Ο αίνος των παιδιών

Είναι μεγάλη χαρά μ’ έναν άνθρωπο να συνοδοιπορείς σαράντα χρόνια, να έχεις παρακολουθήσει βήμα προς βήμα τον τραχύ του αγώνα στην περιοχή της τέχνης, με μυστικό έμβλημά του τη φράση του Χριστού «Μαρθα Μαρθα, ενοσ εστί χρείας», και ως διακριτή και διακεκριμένη μονάδα στον χώρο της ποίησης, να συνεργάζεσαι μαζί του σε μια σειρά, όπως η παρούσα, ήδη νοσταλγημένη ενώ συνεχίζεται η ζωή της.

Ο δε Ιησούς λέγει αυτοίς· ναι· ουδέποτε ανάγνωτε ότι εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων καταρτίσω αίνον;

Ασπρόμαυρη. Αν θυμάμαι καλά, ο διάσημος γερμανός σκηνοθέτης Βιμ Βέντερς έχει πει ότι το ασπρόμαυρο είναι πιο πραγματικό από το έγχρωμο. Τρία στιγμιότυπα ασήμαντα και μάλλον άσχετα μεταξύ τους, που μέσα στην καθημερινή βιασύνη θα μπορούσες και να τα προσπεράσεις, αν δεν τα είχε μνημειώσει ο θαυματοποιός φακός. Εγραψα ασήμαντα και το έχω ήδη μετανιώσει. Ποιος, αλήθεια, και με ποια κριτήρια μπορεί να ξεχωρίσει το σημαντικό από το ασήμαντο.

Η συμβατική σκέψη, η επιπόλαιη θεώρηση, το πρόχειρο κοίταγμα έχουν ισοπεδώσει σχεδόν τα πάντα. Η επικαιρότητα μέσα από συμπτώσεις και παρεξηγήσεις αναδεικνύει και προβάλλει πρόσωπα, θέματα, γεγονότα και καταστάσεις – είδωλα που δεν αντέχουν και πολύ, έτοιμα να αντικατασταθούν από άλλα παρόμοια. Ωστόσο τα πιο ασήμαντα, τα πιο ανώνυμα διαθέτουν μια κρυμμένη ομορφιά, μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα, αρκεί να τα προσέξεις, να σκύψεις πάνω τους, να ταυτιστείς μαζί τους. Καθώς λοιπόν η φωτογραφία σε αναγκάζει να βρεθείς «ενώπιος ενωπίω», βλέπεις τις εικόνες διαφορετικά.

Στο πρώτο πλάνο ο φακός εστιάζει σ’ έναν πλανόδιο μουσικό κι ένα παιδάκι – άντε να είναι τριών χρονών. Ο μουσικός, ηλικιωμένος, με ρούχα και παπούτσια ταπεινά, έχει σκύψει χαμηλά – σχεδόν έχει διπλωθεί – για να φέρει την κιθάρα του στο ίδιο ύψος με το κεφάλι του παιδιού. Με το δεξί του χέρι δονεί τις χορδές της κιθάρας. Το παιδάκι έχει σκύψει ελαφρά και κοιτάζει εκστασιασμένο την κιθάρα.

Τι να πρωτοδιαβάσεις στο πρόσωπο ενός παιδιού που ακούει μουσική: τη χαρά, την περιέργεια, την απορία, το χαμόγελο, την αγαλλίαση; Μια άναρχη αίσθηση, που όσο κι αν προσπαθείς να την παγιδέψεις πάντα ξεφεύγει, παραμένοντας έτσι απερίληπτη.

Στην άκρη μιας πλατείας ο κιθαρωδός μέλπει τις χορδές της κιθάρας του αποκλειστικά για το παιδάκι. Στο πλάνο δεν υπάρχουν άλλοι ακροατές και το παιδάκι μοιάζει να έχει έρθει από το πουθενά, ολομόναχο, χωρίς συνοδό.

Μια αμοιβαία έλξη τούς απογειώνει, καταργώντας τόπο και χρόνο. Το βλέμμα του παιδιού προσηλωμένο στην κιθάρα και στο χέρι του μουσικού.

Σαν τι άραγε μουσική παίζει, τι ήχους κι αυτοσχεδιασμούς έχει εφεύρει για να το σαγηνέψει, τι μελωδίες φτάνουν στα παρθενικά αφτιά του παiδιού, που ακούει με την αθωότητα του πρωτόπλαστου;

Ορισμένες καταστάσεις είναι τόσο ευαίσθητες που είναι δύσκολο ακόμη και να τις σκεφτείς, πόσω μάλλον να τις εκφράσεις. Εχεις την αίσθηση ότι ολόγυρα έχει υψωθεί ένα φράγμα σιωπής και ακούγονται μόνο οι μελωδίες της κιθάρας. Κάτω ακριβώς από την κιθάρα υπάρχει ένα μικρό χάρτινο κουτί – υπόμνηση στους περαστικούς για ελεημοσύνη. Μόνο που ο γέρος δεν περιμένει τώρα οβολό. Εχει ξεχάσει το επάγγελμά του, παίζει μόνο για πάρτη του και για το παιδί.

Πλάι στον μουσικό μια χάρτινη τσάντα, αφημένη στην άκρη, δίπλα σ’ ένα παρτέρι με υποψία αγριολούλουδων. Η τσάντα προφανώς είναι δική του, φιλοξενεί τα λιγοστά του υπάρχοντα. Πίσω από την τσάντα διακρίνεται το σακάκι του.

Στο βάθος, πίσω από τον μουσικό, κάτι σαν μια πρόχειρη καντίνα. Ανάμεσα στον μουσικό και την καντίνα, ένα ποδήλατο. Η μπροστινή του ρόδα σκοντάφτει σε μια καρέκλα. Πάνω στο ποδήλατο ένα παιδάκι. Αν και καθισμένο πάνω στη σέλα, μοιάζει μετέωρο. Το πλάνο είναι λίγο μακρινό και τα χαρακτηριστικά του διαγράφονται κάπως αχνά, μπορείς ωστόσο να διακρίνεις σφιγμένα χείλη, μάτια στο κενό. Η μελαγχολία διάχυτη. Η λήψη του φακού προβάλλει τον καθρέφτη πάνω στο κεφάλι του, έτσι που το μισό σκεπάζεται από ένα μαύρο ακαθόριστο σχήμα. Το αριστερό του χέρι, ακουμπισμένο στο γόνατο, κόβεται από το οριζόντιο σίδερο του σκελετού τού ποδηλάτου στον αγκώνα και μοιάζει με θραύσμα από αρχαίο άγαλμα παιδιού. Δίπλα στο ποδήλατο μια αντρική φιγούρα στέκεται μπροστά στην καντίνα. Εχει απλώσει το χέρι του και το ακουμπά προστατευτικά στον ώμο του παιδιού. Κάτι προφανώς θέλει να αγοράσει, κάτι που ίσως να ξαναφέρει το χαμόγελο στο θλιμμένο παιδί του ποδηλάτου. Από το ντύσιμό του και το πίσω μέρος του κεφαλιού του φαίνεται πως είναι νέος. Πιθανός πατέρας.

Ενα ασυνόδευτο χαμογελαστό παιδάκι που ευφραίνεται με τη μουσική κι ένα θλιμμένο πάνω στο ποδήλατο στοιχειώνουν τη φωτογραφία. «Η αγνότητα είναι και ομορφιά».

Δεξιά και στο βάθος ένα παγκάκι μπροστά από ένα μεγάλο δέντρο, αν κρίνεις από τον κορμό του, κλαδιά και φύλλα δεν φαίνονται. Τρεις άνθρωποι καθισμένοι σε αρκετή απόσταση ο ένας από τον άλλο. Στην αριστερή άκρη μια γυναίκα με το ένα πόδι πάνω στο άλλο κι ένα σακίδιο αφημένο καταγής. Πρόσωπο αδιάφορο. Στη μέση ένας μεσήλικος άντρας έχει γύρει το κεφάλι καθώς τον πήρε ο ύπνος. Το αριστερό του χέρι ακουμπισμένο στο μικρό πακέτο πλάι του, το δεξί ανάμεσα στα σκέλια. Ο κάματος διάχυτος στο πρόσωπο και σ’ όλο του το σώμα. Στην άλλη άκρη μια γυναίκα, σχετικά νέα, ευθυτενής, κοιτάζει με έκδηλο ενδιαφέρον προς τα δεξιά. Μπροστά της ένα καροτσάκι με ψώνια. Σίγουρα ξεκουράζεται. Ισως έχει προηγηθεί λαϊκή ή σουπερμάρκετ. Η καθημερινότητα που αφοπλίζει.

Τρία πρόσωπα, τρεις διαφορετικές διαθέσεις με κοινό παρονομαστή το παγκάκι. Αυτό το έμβληματικό αντικείμενο, καταφύγιο ανάπαυσης, ρεμβασμού, αναμονής, διαλείμματος, διανυκτέρευσης, ερωτικών περιπτύξεων, με γκραφίτι, ημερομηνίες, όρκους. Ποιος δεν έχει καθήσει σε ξύλινα ή τσιμεντένια παγκάκια απλώνοντας το χέρι στην πλάτη τους, τεντώνοντας τα πόδια στο τσιμέντο ή στο χώμα. Στη λιακάδα ή στον ίσκιο, πάντα κάπου θα υπάρχει ένα παγκάκι.

Δύο παιδάκια, ένας πλανόδιος μουσικός, ένας πατέρας και οι τρεις οι καθισμένοι στο παγκάκι, όλοι στην ίδια φωτογραφία, με την απλότητά τους απαλύνουν το μάταιο. Τι άλλο να πω. Νομίζω πως εδώ ταιριάζουν οι στίχοι του Φρίντριχ Χέλντερλιν από το ποίημα «Εξαίσιο μπλε»: Τόσο απλές είναι αυτές οι εικόνες, τόσο αγιασμένες, που πολλές φορές δεν αντέχεις να τις περιγράψεις.