώργου Τραγάκη μεταφέρουν τις περιπέτειες των ανθρώπων από τη Συρία και το Αφγανιστάν στο ταξίδι τους προς τη Δύση. «Οι ιστορίες είναι βασισμένες σε πραγματικές αφηγήσεις προσφύγων που συναντήσαμε στην Αθήνα και το Βερολίνο. Ιστορίες τυχαίες, χωρίς ιδιαίτερες κορυφώσεις. Διαλέξαμε να τις μετατρέψουμε σε κόμικς για να ξεγελάσουμε τη δραματικότητα χωρίς να χάσουμε τη λεπτομέρεια της αφήγησης» λέει η Ιωάννα Μεϊτάνη, συντονίστρια του Παραρτήματος Ελλάδας στην εισαγωγή του βιβλίου.

Και πράγματι, μέσα από τα σχέδια των τριών σκιτσογράφων αναδεικνύονται οι δύσκολες πτυχές του μεταναστευτικού ζητήματος, χωρίς όμως σχόλια ή υπερβολές. «Ο αναγνώστης είναι εκείνος που θα κρίνει αν υπάρχει φόρτιση στην ιστορία, δεν είναι θέμα του δημιουργού. Σκοπός μου είναι πάντα ο αναγνώστης να φανταστεί, να αισθανθεί, αλλά όχι να το κάνω μελό» τονίζει ο Θανάσης Πέτρου που επιμελήθηκε τα σκίτσα της δεύτερης ενότητας του βιβλίου. Κάτω από τον τίτλο «Ακόμα λίγους μήνες» μεταφέρει σε εικόνες την ιστορία της 24χρονης Χίμπα από τη Συρία, όπως τη διηγήθηκε στη συνεργάτρια του Ιδρύματος Μύριαμ Κλαπή. Βασικό μέλημά του ήταν να μεταφέρει την καθαρή αφήγηση της κοπέλας με όχημα τα πιο χαρακτηριστικά σχήματα του κόμικ του. «Προσπάθησα να προσαρμόσω το ύφος μου στο στυλ της ιστορίας. Ηθελα να σεβαστώ την ιστορία και παράλληλα να κάνω ένα σενάριο προσαρμοσμένο στην αφήγηση των κόμικς» αναφέρει. Για τον λόγο αυτόν, πριν μεταφέρει στο χαρτί τις ιδέες του, φρόντισε να κάνει την απαραίτητη έρευνα. «Εψαξα να βρω φωτογραφικό υλικό από τα κέντρα φιλοξενίας ώστε να είναι πιστή η αποτύπωση, αλλά από κει και πέρα το εικονογραφικό κομμάτι των προσώπων, των ενδυμασιών και λίγο των τόπων έχει μια δόση φαντασίας» παραδέχεται.

      

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΠΑΙΔΙΩΝ. Την ίδια τακτική ακολούθησε και η Δήμητρα Αδαμοπούλου για να στήσει τα σκίτσα της ιστορίας «Προς τη Δύση». «Το μόνο που είχα αποφασισμένο είναι τα χρώματα, που τα ήθελα σε κίτρινο/ώχρα για να δίνει την αίσθηση της σκόνης και της ταλαιπωρίας κάτω από τον καυτό ήλιο. Διάφορες εικόνες από ντοκιμαντέρ και ταινίες δουλέψανε σίγουρα υποσυνείδητα. Από κει και πέρα έκανα έρευνα για υλικό. Εψαξα πολύ σε ρεπορτάζ για εικόνες και επίσης με βοήθησε πολύ ένα διαδραστικό “παιχνίδι” που έφτιαξε το Channel 4, όπου ξεκινάς ως πρόσφυγας το ταξίδι σου, κάνοντας επιλογές και αντιμετωπίζοντας κινδύνους» τονίζει η δημιουργός.

Δουλεύοντας τις ιστορίες των δύο παιδιών που συνέλεξαν η Ηλέκτρα Αλεξανδροπούλου και η Αλίκη Κοσυφολόγου στον Ελαιώνα, έστησε μια παράλληλη δραματοποίηση των εικόνων. «Τους βάζω να διηγούνται  την ιστορία με την εναλλαγή τού μαζί/μακριά αλλά πάντα ταυτόχρονα. Ηθελα να δώσω την αίσθηση ότι τα παιδιά αυτά ακόμα και όταν χωρίζουν έχουν μια σύνδεση (έχουν κοινά αυτά που τους κυνηγάνε /που τους φοβίζουν/ που τους δίνουν κουράγιο)» υπογραμμίζει.

Αντίθετα, η εικονογράφηση του Γιώργου Τραγάκη στην ενότητα «Το πιο κρύο καλοκαίρι», που έδωσε και τον τίτλο του βιβλίου, χαρακτηρίζεται από έντονες εναλλαγές σκούρων και ανοιχτών χρωμάτων και σχεδιαστικών γραμμών. Το μοτίβο αυτό ακολουθείται γενικότερα στα υπόλοιπα περιεχόμενα του βιβλίου, που είναι ένα λογοτεχνικό κείμενο και δύο μικρά δοκίμια για τη μετανάστευση. Η έκδοση διατίθεται δωρεάν τόσο από το Ιδρυμα όσο και ηλεκτρονικά μέσω της σελίδας του, με αποτέλεσμα τα πρώτα 3.000 βιβλία να έχουν εξαντληθεί. Σύντομα αναμένεται και η αγγλική μετάφρασή του, ενώ θα ακολουθήσει η γερμανική.