Το φάντασμα της Σοβιετικής Ενωσης

«Την τελευταία φορά που οι τιμές του πετρελαίου έφτασαν τόσο χαμηλά και έμειναν εκεί ήταν τη δεκαετία του 1980, όταν και κατέρρευσε η Σοβιετική Ενωση». Την ιστορική αυτή υπενθύμιση έκαναν πριν από λίγες ημέρες οι «Νιου Γιορκ Τάιμς». Αλλά δεν είναι μόνο ο απεσταλμένος της αμερικανικής εφημερίδας που μυρίζει άρωμα σοβιετικής κατάρρευσης στην ατμόσφαιρα της Μόσχας. Είναι και οι ίδιοι οι Μοσχοβίτες. Ακόμη χειρότερα, είναι οι πιο νέοι από αυτούς. Κάποτε, για παράδειγμα, η Λεϊλά άκουγε μαγεμένη τις ιστορίες που της έλεγε η γιαγιά της από εκείνο το μακρινό παρελθόν: για την ανέχεια της σοβιετικής εποχής και τον μεγάλο φόβο, τη γενικευμένη φτώχεια και την καταστροφική κρίση του 1998. «Αλλά τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει» λέει η 19χρονη Ρωσίδα στη «Ρεπούμπλικα». «Οταν η γιαγιά μου ανοίγει το βιβλίο των αναμνήσεών της, εγώ αρχίζω να βλέπω φαντάσματα, με καταλαμβάνει άγχος και της λέω να αλλάξει θέμα».

Η επιστροφή του φόβου είναι η μία αλλαγή στη Ρωσία. Η άλλη είναι ότι έχει κάπως τρωθεί η αξιοπιστία του Βλαντίμιρ Πούτιν. Οι διαβεβαιώσεις του πριν από μερικούς μήνες ότι «η Ρωσία θα τα καταφέρει» ή ότι «η κρίση είναι παροδικό φαινόμενο» πείθουν πλέον όλο και λιγότερους. Ακόμη και τα μέσα ενημέρωσης έχουν σταματήσει να ωραιοποιούν την κατάσταση. Την περασμένη εβδομάδα το ρούβλι έκανε ακόμη μια εντυπωσιακή βουτιά: πλέον χρειάζονται κάπου 90 ρούβλια για να αγοράσει ένας Ρώσος ένα ευρώ, ενώ τον περασμένο χρόνο χρειαζόταν μόλις 38. Ο υπουργός Οικονομικών πρόφερε στην τηλεόραση την απαγορευμένη λέξη «χρεοκοπία» και ο πρόεδρος της Sberbank, της κρατικής τράπεζας που είχε ιδρύσει ο τσάρος Νικόλαος Α’, παραδέχθηκε ότι έρχονται δύσκολοι καιροί και ότι πολλοί νέοι έχουν αρχίσει να εγκαταλείπουν τη Ρωσία για να αναζητήσουν την τύχη τους αλλού. Τα σημάδια της κρίσης, εξάλλου, μπορεί να τα δει κανείς στις άδειες καφετέριες που άλλοτε ήταν γεμάτες από φοιτητές και στα έρημα εμπορικά κέντρα που μέχρι πρόσφατα έσφυζαν από πελάτες.

Οι τιμές του πετρελαίου άρχισαν να παίρνουν την ανηφόρα στις αρχές του 2000 επιτρέποντας στον ρώσο πρόεδρο να διανύσει το μεγαλύτερο μέρος των ημερών του στην εξουσία με τις τσέπες του γεμάτες. Η πτώση όμως φέρνει σήμερα τεκτονικές αλλαγές – και σε πολλά επίπεδα. Υπό αυτό το πρίσμα πρέπει να ερμηνευθεί η κατηγορία του Βλαντίμιρ Πούτιν εις βάρος του Λένιν και της κυβέρνησης των μπολσεβίκων ότι με την πολιτική της ωμής καταστολής που ακολούθησαν είναι σαν να τοποθέτησαν μια «ωρολογιακή βόμβα» κάτω από τη χώρα. Υπό το ίδιο πρίσμα πρέπει ίσως να ερμηνευθεί και η πλήρης υιοθέτηση από τον Λευκό Οίκο της θέσης ότι ο ρώσος πρόεδρος είναι διεφθαρμένος.

Η υπόθεση διατυπώθηκε αρχικά από αξιωματούχο του υπουργείου Οικονομικών, ο οποίος ανέφερε ότι ο Πούτιν έχει συγκεντρώσει μια περιουσία 40 δισ. ευρώ. Αλλά αυτό ήταν μόνο το ψιλόβροχο. Γιατί μετά ήρθε η καταιγίδα, με τον εκπρόσωπο του Λευκού Οίκου να δηλώνει ότι η κατηγορία περί διαφθοράς «εκφράζει πλήρως την αμερικανική κυβέρνηση». Το Κρεμλίνο έκανε χθες λόγο για «σκανδαλώδεις και προσβλητικές» κατηγορίες, εκτιμώντας ότι ο στόχος της Ουάσιγκτον είναι να επηρεάσει τις προεδρικές εκλογές του 2018. Μέχρι τότε, πάντως, κανείς δεν ξέρει πώς θα είναι η Ρωσία.

Εξοδος και από τις BRICS
Ο αναλυτής Στιβ Τζόνσον σημείωνε στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ότι η Ρωσία, και η Βραζιλία έχουν χάσει πια τη θέση τους στις BRICS  – την ομάδα των αναδυόμενων οικονομιών που περιλαμβάνει επίσης την Ινδία, την Κίνα και τη Νότια Αφρική. Τη θέση τους παίρνουν η Ταϊβάν και η Κορέα και το ακρωνύμιο γίνεται πλέον TICKS