[Επιφυλλίδα] Κατεστημένη αντίσταση

Κάποιος αποφάνθηκε – και πολύ σωστά – πως η παράσταση του έργου «Εγκλημα και τιμωρία» στο Εθνικό Θέατρο, σε μετάφραση του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και διασκευή και σκηνοθεσία του Σωτήρη Χατζάκη, συνιστά, για τους καιρούς μας, μια πράξη αντίστασης. Οταν η γλώσσα κακοπαθαίνει σχεδόν σε όλα τα χείλη – όχι μόνο των πολιτικών – ή το να μιλάει κανείς για ηθικές αξίες τον χαρακτηρίζει χωρίς δεύτερη κουβέντα ξεπερασμένο, το να χρησιμοποιείς τη γλώσσα του Παπαδιαμάντη στο ανέβασμα ενός έργου σημαίνει πως πηγαίνεις κατευθείαν στην καρδιά του προβλήματος.

Του σύγχρονου προβλήματος. Το απορίας άξιον ωστόσο δεν είναι να ακούς τη γλώσσα του Παπαδιαμάντη και μάλιστα σε διαλόγους ενός βαθύτατου αισθηματικού, καθημερινού αντικρίσματος και αντί της θυμηδίας να προκαλείται, αν όχι δέος, ένας ανεπιφύλακτος σεβασμός. Εκείνο που προβληματίζει βαθύτατα είναι πώς συμβαίνει να εκστασιάζονται με μια πράξη αντιστασιακή άνθρωποι που τους είχε συνεπάρει παλαιότερα ο συρμός της τηλεόρασης και σήμερα τους έχει κυριεύσει ο πυρετός του Διαδικτύου. Τηλεόραση και Διαδίκτυο που έχουν διαλύσει μυαλά και συνειδήσεις ώστε ακόμη και τα αυτονόητα να χρειάζεται να προσπαθείς να τα κάνεις αντιληπτά.

Οπως το να μην αντιλαμβάνονται οι περισσότεροι – ή αν το αντιλαμβάνονται να σφυρίζουν κλέφτικα – πως αν η τηλεόραση και σήμερα, κυρίως, το Διαδίκτυο ήταν κάτι ουσιαστικό για τη χειραφέτηση και την πραγματική εξέλιξη – άρα κάτι επικίνδυνο για τις κατεστημένες μορφές της ζωής – θα είχε πάραυτα, με τρόπους μάλιστα που δεν θα προκαλούσαν αγανάκτηση, απαγορευτεί. Ή θα ήταν δύσκολο να γνωρίσει τη διάδοση και τη διάχυση ώστε να μπορεί σχετικά εύκολα να βρίσκεται στα χέρια του καθενός.

Δεν είναι τυχαίο ότι κάτι πραγματικά επικίνδυνο, όπως λογαριάζεται για τα ολοκληρωτικά, απολυταρχικά καθεστώτα το βιβλίο, είναι το πρώτο πράγμα που διώκεται, απαγορεύεται, καταστρέφεται. Φαντάζεται ή μάλλον υπάρχει άνθρωπος που να μη γνωρίζει ότι τα αντίστοιχα καθεστώτα, όπου υφίστανται, ενδιαφέρονται να καταργήσουν την τηλεόραση ή το Διαδίκτυο; Οχι βέβαια.

Αν δεν το κάνουν, δεν είναι γιατί τα πήρε ο πόνος μην τυχόν μείνει καθυστερημένος ή ανενημέρωτος ένας λαός. Δεν τα ενδιαφέρει απλούστατα γιατί ξέρουν να μεταβάλλουν την τηλεόραση και το Διαδίκτυο σε φερέφωνά τους, πράγμα που συμβαίνει και με τα δημοκρατικά καθεστώτα, έστω και αν διαφέρουν οι τρόποι τους.

Η αλήθεια είναι μία και μόνη: όταν ένας λαός νομίζει ότι ωφελείται όσο ωφελείται και η κρατική εξουσία χάριν μιας ανακάλυψης που αξιοποιείται επιχειρηματικά – σε παγκόσμιες μάλιστα διαστάσεις – ωφελημένη είναι πάντα αποκλειστικά η εξουσία. Κάτι που δεν συμβαίνει ποτέ παρά μόνο με τον λόγο – είτε ανταλλάσσεται ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που συζητούν είτε τυπώνεται σε χαρτί.