Νέος «αριστερός» εμφύλιος με αφορμή την κοσμικότητα

Στον ξένο παρατηρητή η γαλλική Αριστερά δίνει καμιά φορά την εντύπωση ότι, παρότι ονειρεύεται σταθερά την ενότητα, βρίσκει διαρκώς αφορμές να χωριστεί σε δύο (τουλάχιστον) στρατόπεδα. Οχι πως δεν υπάρχουν σοβαροί λόγοι. Η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης Ολάντ είναι ένας από αυτούς. Πιο πρόσφατα, όμως, η γαλλική Αριστερά αποφάσισε να κηρύξει εμφύλιο πόλεμο με αφορμή την πρόταση Ολάντ να επεκταθεί η στέρηση της γαλλικής υπηκοότητας, πέραν των πολιτογραφημένων Γάλλων, και στους γεννημένους Γάλλους με διπλή υπηκοότητα που καταδικάζονται για τρομοκρατία. Και τώρα, εντόπισε νέο λόγο διχασμού: την κοσμικότητα. Τα πυρά που ανταλλάσσουν ο πρωθυπουργός Μανουέλ Βαλς και ο, επίσης Σοσιαλιστής, Ζαν-Λουί Μπιάνκο, πρώην υπουργός του Φρανσουά Μιτεράν και νυν επικεφαλής του Παρατηρητηρίου της Κοσμικότητας, ενός δημόσιου οργανισμού παρά τω πρωθυπουργώ, συμβουλευτικού χαρακτήρα, που συστάθηκε το 2013, πολλαπλασιάζουν τους τίτλους «Αλληλοσπαραγμός στην Αριστερά» στον γαλλικό Τύπο.

Ο νόμος που διαχωρίζει το Κράτος από τις Εκκλησίες στη Γαλλία χρονολογείται στο 1905. Εκατόν δέκα χρόνια αργότερα, δύο ημέρες μετά τις τζιχαντικές επιθέσεις της 13ης Νοεμβρίου με τους 130 νεκρούς στο Παρίσι, η εφημερίδα «Libération» δημοσίευσε ένα μανιφέστο με τίτλο «Είμαστε όλοι ενωμένοι» και τις υπογραφές 80 προσωπικοτήτων – ανάμεσά τους εκπρόσωποι συνδικάτων, θρησκευτικοί ηγέτες όπως ο πρόεδρος του γαλλικού συμβουλίου μουσουλμανικής πίστης, ο μεγάλος ραβίνος της Γαλλίας και ο πρόεδρος της προτεσταντικής ομοσπονδίας, ακτιβιστές εναντίον της ισλαμοφοβίας, καθώς και ο Ζαν-Λουί Μπιάνκο, όπως και ο υπαρχηγός του στο Παρατηρητήριο της Κοσμικότητας Νικολά Καντέν. «Οι τρομοκράτες μάς έστειλαν ένα μήνυμα. Θέλησαν να γονατίσουν τη Γαλλία. Ας τους πούμε με τη σειρά μας πως είμαστε όρθιοι! Η ενότητά μας είναι το πολυτιμότερο αγαθό μας» διακήρυξαν από κοινού. Ενα μήνυμα κάθε άλλο παρά διχαστικό.

Και εντούτοις, τη Δευτέρα ο Μανουέλ Βαλς κατηγόρησε το Παρατηρητήριο της Κοσμικότητας πως «νοθεύει την πραγματικότητα αυτής της κοσμικότητας». «Δεν μπορούμε να υπογράφουμε μανιφέστα, ακόμη και προκειμένου να καταδικάσουμε την τρομοκρατία, μαζί με οργανώσεις που θεωρώ συνυπεύθυνες του κλίματος για το οποίο μίλησα», δήλωσε ο γάλλος πρωθυπουργός στη διάρκεια συνεδρίου οργανωμένου από το αντιπροσωπευτικό συμβούλιο των εβραϊκών θεσμών στη Γαλλία – και το κλίμα για το οποίο είχε μόλις μιλήσει ήταν ένα κλίμα «εμετικό».  

Με βάση τα λεγόμενα του γάλλου πρωθυπουργού, η «Libération» εικάζει ότι στοχοποίησε πέντε συνυπογράφοντες το κείμενο, όλοι εκπρόσωποι ακτιβιστικών οργανώσεων όπως ο Σύλλογος εναντίον της Ισλαμοφοβίας στη Γαλλία – που είχαν καταγγελθεί ήδη από το περιοδικό «Marianne» ως «οι πλέον τοξικοί εκπρόσωποι του πολιτικού Ισλάμ».  

Αλλά το πρόβλημα δεν είναι μόνο το μανιφέστο. Σε μία συνέντευξη που παραχώρησε στις 6 Ιανουαρίου η φιλόσοφος Ελιζαμπέτ Μπαντιντέρ δήλωσε πως «δεν πρέπει να φοβόμαστε μήπως μας πουν ισλαμόφοβους […] Από τη στιγμή που θα καταλάβει ο κόσμος πως είναι ένα όπλο εναντίον της κοσμικότητας, ίσως μπορέσει να κάνει στην άκρη τον φόβο του για να πει πράγματα». Η συνέντευξη αυτή ενόχλησε τον υπαρχηγό του Μπιάνκο, Νικολά Καντέν, ο οποίος έστειλε το εξής tweet: «Πώς ένα παιδαγωγικό έργο τριών χρόνων καταστρέφεται από μία συνέντευξη…». «Ενας συνεργάτης του Παρατηρητηρίου της Γαλλικής Δημοκρατίας δεν μπορεί να καταφέρεται εναντίον μιας φιλοσόφου όπως η Ελιζαμπέτ Μπαντιντέρ», δήλωσε κατόπιν αυτών ο Βαλς. «Υπάρχουν όρια που ξεπεράστηκαν», πρόσθεσε. Τρία μέλη του Παρατηρητηρίου της Κοσμικότητας, ανάμεσά τους ο Σοσιαλιστής βουλευτής Ζαν Γκλαβανί, συμφώνησαν απολύτως μαζί του μιλώντας για έναν «μικρό κύριο που επιτίθεται σε μία μεγάλη κυρία». Το Ριζοσπαστικό Κόμμα της Αριστεράς απαίτησε την παραίτηση του Μπιάνκο. Από την άλλη πλευρά, η βουλευτής του PS Πουριά Αμιρσαχί χαρακτήρισε τις δηλώσεις του Βαλς «σκανδαλώδεις».

Το πρόβλημα έχει τις ρίζες του στις δύο διαφορετικές θεωρήσεις περί κοσμικότητας στη Γαλλία. Υπάρχει από τη μία πλευρά η «μαχητική κοσμικότητα», αυτή που θεωρεί πως ο νόμος του 1905 πρέπει να σκληραίνει διαρκώς – όπως έγινε το 2004 όταν απαγορεύτηκαν τα επιδεικτικά θρησκευτικά σύμβολα στα γαλλικά σχολεία και το 2010 όταν απαγορεύτηκαν η μπούρκα και το νικάμπ στους δημόσιους χώρους. Τόσο ο Βαλς όσο και η Μπαντιντέρ είναι δεδηλωμένοι υποστηρικτές της. Από την άλλη πλευρά, ο Μπιάνκο, ο Καντέν και η μεγάλη πλειοψηφία των μελών του Παρατηρητηρίου της Κοσμικότητας θεωρούν πως ρόλος του οργανισμού αυτού είναι να διασφαλίζει την κοινωνική ειρήνη, αναζητώντας ισορροπίες ανάμεσα στην ουδετερότητα του Κράτους και την ελεύθερη έκφραση των θρησκευτικών πιστεύω εντός της κοινωνίας – είναι οπαδοί μίας «κατευναστικής κοσμικότητας». Οι πρώτοι κατηγορούν τους δεύτερους για μαλθακότητα και υποδαύλιση του κοινοτισμού. Οι δεύτεροι κατηγορούν τους πρώτους, λίγο πολύ, ως πυρομανείς. Και κάπως έτσι, μία ιδεολογική συζήτηση μετατρέπεται σε πολιτική βεντέτα.

Τα τελευταία στοιχεία
Η αύξηση των επιθέσεων
Τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η πολύτιμη laïcité (κοσμικότητα) στη Γαλλία ήρθαν να καταδείξουν τα τελευταία στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο γάλλος υπουργός Εσωτερικών Μπερνάρ Καζνέβ. Σύμφωνα με τον Καζνέβ, οι αντιμουσουλμανικές ενέργειες «τριπλασιάστηκαν» το 2015 φθάνοντας «περίπου τις 400», αριθμός ρεκόρ από το 2011 όταν και ιδρύθηκε το Εθνικό Παρατηρητήριο εναντίον της Ισλαμοφοβίας. Παράλληλα, οι αντισημιτικές ενέργειες παρέμειναν «σε υψηλό επίπεδο», ξεπερνώντας για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά τις 800. Οπως επισήμανε ωστόσο ο γάλλος υπουργός, αύξηση της τάξης του 20% κατέγραψαν εντός του 2015 και οι κάθε λογής επιθέσεις (κυρίως βεβηλώσεις) σε χριστιανικούς χώρους λατρείας και κοιμητήρια – έφθασαν τις 810.