Αεί εκσυγχρονιστής

Στον πρόλογο του νέου αυτοβιογραφικού βιβλίου του, «Δρόμοι ζωής», ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης ευχαριστεί θερμά ελάχιστους ανθρώπους, ανάμεσα στους οποίους τον καθηγητή Αντώνη Λιάκο. Αναμενόμενο. Ο καθηγητής Λιάκος ήταν ένα από τα πρόσωπα που ταυτίστηκαν, μαχητικά, με το εκσυγχρονιστικό εγχείρημα. Μπορεί να ανέλαβε τον ΟΠΕΚ (Ομιλος Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας μας) το 2004, όταν πλέον πρωθυπουργός ήταν ο Κώστας Καραμανλής και πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ ο Γιώργος Παπανδρέου, ωστόσο η σημασία της πράξης του ήταν δεδομένη. Εστελνε το μήνυμα ότι ο εκσυγχρονισμός της χώρας ήταν ένα στοίχημα που δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί.

Ο Αντώνης Λιάκος ουδέποτε ήταν στρατευμένος στις δυνάμεις της αδράνειας. Και η επιλογή του να συνταχθεί τα τελευταία χρόνια με τον ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα, ίσως να φάνταζε ως επιλογή ανανέωσης της ελπίδας: διά της εξουσίας, ένα κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς, θεωρητικά, θα μπορούσε να διευρύνει την εκλογική βάση του και στην πορεία να συναντήσει μέσω της προσγείωσης στον ρεαλισμό από άλλες διαδρομές το εγχείρημα του εκσυγχρονισμού.

Ηταν όμως, όντως, αυτό το νήμα της σκέψης του Αντώνη Λιάκου; Κι αν ήταν, τι μεσολάβησε και αναλαμβάνει επικεφαλής της Επιτροπής Εθνικού και Κοινωνικού Διαλόγου για την παιδεία, στην ιστορική φάση της ακύρωσης της μεταρρύθμισης Διαμαντοπούλου στην εκπαίδευση, που κατά πολλούς αποκαλείται αντιμεταρρύθμιση η οποία θα αποκόψει το ελληνικό πανεπιστήμιο από τις παγκόσμιες εξελίξεις;

Τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, πολλοί πολιτικοποιημένοι νέοι τραγουδούσαν Βολφ Μπίρμαν, τσιτάροντας συνήθως τον στίχο του «Υπάρχει μια ζωή πριν απ’ τον θάνατο». Πιθανόν, τον στίχο αυτό να τον είχε τραγουδήσει και ο Αντώνης Λιάκος. Είχε, άλλωστε, έναν λόγο παραπάνω να συμμετέχει στην ευφορία για την κατάρρευση της χούντας: υπήρξε θύμα του αυταρχισμού του καθεστώτος των συνταγματαρχών, αφού συγκαταλέγεται στη μειοψηφία όσων όρθωσαν το ανάστημά τους εκείνη την περίοδο.

Γεννημένος το 1947 στην Αθήνα, ο Λιάκος σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ. Συνελήφθη από την Αστυνομία το 1969, καταδικάστηκε για την αντιδικτατορική του δράση ώς το 1973. Πτυχίο πήρε μετά την πτώση της χούντας, το διδακτορικό του το ολοκλήρωσε το 1984.

Πρωτότυπος και ευρηματικός, απεδείχθη παρεμβατική φωνή στη διδασκαλία της Ιστορίας στην Ελλάδα, σήμερα μάλιστα θεωρείται ότι εκσυγχρόνισε τις σπουδές Ιστορίας στη χώρα μας – όχι μόνο μέσω του διδακτικού έργου του, των βιβλίων του και των δημοσιεύσεών του, αλλά και μέσω εκδοτικών επιλογών σε σειρές που επιμελήθηκε, ή μέσω της δουλειάς του στο περιοδικό «Ιστορείν». Μεταξύ άλλων, έχει προσπαθήσει να αποσυνδέσει το κράτος από την Ιστορία, οπαδός μιας σχολής σχετικισμού, που δεν θεωρεί ότι υπάρχει μία απόλυτη ιστορική αλήθεια η οποία, μάλιστα, να διεκδικεί την ισχύ εθνικής Ιστορίας.

Ολα αυτά, και άλλα πολλά, χωρίς να απεμπολεί ποτέ τον παρεμβατικό ρόλο του στα δημόσια πράγματα – γι’ αυτό, άλλωστε, αρθρογραφεί συστηματικά για πολλά από τα μεγάλα θέματα της επικαιρότητας.

Τελευταία, φρόντισε να ταυτιστεί με την Αραβική Ανοιξη, με διθυραμβικές ανταποκρίσεις από την Πλατεία Ταχρίρ, που τις διέψευσε η πραγματικότητα της ανόδου του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Σήμερα, πιστεύει ότι η άδοξη αυτή κατάληξη που δίνει την πρωτοκαθεδρία στην ισλαμική τρομοκρατία οφείλεται, μεταξύ άλλων, και σε «μια πλανητική και οικονομική τάξη» («Το Βήμα», 22/11/2015). Πιθανόν και αυτή η θεώρηση της δυνατότητας εκσυγχρονισμού των δομών του αραβικού κόσμου να τον οδήγησε ιδεολογικά πιο κοντά στη ριζοσπαστική Αριστερά.

Το 2007, η τότε υπουργός Παιδείας Μαριέττα Γιαννάκου έκανε την πρώτη προσπάθεια να απαλλαγεί η ανώτατη παιδεία από τον μεταπολιτευτικό κομματισμό. Στην προσπάθεια εκείνη, την είχε στηρίξει μια κίνηση χιλίων καθηγητών, ανάμεσά τους και ο Αντώνης Λιάκος. Τότε, από τον αριστερό συνδικαλισμό στα ΑΕΙ γινόταν λόγος για πλαγιοκόπηση του φοιτητικού κινήματος.

Τέτοια και ανάλογα επιχειρήματα χρησιμοποίησε ο αριστερός συνδικαλισμός και τα χρόνια της μεταρρύθμισης Διαμαντοπούλου – από την οποία, είναι αλήθεια, ο Αντώνης Λιάκος είχε πάρει αποστάσεις. Ωστόσο, δεν ήταν ένας αναχωρητής που περίμενε να έλθει η ώρα του. Οταν του δινόταν η ευκαιρία πάντα επιζητούσε την παρέμβαση. Μια τέτοια, από κοινού με πολλές ακόμα προσωπικότητες του πανεπιστημίου (Βαρουφάκης, Γαβρόγλου, Κιντή, Κύρτσης, Κωστής, Σωτηρόπουλος, Φλάισερ), είχε στόχο την ίδρυση μιας Σχολής Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών. Οχι προφανώς για να τεθεί στην υπηρεσία του καπιταλισμού και των αγορών, όπως λεγόταν τότε, αλλά για τις ανάγκες ενός σύγχρονου, δυναμικού, ανταγωνιστικού πανεπιστημίου.

Μπορεί, άραγε, σήμερα, να αγωνιστεί υπέρ ενός σύγχρονου, δυναμικού, ανταγωνιστικού, εξωστρεφούς πανεπιστημίου, όταν οι μεταρρυθμίσεις Διαμαντοπούλου περιστέλλονται, έχουν επιστρέψει οι αιώνιοι φοιτητές, η αριστεία έχει συκοφαντηθεί επισήμως, κινδυνεύει ακόμα και η συμμετοχή μας σε προγράμματα τύπου Εράσμους, τα κομματικά δίκτυα ξαναπαίρνουν τους ρόλους τους στη διοίκηση των ΑΕΙ, ενώ τα συμβούλια διοίκησης παρακμάζουν και οι δραστήριοι επικεφαλής τους ωθούνται στην παραίτηση (όπως ο Γρηγόρης Σηφάκης, στην Κρήτη ή ο Δημήτρης Μπερτσιμάς στο Πανεπιστήμιο Αθηνών); Ο ίδιος πιστεύει ότι μπορεί. Γι’ αυτό ανέλαβε επικεφαλής της Επιτροπής που συνέστησε ο υπουργός Νίκος Φίλης.

Πόσο εκσυγχρονισμό όμως μπορεί κανείς να επιβάλει σε μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα που ευνοεί ό,τι αποκλήθηκε εκπαιδευτική αντιμεταρρύθμιση;