Νίκος Δαββέτας: «Σπάνια είναι όσα έχουν αφιέρωση φίλων»

Μια γερμανική, νομίζω, παροιμία λέει πως σε τρεις μετακομίσεις χάνεις περίπου τόσα πολύτιμα τιμαλφή όσα και σε μια πυρκαγιά. Εγώ μετρώ μέχρι στιγμής επτά μετακομίσεις και συνεπώς τις ανάλογες απώλειες βιβλίων και όχι μόνο. Με τα χρόνια κατέληξα στο συμπέρασμα ότι οι ωραιότερες βιβλιοθήκες είναι οι χαμένες. Τα σπάνια βιβλία τους που έκαναν φτερά, δραπέτευσαν, κάηκαν, παράπεσαν εξακολουθούν, κατά έναν περίεργο τρόπο, να μας στοιχειώνουν, τα μεταφέρουμε μες στο μυαλό μας, τα ξεσκονίζουμε με τη γλώσσα, τα φυλλομετρούμε με το μάτι, έχουμε την άνεση να τα χρησιμοποιούμε όποτε και όπως θέλουμε.

Τυπικά, ο αριθμός των βιβλίων που κατέχω σήμερα έχει καθοριστεί από τα γραφεία μετακομίσεων. Είναι γύρω στους 2.000 τόμους, δηλαδή περίπου 50-60 χαρτόκουτα. Παραπάνω δεν αντέχω, ούτε εγώ ούτε οι αχθοφόροι.

Οταν προστίθεται ένα καινούργιο βιβλίο κάποιο παλιότερο πρέπει να αποχωρήσει. Υπάρχει ένα τραπεζάκι όπου συγκεντρώνω τα υποψήφια προς εισδοχή και προς αποχώρηση, κάτι σαν Ellis Island του έντυπου λόγου. Οι νέες αφίξεις περιφέρονται με υπερβολική αυτοπεποίθηση και συχνά το μετανιώνουν. Η παραμονή τους σε αυτή την ιδιότυπη «καραντίνα» μπορεί να διαρκέσει μήνες.

Η βιβλιοθήκη μου – και ως έπιπλο – χωρίζεται στα δύο. Τα πρώτα τέσσερα φύλλα της φιλοξενούν τα ελληνικά και βρίσκονται στο χολ. (Να σε υποδέχονται δικοί μας άνθρωποι) Τα υπόλοιπα τέσσερα, με τις ξένες εκδόσεις, στο σαλόνι. Συνήθως ταξινομώ τα βιβλία με τη σειρά αγοράς τους, αν και τα πονήματα κάποιων συγγραφέων αναγκαστικά πάνε μαζί. Εχω πάντως την αίσθηση ότι τα βράδια τα βιβλία μετακινούνται μόνα τους, από ράφι σε ράφι, για να συναντήσουν φίλους και γνωστούς. Δεν υπερβάλλω. Ενα πρωί βρήκα τα «Κύματα» της Βιρτζίνια Γουλφ δίπλα στα «Ανεμοδαρμένα ύψη» της Εμιλι Μπροντέ.

Προφανώς δημιουργούνται σχέσεις που πολλές φορές τις διευκολύνω, όπως ο πρωταγωνιστής της ταινίας «Η επέλαση των βαρβάρων» που τοποθέτησε στη βιβλιοθήκη του το «Αν αυτό είναι ο άνθρωπος» του Πρίμο Λέβι δίπλα στο «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν. Ετσι, μάγουλο με μάγουλο, στρατόπεδο με στρατόπεδο, οι δυο μαρτυρίες, για να μην ξεχνιόμαστε και γέρνει μονόπατα το ράφι του 20ού αιώνα.

Δεν έχω βιβλία-φετίχ. Με εξαίρεση ίσως δυο – τρία: Την πρώτη έκδοση των ποιημάτων του Νίκου Καββαδία, ένα λεύκωμα με τη ζωή του Μουνκ, από το ΜΟΜΑ, μια προπολεμική έκδοση του Κάφκα. Σπάνια και αγαπημένα θεωρώ αυτά που έχουν χειρόγραφες αφιερώσεις από φίλους συγγραφείς που δεν ζουν πια. Δεν είναι τα θερμά τους λόγια μονάχα, είναι περισσότερο η ανάμνηση των προσώπων τη στιγμή που μου τα χάριζαν, η αφή τους που συναντά την αφή μου στην ίδια σελίδα, οι φωνές τους που εισβάλλουν αίφνης από το παρελθόν.

Μου αρέσει να σημειώνω πάνω στα βιβλία, ιδιαίτερα σε αυτά που προκαλούν έναν διάλογο. Ενίοτε τους αναθέτω και άλλα καθήκοντα. Τα καλοκαίρια, παραδείγματος χάριν, σκοτώνουν κουνούπια (ιδανικό στη σκηνή, ενώ αν έχεις τάμπλετ την πάτησες), προστατεύουν τη δρυ του γραφείου από τη ζεστή κούπα του καφέ κ.λπ. Πρόσφατα ανοίγοντας ένα παλιό βιβλίο του Χόρχε Σεμπρούν, που είχα διαβάσει το 1987 στη Σίκινο, ανακάλυψα τρίμματα φύλλου τυρόπιτας, με ίχνη σάλιου. Το θεώρησα ως μια ακόμη νίκη του καθημερινού προφορικού λόγου επί του γραπτού.

Μου αρέσει να χαρίζω. Είναι ψυχωφελής κίνηση. Αν χάσω ή αν μου κλέψουν κάποιο βιβλίο (δυστυχώς το δεύτερο συμβαίνει πιο συχνά) η αλήθεια είναι πως δεν πέφτω του θανατά. Ευαγή ιδρύματα δεν φιλοδοξώ να βοηθήσω ως χορηγός ή «μέγας ευεργέτης», ενώ είμαι κάτι παραπάνω από σίγουρος ότι τελικά δεν θα τα πάρω μαζί μου. Απομένουν οι νόμιμοι κληρονόμοι και το κακό συναπάντημα. Μια ματιά στα ράφια των παλαιοπωλείων στο Μοναστηράκι θα σας πείσει για τη ματαιότητα της προσφοράς στους συγγενείς εξ αίματος.

Ο μοναχογιός μου είμαι σίγουρος ότι θα φτιάξει τη δική του βιβλιοθήκη, με τις δικές του αναγνωστικές προτιμήσεις. Ηδη στα τέσσερα έχει καταβροχθίσει, στην κυριολεξία, κάμποσες σελίδες και θα συνεχίσει ακάθεκτος, αν φυσικά κυκλοφορούν έντυπα στο απώτερο μέλλον. Γιατί δεν σας κρύβω ότι η βιβλιοθήκη μου φοβάμαι πως θα έχει την τύχη της δισκοθήκης μου, που μέσα σε λίγο καιρό ντουζίνες βινύλια χώρεσαν ως διά μαγείας σε ένα στικάκι. Μπορεί να συρρικνωθούν και οι βιβλιοθήκες; Ποιος ξέρει;

Οταν ταξιδεύω και δεν έχω κάτι να διαβάσω, ξεφυλλίζω νοερά αγαπημένα μυθιστορήματα, θυμάμαι σκηνές, πρόσωπα, διαλόγους, άλλοτε απαγγέλλω κατεβατά από ποιήματα, επιγράμματα, επιτάφια στιχάκια. Οι καλύτερες βιβλιοθήκες ζουν μέσα μας και πεθαίνουν μαζί μας.