«Αποδόμηση στα όρια του γελοίου»

Από τη μεταφορά εδώ της πλούσιας συζήτησης θα λείψει η αγωνία του Σπύρου Ευαγγελάτου για την ακριβή χρονολόγηση του έργου στο 413 π.Χ. και τα ευρήματά του (από την πολύχρονη θητεία του στο «κλασικό» αρχαίο δράμα, που είναι και λόγος και Ιστορία) για τον σαρκασμό του Ευριπίδη στο έργο του Αισχύλου, ίσως «η αρχαιότερη λογοτεχνική κριτική», ή τις αναλογίες και διαφορές (που αγρεύτηκαν επίμονα) με τη σοφόκλεια «Ηλέκτρα» με την Αθηνά Τσιλύρα, τον Αιμίλιο Χειλάκη και τον Γιώργο Κιμούλη – Παιδαγωγό και σκηνοθέτη, που θα περιοδεύσει το καλοκαίρι. Ακόμη και η ανάλυση από τον Γιάννη Βόγλη των τριών στοιχείων που έχουν όλες οι τραγωδίες: αγωγή ψυχής, άσκηση κριτικής στην εξουσία και «κοσμική επιστημονική γνώση» (το πιο προκλητικό σε τούτη τη συζήτηση).

Θα μείνουν όμως παρατηρήσεις, όπως εκείνη του ακαδημαϊκού και σκηνοθέτη τούτης της ανθρωποκεντρικής «Ηλέκτρας», για την «αναζήτηση στον λόγο και στον νου των πραγμάτων», για την αποδοχή «λόγω μόδας οιασδήποτε αποδόμησης, ακόμη και εκείνης που φθάνει τα όρια του γελοίου». Για την άγνοια της ίδιας της γλώσσας – μιας γλώσσας με 9,5 εκατ. λήμματα έναντι 900.000 των άλλων! – και των εννοιών της, στην οποία στάθηκε ο παλαίμαχος Γιάννης Βόγλης.

Και κυρίως η ατάκα Ευαγγελάτου ότι «όσο πιο νωρίς οδηγηθούμε σε πλήρες αδιέξοδο τόσο πιο γοργά θα βρεθεί λύση», ρήση που ταιριάζει γάντι στην τραγική του ενασχόληση, όσο και σε αυτό που ζούμε σήμερα – τραγική σύμπτωση. Και βέβαια θα σταθούμε στην άποψη της Ρένης Πιττακή ότι κάθε εποχή θέλει να βλέπει τα πράγματα με τη δική της ματιά, αλλά θα την αντιτάξουμε και σε εκείνη του σκηνοθέτη που λέει ότι «για να ανατρέψεις κάτι πρέπει να το γνωρίζεις κατ’ αρχάς πολύ βαθιά, αλλιώς είναι σαν να κάνεις αστειάκια». Αλλωστε η ουσία μπορεί να βρίσκεται στους ίδιους τους τραγικούς ήρωες, που «είναι τέτοια άτομα που θα εναποθέταμε πάνω τους την ευθύνη να μας εκπροσωπήσουν ως ανθρώπινο γένος».

Με αυτά τα ολίγα από την πλούσια συζήτηση που προκάλεσε η τολμηρή «Ηλέκτρα» κατά Σπύρο Ευαγγελάτο μπορούμε να αφεθούμε όλο το καλοκαίρι στα χέρια του «παππού» Ευριπίδη. Στη «διεισδυτική σπουδή του πάνω στις έννοιες της εκδίκησης, της ενοχής, της μεταμέλειας και της δικαιοσύνης» και στην εκπληκτική λεπτότητα με την οποία ανατέμνει τον ψυχισμό των ηρώων, κάνοντας τα ηθικά τους διλήμματα να μοιάζουν και σήμερα ολοζώντανα και επιτακτικά».