[Μικρού μήκους] Διαβάζει ο Ινιάριτου Κόρμακ ΜακΚάρθι;

Σε μία από τις πιο υποβλητικές περιγραφές του «Ματοβαμμένου μεσημβρινού» ο Κόρμακ ΜακΚάρθι τοποθετεί το Αγόρι μέσα σε μια ερειπωμένη εκκλησία, στα χαλάσματα της οποίας διακρίνονται «ξεθωριασμένες αγιογραφίες». Ο ήρωας ήταν και παραμένει μόνος, σ’ έναν κόσμο εχθρικό, όπου οι εικόνες του πολιτισμού ξεφτίζουν. Σκηνές όπως αυτή αναβιώνουν αρκετές στο ανελέητο σύμπαν του Ινιάριτου, όπως χτίστηκε στην «Επιστροφή». Η ηθική μοιάζει εξορισμένη από την ανθρώπινη περιπέτεια, η βία αντανακλά στη γεωγραφία και οι ήρωες αναζητούν έναν Θεό που δεν ανταποκρίνεται. Είναι η αχαρτογράφητη επικράτεια της Δύσης πέραν του καλού και του κακού, με μόνο αντίβαρο τον νόμο των στρατιωτών.

Οι διαφορές ανάμεσα στην ταινία και στο βιβλίο είναι περισσότερες από τις ομοιότητες. Και ούτε έχει ανάγκη να υποστηρίξει κανείς ότι ο Ινιάριτου διάβασε ΜακΚάρθι. Οι αναφορές, έτσι κι αλλιώς, δεν λείπουν: Κουροσάβα, Ταρκόφσκι (λιγότερος Χέρτσοκ, με όλες τις δεσμεύσεις τού trespassing στην κινηματογραφική κριτική). Η εμπειρία, ωστόσο, μιας ταινίας που υπόσχεται την αποκρυπτογράφηση της βίας ως συστατικού μύθου δεν μπορεί παρά να είναι ανοιχτή σε αυθαιρεσίες.

Μια τέτοια, αυστηρώς προσωπική, είναι η αναφορά στον ερημίτη της αμερικανικής λογοτεχνίας, η οποία βαραίνει περισσότερο και από την κινηματογράφηση. Ενα φιλμάρισμα α λα παλαιά, με την κάμερα να «συμμετέχει» στις κακουχίες των ηθοποιών και τις νέες τεχνολογίες να συνεπικουρούν (ίσως αυτός ο «διδακτισμός» απέναντι στην κινηματογραφική βιομηχανία τού στερήσει κάποιο από τα Οσκαρ). Σε ένα παράλληλο σύμπαν, ποτέ άλλοτε ο ΜακΚάρθι δεν χρησιμοποίησε με τέτοια μεγαλοφυΐα τις πρώτες ύλες που του παρείχαν ο Σαίξπηρ, ο Μέλβιλ και ο Φόκνερ για να φτιάξει το δικό του σύμπαν από το πουθενά.

Χέρτσοκ, ΜακΚάρθι ή όχι, οι αναφορές δεν αρκούν για τη δημιουργία μιας ταινίας. Με τα λόγια του αμερικανού συγγραφέα: «Οποιοιδήποτε κι αν ήταν οι πρόγονοί του, αυτός ήταν κάτι το τελείως διαφορετικό από το άθροισμά τους, κι ούτε υπήρχε τρόπος και σύστημα με το οποίο να τον διαχωρίσεις πάλι στα αρχικά του στοιχεία γιατί απλά δεν κόλλαγε» (συναισθηματική η επιλογή, αλλά η μετάφραση του Σπήλιου Μενούνου προέρχεται από την παλιά έκδοση του Ζαχαρόπουλου).