Οι Πικάσο και οι Σεζάν της αποθήκης

Τι κοινό έχουν οι μισές σχεδόν ελαιογραφίες του Πάμπλο Πικάσο, τα περισσότερα έργα της πιο ακριβοπληρωμένης ζωγράφου, Τζόρτζια Ο’Κίφι, και όλα τα έργα του Εγκον Σίλε, τα οποία  φιλοξενούνται σε 20 μουσεία επτά μεγάλων χωρών; Η απάντηση προκύπτει από την έρευνα που δημοσιεύει η διαδικτυακή πλατφόρμα Quartz μελετώντας 13 μεγάλα ονόματα της τέχνης, όπως ο Κλοντ Μονέ, ο Πολ Σεζάν, ο Βασίλι Καντίνσκι κι ο Τζεφ Κουνς: βρίσκονται κρυμμένα στις αποθήκες, αν και πολλά εξ αυτών θεωρούνται αριστουργήματα.

Τα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου, σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, συνήθως εκθέτουν μόλις το 5% των συλλογών τους. Και οι αριθμοί άλλωστε που αφορούν ιδρύματα όπως το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (ΜoMA) και το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, την Tate Modern του Λονδίνου και το Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης είναι ενδεικτικοί. Μόλις 27 έργα του εξαιρετικά δημοφιλούς Αλεξάντερ Κάλντερ εκτίθενται, ενώ στις αποθήκες βρίσκονται ακόμη 88 δικά του. Δεκαεπτά δημιουργίες του Τζεφ Κουνς δεν έχουν βρει τη θέση τους κάτω από τα φώτα, ενώ μόλις τέσσερις είναι εκτεθειμένες. Τα 108 φτάνουν τα έργα του Πικάσο που δεν παρουσιάζονται, την ώρα που 139 αποτελούν αντικείμενα θαυμασμού από εκατομμύρια επισκέπτες. Και ούτε ένα από τα 53 έργα του Σίλε δεν έχει βρει τον δρόμο του προς εκθεσιακούς χώρους.

Η διασημότητα ενός καλλιτέχνη δεν φαίνεται να αποτελεί εγγύηση ώστε τα έργα του να μην ξεχαστούν στην αποθήκη. Και μπορεί οι αριθμοί να δείχνουν ότι το 86% των έργων του Πολ Σεζάν (155 πίνακες έναντι 63) ή το 71% εκείνων του Κλοντ Μονέ (139 έναντι 108) εκτίθεται από τα μουσεία, αλλά στην περίπτωση του Βασίλι Καντίνσκι εκτίθεται το 43% (15 έναντι 20) και στου Μαρκ Ρόθκο μόλις το 10% (ενδεικτικό είναι ότι η Εθνική Πινακοθήκη στην Ουάσιγκτον έχει 199 έργα στις αποθήκες και μόλις δύο στις αίθουσες). Εντυπωσιακή είναι και η αναλογία των έργων που κάθε μουσείο αποφασίζει να εκθέτει σε σχέση με εκείνα που κρατά στα υπόγειά του. Στην κορυφή βρίσκεται το Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγο με 66%, ενώ ουραγός εμφανίζεται το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης με 30%.

ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΜΕΛΕΤΗΣ. Πολλά από αυτά τα μουσεία ενδέχεται να εναλλάσσουν τα έργα στους εκθεσιακούς τους χώρους, ώστε το κοινό να μπορεί να δει τα σημαντικότερα. Για όσα όμως κρίνονται δευτερεύοντα η μεγαλύτερη διαδρομή είναι μέχρι το εργαστήριο συντήρησης. Τα μουσεία ωστόσο υποστηρίζουν ότι δεν έχουν πρόθεση να εκθέσουν το σύνολο των έργων που βρίσκονται στις αποθήκες τους, διότι αποτελούν υλικό προς μελέτη και έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τους ερευνητές από ό,τι για το ευρύ κοινό.

Αν λοιπόν ένα μουσείο δεν εκθέτει τα έργα που έχει στην κατοχή του, ποιος είναι ο ρόλος του; Οι απόψεις διίστανται. Τα πιο παλιά ιδρύματα θέτουν ως προτεραιότητά τους την προστασία των έργων και κατά συνέπεια την υπό σωστές συνθήκες αποθήκευσή τους. Τα μικρότερα και νεότερα ωστόσο φαίνεται πως υιοθετούν μια πολιτική που εστιάζει περισσότερο στην έκθεση των έργων, καθώς το κόστος αποθήκευσης μπορεί εν καιρώ να αποδειχθεί απαγορευτικό. Υπάρχουν φωνές που υποστηρίζουν ότι θα μπορούσαν τα μεγάλα μουσεία να πωλήσουν έστω και μέρος των έργων που δεν εκθέτουν σε μικρότερα ιδρύματα και συλλέκτες, γεγονός που με μιας θα έλυνε και το οικονομικό τους πρόβλημα. Μια τέτοια πρόταση αντιβαίνει στην πολιτική των περισσότερων μουσείων και στις εξαιρέσεις που μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο η πώληση προβλέπεται συνήθως υπό την προϋπόθεση αγοράς άλλων έργων.

Υπάρχει λύση; Τα περισσότερα μουσεία επιλέγουν να αξιοποιήσουν τη δημοκρατικότητα που παρέχει το Διαδίκτυο και να παρουσιάζουν το σύνολο των συλλογών τους σε ψηφιακή μορφή, ώστε να μην αδικείται κανένα έργο και κανείς καλλιτέχνης, αν και προτάσεις που έχουν πέσει στο τραπέζι, όπως οι ενοικιάσεις έργων, η απόκτηση έργων συλλογικά από περισσότερους από έναν φορέα και οι μακροχρόνιοι δανεισμοί, δεν βρήκαν ακόμη ευρεία αποδοχή ή εφαρμογή.