«Υπόθεση Φαρμακονήσι ή Το δίκαιο του νερού» του Ανέστη Αζά: Ισορροπία στο νερό

εν είναι θεατρική παράσταση. Είναι θέατρο – ντοκουμέντο. Οι ηθοποιοί δεν παίζουν ρόλους. Οι ηθοποιοί είναι μάρτυρες και σχολιαστές, δημοσιογράφοι και ρεπόρτερ, περιγράφουν και καταθέτουν. Το «Φαρμακονήσι ή Το δίκαιο του νερού», μια ιδέα του Ανέστη Αζά που υλοποιήθηκε μαζί με τους συνεργάτες του έπειτα από πέντε μήνες έρευνας και δουλειάς, αποτελεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πρόταση. Και μαζί μια απόδειξη ότι η τέχνη έχει πολλές και διαφορετικές μορφές για να εκφραστεί επί σκηνής.

Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στο Θέατρο Τέχνης της οδού Φρυνίχου, ζωντάνεψε μια ιστορία που απασχόλησε την κοινή γνώμη. Κατά τη μεταφορά μεταναστών από την Τουρκία, σε ελληνικό έδαφος, τον Ιανουάριο του 2014, δώδεκα άνθρωποι – ανάμεσά τους οκτώ παιδιά, πνίγηκαν. Το ναυάγιο στο Φαρμακονήσι, όπως ήταν αναμενόμενο, ξεσήκωσε αντιδράσεις όχι μόνο εντός αλλά και εκτός, μια που το Μεταναστευτικό παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της σύγχρονης Ευρώπης.

Κάπου ανάμεσα στο πολιτικό και το ανθρώπινο, η υπόθεση Φαρμακονήσι παραμένει μια ανοικτή πληγή και ένα αναπάντητο ερώτημα. Κι ας έχουν περάσει 18 μήνες από το περιστατικό. Ο σκηνοθέτης και εμπνευστής στάθηκε απέναντι στο γεγονός, ξεκινώντας από μια είδηση που του έκανε εντύπωση: η ποινή του ενόχου, ενός 21χρονου σύρου μετανάστη που φέρεται να είναι ο κυβερνήτης του μοιραίου σκάφους, που αντιστοιχεί με 145 χρόνια φυλάκισης.

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ. Καλλιτέχνης με ευαισθησίες και κοινωνικό προσανατολισμό, ο Ανέστης Αζάς, με την αρωγή της ηθοποιού και ανθρωπολόγου Μάρθας Μπουζιούρη, άρχισε την έρευνα. Μέσα από το ναυάγιο ξεπηδά όλη η ιστορία του Μεταναστευτικού, της παρανομίας, των κυκλωμάτων, μαζί με τη δυστυχία των ανθρώπων, τον πόνο, την απελπισία την απόγνωση και μιαν ελπίδα. Και η παράσταση στέκεται απέναντι στα γεγονότα, προσπαθώντας να τα εξηγήσει. Εδώ μιλάμε για ένα σύγχρονο θέατρο παρεμβατικό και πολιτικό, που κρίνει αλλά και κρίνεται. Αν και παίρνει θέση, επιλέγοντας την ανθρωπιστική προσέγγιση, ωστόσο δεν θωρακίζεται πίσω από αυτήν. Περιλαμβάνει μαρτυρίες και ντοκουμέντα.

Πάνω στη σκηνή ένας σωρός φτιαγμένος από καρέκλες. Ενα μεγάλο τραπέζι – γραφείο με ρόδες και στο βάθος ένας χάρτης με καρφιτσωμένες σημειώσεις παντού. Αυτές οι σημειώσεις είναι αναπόσπαστο κομμάτι της παράστασης, μια που τις κρατούν οι ηθοποιοί, τις διαβάζουν και στο τέλος τις δίνουν να τις καταπιεί, με θόρυβο, ένας καταστροφέας εγγράφων. Λες και όλα χάθηκαν, λες και τίποτα δεν θα μείνει.

Ο σκηνοθέτης, αποφεύγοντας τις συναισθηματικές ακρότητες, μπολιάζει την παράσταση με ρεαλισμό και μια αποστασιοποίηση. Τα στοιχεία της έρευνας και οι μαρτυρίες σε βίντεο διακόπτουν επιτυχώς μια συγκίνηση που ποτέ δεν μετατρέπεται σε μελό. Καθοριστικής σημασίας οι δύο ζωντανές παρεμβάσεις, του φωτορεπόρτερ και κυρίως του προέδρου του Ελληνικού Φόρουμ Προσφύγων, καθώς και η ηχητική συνέντευξη του πολλαπλώς ισοβίτη – άλλοτε με σπασμένα ελληνικά και άλλοτε με υποτιτλισμό – από τις φυλακές του Αυλώνα.

Οι ηθοποιοί τώρα: εξαιρετικός ο Βασίλης Κουκαλάνι τόσο με την προσωπική του μαρτυρία όσο και καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης. Πηγαίος και ειλικρινής, ήταν συγχρόνως ρόλος – καλλιτέχνης – μετανάστης. Μαζί με τη Μάρθα Μπουζιούρη που ξεχώρισε με τον αυθορμητισμό και την ελεγχόμενη συγκίνησή της, τον Αρη Λάσκο και τη Θεανώ Μεταξά, οι τέσσερίς τους συμπλήρωσαν το παζλ μιας ενδιαφέρουσας θεατρικής πρότασης. Μπορεί να μην ήταν θέατρο, αλλά είχε ξεκάθαρο στόχο: να ταρακουνήσει την κοινή γνώμη, να την ενημερώσει, να την αγγίξει. Και κατάφερε να ισορροπήσει ανάμεσα στην πραγματικότητα και στη μυθοπλασία.

Σκηνοθεσία:
Ανέστης Αζάς
Ερευνα- δραματουργία:
Μάρθα Μπουζιούρη
Σκηνικά- κοστούμια:
Ελένη Στρούλια
Video:
Κώστας Μπάμπης
Ηχητικός σχεδιασμός:
Παναγιώτης Μανουηλίδης
Φωτισμοί:
Σεσίλια Τσελεπίδη
Ερμηνείες:
Βασίλης Κουκαλάνι, Αρης Λάσκος, Θεανώ Μεταξά, Γιώργος Μουτάφης, Γιονούς Μοχαμαντί, Μάρθα Μπουζιούρη