Υστερα από τη Βαλτιμόρη, ποια πόλη των ΗΠΑ θα έχει σειρά;

Μία «αργά εξελισσόμενη κρίση» χαρακτήρισε χθες ο Μπαράκ Ομπάμα τους θανάτους Αφροαμερικανών στα χέρια της αστυνομίας. Μία ημέρα νωρίτερα η Βαλτιμόρη είχε πάρει φωτιά εξαιτίας ακριβώς του θανάτου ενός ακόμη Αφροαμερικανού, του 25χρονου Φρέντι Γκρέι. Το φαινόμενο δεν είναι νέο, επεσήμανε ο αμερικανός πρόεδρος, χάρη στις κάμερες των κινητών τηλεφώνων και τα σόσιαλ μίντια όμως υπάρχει μεγαλύτερη επίγνωση. «Λίγη ενδοσκόπηση» ζήτησε ο Ομπάμα: από την αστυνομία, από τις τοπικές κοινότητες, από ολόκληρη τη χώρα.

Υπάρχουν όμως και εκείνοι στις ΗΠΑ που δεν βλέπουν μία «αργά» αλλά μία γοργά εξελισσόμενη «εθνική κρίση». Και θεωρούν ότι οι ταραχές στη Βαλτιμόρη επιβεβαιώνουν τα όρια της «μη παρεμβατικής» προσέγγισης του Ομπάμα, του πρώτου μαύρου προέδρου στην Ιστορία της Αμερικής, που βρίσκεται εντούτοις παγιδευμένος ανάμεσα σε αυτούς που θεωρούν ότι πρέπει να πει περισσότερα εκ μέρους των Αφροαμερικανών και εκείνους που πιστεύουν πως οτιδήποτε λέει για τους Αφροαμερικανούς δείχνει τη μεροληψία του υπέρ τους.

Περισσότερα από 2.000 μέλη της Εθνοφρουράς βγήκαν χθες στους δρόμους της Βαλτιμόρης. Ηταν η πρώτη φορά που κλήθηκε λόγω ταραχών η Εθνοφρουρά στην πόλη μετά το 1968, όταν η δολοφονία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ έβαλε φωτιά σε κάποιες από τις ίδιες γειτονιές που πήραν φωτιά τη Δευτέρα, λίγες ώρες μετά την κηδεία του Φρέντι Γκρέι. Ο 25χρονος συνελήφθη το πρωί της 12ης Απριλίου επειδή το έβαλε στα πόδια στη θέα της αστυνομίας. Οι αστυνομικοί τον ακινητοποίησαν ρίχνοντάς τον στο έδαφος, του πέρασαν χειροπέδες και τον έσυραν σε ένα αστυνομικό βαν.

Ο Γκρέι πέθανε από τραύματα στη σπονδυλική στήλη μία εβδομάδα αργότερα. Οικείοι του επιμένουν ότι υπέστη κατάγματα σε τρεις σπονδύλους στον αυχένα και ο λάρυγγάς του συνεθλίβη. Οι Αρχές, πάλι, λένε ότι ερευνούν ακόμη πώς και πότε υπέστη τον τραυματισμό, κατά τη σύλληψη ή εντός του βαν. Εν αναμονή, έξι αστυνομικοί έχουν τεθεί σε διαθεσιμότητα.

Το όνομα του Γκρέι ήρθε να προστεθεί σε έναν μακρύ κατάλογο θανάτων ή τραυματισμών (αόπλων) μαύρων στα χέρια (λευκών συνήθως) αστυνομικών, με γενικευμένη την πεποίθηση στους κόλπους της αφροαμερικανικής κοινότητας ότι οι βιαιότητες συγκαλύπτονται ή δεν τιμωρούνται επαρκώς. Σύμφωνα με το Politico, έχουν καταγραφεί τον τελευταίο ενάμιση χρόνο «12 ανάλογα επεισόδια ανά τη χώρα». Αρχές Απριλίου ο 50χρονος Γουόλτερ Σκοτ πυροβολήθηκε θανάσιμα στην πλάτη από αστυνομικό στο Νορθ Τσάρλεστον της Νότιας Καρολίνας, με τον δράστη να μιλάει αρχικά για αυτοάμυνα και το βίντεο περαστικού να αποκαλύπτει την αλήθεια.

Στις 9 Αυγούστου του 2014 ο 18χρονος Μάικλ Μπράουν είχε πυροβοληθεί θανάσιμα από αστυνομικό στο Φέργκιουσον του Μιζούρι, πυροδοτώντας τοπικές ταραχές και πολυήμερες διαδηλώσεις στις ΗΠΑ. Και στο Φέργκιουσον και στο Νορθ Τσάρλεστον οι τοπικές κυβερνήσεις κυριαρχούνται από λευκούς ενώ στη Βαλτιμόρη η δήμαρχος από το 2010 και ο διοικητής της αστυνομίας από το 2012 είναι Αφροαμερικανοί. Η τοπική αστυνομία όμως έχει βαρύ ιστορικό παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: 100 πολίτες δικαιώθηκαν στα δικαστήρια μεταξύ 2011 και 2014 εισπράττοντας ως αποζημίωση συνολικά 5,7 εκατομμύρια δολάρια.

Οι διαδηλώσεις διαμαρτυρίας για τον θάνατο του Γκρέι ήταν αρχικά ειρηνικές. Οι ταραχές ξέσπασαν μετά την κηδεία του, προχθές – ένα μεγάλο κομμάτι τους σε μία γειτονιά όπου μία στις τρεις οικογένειες ζει σε συνθήκες ένδειας. Περισσότερα από 140 οχήματα, πολλά αστυνομικά, πυρπολήθηκαν, 15 κτίρια παραδόθηκαν στις φλόγες, καταστήματα λεηλατήθηκαν, 15 αστυνομικοί τραυματίστηκαν και 200 άτομα συνελήφθηκαν. Η δήμαρχος κήρυξε την πόλη σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης και επέβαλε χθες νυχτερινή απαγόρευση κυκλοφορίας. Ο Ομπάμα κατήγγειλε τους ταραξίες ως εγκληματίες και αλήτες, σε αντιδιαστολή με τους ειρηνικούς διαδηλωτές «που έκαναν το σωστό».

«Καταδικάζω τις παράλογες πράξεις βίας» δήλωσε η Λορέτα Λιντς, η πρώτη μαύρη υπουργός Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, στην πρώτη της δημόσια δήλωση μετά την ορκωμοσία της. Αρκετοί όμως προβλέπουν για τη χώρα ένα «μακρύ και καυτό καλοκαίρι» – και αναρωτιούνται ποια πόλη θα έχει σειρά μετά τη Βαλτιμόρη.