Πώς η φωτογραφία γίνεται Ιστορία

Ακόμη και για έναν νεαρό φοιτητή Δημοσιογραφίας του Αριστοτελείου που ξεκινούσε κακήν κακώς ό,τι οι παλαιοί των ημερών όριζαν ως δημοσιογραφία ο Γιάννης Κυριακίδης ήταν ο πιο κοντινός μύθος. Για όποιον συμμετείχε στο σπορ – άντε, στο λειτούργημα, όπως το είχαν όλοι ψωμοτύρι – το σκοτεινό γραφείο του στην οδό Τσιμισκή έπαιρνε αργά ή γρήγορα τη θέση του ανάμεσα στα τοπόσημα του θεσσαλονικιώτικου κέντρου. Αν η Πλατεία Καρύτση στην Αθήνα είχε το Αρχείο Μεγαλοοικονόμου, η Θεσσαλονίκη είχε τη «σπηλιά» του Κυριακίδη, όπως την αποκαλούσε ο ίδιος.

Απέχοντας μόλις δύο λεπτά από τα ιστορικά γραφεία των «ΝΕΩΝ» στην Μητροπόλεως, η επικοινωνία με τον διευθυντή της εφημερίδας Δημήτρη Γουσίδη (με τον οποίον κάλυψαν τον πόλεμο Ισραήλ – Αιγύπτου) ανήκε στην ημερήσια διάταξη. Και κάπως έτσι, ο φωτογράφος που για χάρη του έπαιρναν την καλύτερη πόζα τους ο Γεώργιος Παπανδρέου, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, η Αλίκη Βουγιουκλάκη και οι λαϊκοί τραγουδιστές των ελληνικών sixties έτρεχε με τον ίδιο επαγγελματισμό στα δημοτικά σχολεία του Ωραιοκάστρου για χάρη πλέον του σαββατιάτικου ενθέτου «Ζω στη Θεσσαλονίκη». Και ποτέ δεν μάθαμε τι είπαν από μέσα τους εκείνοι οι περαστικοί της Εκθεσης Βιβλίου το 1998, όταν είδαν τον αειθαλή φωτογράφο να ανεβαίνει σε μια σκάλα για να τραβήξει πανοραμικές των πάγκων (από τέτοιες στιγμές βγήκε και το «Ιωάννης της κλίμακος»).

Ανήκε στην παλιά στόφα επαγγελματιών και κουβαλούσε την τεχνογνωσία του αυτοσχέδιου στησίματος – ρίχνοντας και κανένα μπινελίκι, για να είμαστε ειλικρινείς -, της τρεχάλας, αλλά και εκείνης της ιδιόρρυθμης ψυχραιμίας που έχουν όσοι έφαγαν με το κουτάλι το πεζοδρόμιο. Οι δημοσιογράφοι που ξεκίνησαν κάποτε μαζί του από τη «σπηλιά» για να φέρουν το ρεπορτάζ είχαν μάθει απέξω κι ανακατωτά στιγμιότυπα μιας ζωής που χώρεσε εννιά δεκαετίες και 60 χρόνια επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Οτι γεννήθηκε, για παράδειγμα, στον «λασπότοπο» της Καλαμαριάς από πρόσφυγες Πόντιους (ο ίδιος έκανε λόγο για «αλησμόνητες πατρίδες») και ότι βρέθηκε στη Μακρόνησο από σπόντα – παραμένοντας επί 33 μήνες (αν και ποτέ δεν μιλούσε με την ηρωικότητα που χαρακτηρίζει άλλες αφηγήσεις συνοδοιπόρων).

ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ. Φωτογράφισε την ιστορία την ώρα που συνέβαινε και έφερε ως προσωπικό παράσημο τις φωτογραφίες του ηλιοβασιλέματος και των ελλήνων πολιτικών στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης. Στη «σπηλιά» κυριαρχούσε παλιότερα μία από αυτές, πριν καταφθάσουν οι επιτήδειοι που ολοένα και αφαιρούσαν από την πολύτιμη συλλογή με τα φιλμ και τις εμφανισμένες φωτογραφίες: ο Καραμανλής με το λευκό περιστέρι στο αναλόγιο την ώρα που μιλούσε. Τους αγάπησε όσο μπορούσε να αγαπήσει ένας φωτογράφος το μοτίβο που κάθε φορά είχε απέναντί του. Μάλλον ξεχώριζε τον σερραίο ηγέτη, αν οι αναμνήσεις διατηρούν κάτι απ’ την αλήθεια εκείνων των συναντήσεων, και μάλλον θεωρούσε πιο σαγηνευτικό τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Για την ιστορία και τις ανάγκες αυτού του αποχαιρετισμού, το πρώτο κλικ ακούστηκε το 1937 στον Ιππικό Ομιλο στο Καραμπουρνάκι της Θεσσαλονίκης. Η πρώτη Διεθνής Εκθεση μπήκε στη ζωή του το 1951, για να ακολουθήσουν οι φωτογραφίες του τηλεοπτικού σταθμού της ΔΕΗ, της μαύρης μπίρας και των λουκάνικων Φρανκφούρτης. Για τους πολλούς ίσως ακούγονται σαν ρετρό απομεινάρια μιας εποχής που έσβησε. Για τον Κυριακίδη, με τις τρεις φωτογραφικές μηχανές περασμένες στον λαιμό, ήταν το μεροκάματο που οι άλλοι θα βάφτιζαν Ιστορία. Και κάποιος έπρεπε να την αποτυπώσει.

ΤΟ ΠΑΡΑΤΣΟΥΚΛΙ
«Αρκούδα» από τη Μακρόνησο

Μία από εκείνες τις γραφικότητες που συνήθως συνοδεύουν τους θρύλους εν ζωή ήταν και το παρατσούκλι Αρκούδα, το οποίο αποδίδεται ως έμπνευση των φίλων του: του Δημήτρη Γουσίδη, του καρδιοχειρουργού Παναγιώτη Σπύρου, του Αντώνη Δούδου. Κι όμως, «στη Μακρόνησο του το κόλλησαν» μου επισημαίνει η δημοσιογράφος Βίκυ Χαρισοπούλου, που τον συνάντησε και τον έζησε στη χρυσή εποχή. «Ο ίδιος το επανέλαβε στους κολλητούς του χρόνια αργότερα κι εκείνοι του το κόλλησαν. Ηταν το παρατσούκλι που ούτε ο ίδιος δεν ήθελε να αποχωριστεί. Ακόμη κι όταν έφευγε από την παρέα και δεν το άκουγε από κανέναν, γυρνούσε πίσω και φώναζε μόνος του “Αρκούδα, Αρκούδα”».