Όπου και αν ακουμπήσεις στην Ελλάδα του παρελθόντος – τόσο του μακρινού όσο και του πρόσφατου –, θα ανοίξει μια πληγή και θα τρέξει αίμα φρέσκο, σπαρταριστό. Όλα «ανακυκλώνονται» κατά τρόπο μαγικό στον τόπο μας και ενώ μιλάς για άγνωστούς σου, είναι σαν να μιλάς για συγγενείς σου και όσο πιο «χαμένα» είναι τα περιστατικά που ανακαλούνται τόσο πιο οικεία και γνώριμα ακούγονται. Μας το επιβεβαιώνει με το κείμενό του ο πασίγνωστος ζωγράφος, με τα πέντε λογοτεχνικά βιβλία στο ενεργητικό του
Βρήκα αυτή τη φωτογραφία την παλιά, που γράφει από πίσω ότι είναι του 1942, την εποχή της Κατοχής της γερμανικής. Στην Αθήνα είχε πείνα και δυστυχία μεγάλη. Ενώ εκεί στα βουνά άστραφτε το κανόνι και οι κεραυνοί των ανταρτών. Οπως λέει και το τραγούδι: «Αντάρτικο κύμα φουσκώνει». Οι αντάρτες είχαν πάρει τα βουνά και πολεμούσαν τον κατακτητή, αψηφώντας κινδύνους και κάθε φόβο.
Βλέποντας αυτή τη φωτογραφία, την συγκρίνουμε με τις σημερινές, αυτές που σου δείχνουν στα κινητά τους, άπειρες τον αριθμό, που σου τις δείχνουν στα πεταχτά σύροντας το δάχτυλό τους πάνω στην οθόνη και συνειδητοποιώ ότι ο κόσμος όπου ζούμε πια είναι σαν να έχει βαλθεί να δώσει ανυπολόγιστη μουσειακή αξία ακόμη και στο πιο μικρό κομμάτι χαρτί, ιδιαίτερα όσον αφορά τη φωτογραφία, αφού δεν μπορείς να καταλάβεις γιατί έπρεπε να υπάρξει μια αντίστοιχη σημερινή καθώς τόσο λίγη σημασία της αποδίδεται ώστε να μπορείς να την έχεις σε εκατοντάδες και χιλιάδες αντίτυπα. Στα παλιά σπίτια είχαν κρεμασμένες στον τοίχο της κάμαρας δυο – τρεις ρετουσαρισμένες φωτογραφίες που έδειχναν απόψεις από τα ωραία μέρη ενός χωριού, ή αν ήταν από νησί από ωραίες παραλίες και από λιμάνια.
Μια φωτογραφία μόνο αρκεί, γιατί είναι σαν να μιλάει. Είναι χίλιες λέξεις μαζί. Μπορεί να την κοιτάς κάθε μέρα, να τη βλέπεις συνεχώς και να μη σε κουράζει, ή να τη σχολιάζεις γιατί σου αναπλάθει γεγονότα και σκηνές της καθημερινής ζωής.
Αυτή η φωτογραφία του αντάρτη με το ντουφέκι στο χέρι το αριστερό και τη νοσοκόμα στο δεξί, δείχνει τον έρωτα. Τον έρωτα που δεν τον νοιάζουν ούτε οι κατακτήσεις ούτε οι πόλεμοι. «Ερως ανίκατε μάχαν», δηλαδή ο έρωτας ανίκητος στη μάχη. Εδώ σε ένα χωριό, έξω από ένα πετρόχτιστο σπίτι, καιροφυλακτεί ο έρωτας μην υπολογίζοντας δυσκολίες, κινδύνους, πείνα ή δυστυχία. Ο έρως είναι δυνατός, ασύγκριτος, ο πιο αρχαίος θεός, ο πρώτος.
Αυτός ο αντάρτης φαίνεται ευτυχής, δεν φαντάζεται ότι αύριο ή μεθαύριο μπορεί να σκοτωθεί. Δεν τον νοιάζει, έχει τον έρωτα δίπλα του που τον κάνει αθάνατο, αφού ο έρωτας πάντα νικά και είναι ανίκητος στη μάχη. Η νοσοκόμα είναι άσπρη, σαν άγγελος της φαντασίας, ένα όραμα.
Ζηλεύω την ευτυχία τους στο βουνό όπου αστράφτουν οι κεραυνοί και το πελέκι. Ο αντάρτης θα μάχεται πιο δυνατά, θα νικήσει για να την παντρευτεί και να κάνει παιδιά και να δικαιωθεί ο έρωτάς του. Πρόσωπα ευτυχισμένα, πρόσωπα αχνά του μύθου ή του πάθους του παρελθόντος. Μέσα στην αχνότητα της σκέψης βλέπω να ξεπροβάλλει το μέλλον. Αν δεν σκοτωθεί στη μάχη και έρθουν ειρηνικοί καιροί, θα παντρευτεί, θα κάνει παιδιά και ίσως ο έρως χαθεί. Αυτό όμως που έχει ενδιαφέρον ζωής είναι ο υπαρκτός έρως της φωτογραφίας.
Το ρίγος που αισθάνεται ο αντάρτης όταν θα αγκαλιάζει τη νοσοκόμα ενώ το ερωτικό σφρίγος θα γεμίζει το κορμί του. Αυτό έχει σημασία κι αυτό δείχνει η φωτογραφία. Μια ανεπανάληπτα ερωτική φωτογραφία γεμάτη τρυφερότητα και πραγματική αγάπη. Την ξανακοιτάζω και σκέφτομαι τι να απέγινε τελικά το ζευγάρι του πολέμου, της αναταραχής και της μάχης. Συνέχισε; Αραγε να παντρεύτηκε; Τι να έγινε;
Καταλήγω και πάλι στον έρωτα της φωτογραφίας. Τι σημασία έχει να αναρωτιέμαι. Σημασία έχει η αγάπη, ο έρως που γεννιέται μέσα στη μάχη του πολέμου και είναι πάντα ανίκητος.