Ιωάννης Παπαζήσης: «Θα ‘θελα να είμαι καταραμένος καλλιτέχνης, αλλά…»

«Αν το θέατρο θέλει να ξαναγίνει αναγκαίο, πρέπει να μας δώσει όλα αυτά τα στοιχεία που υπάρχουν στον έρωτα, το έγκλημα, στον πόλεμο ή στην τρέλα».

Με αυτό το αξίωμα ο Αντονέν Αρτώ προσπαθούσε να ορίσει την τέχνη του επιχειρώντας να κόψει τους δεσμούς με το λογοκριμένο θέατρο της Δύσης και να δώσει τη θέση του στο «θέατρο της σκληρότητας».

Τη σχέση του αιρετικού γάλλου καλλιτέχνη με την τέχνη της εποχής του ξαναθυμίζει ο ηθοποιός Ιωάννης Παπαζήσης με το μονόλογο της Ιόλης Ανδρεάδη, ο οποίος στηρίζεται στο δοκίμιο του Αρτώ «Βαν Γκογκ, ο αυτόχειρας της κοινωνίας».   
Είναι ένα δοκίμιο που κρύβει και αυτό με τη σειρά του μια συναρπαστική ιστορία.

Το 1947 ο γκαλερίστας Πιερ Λεμπ ετοίμαζε μια έκθεση για τον Βαν Γκογκ και ζήτησε από τον Αρτώ να γράψει για τον ζωγράφο. Θεωρούσε ότι το δικαιούται αφού εκτός από την καλλιτεχνική τους ιδιότητα τους συνέδεε και ο εγκλεισμός τους σε ψυχιατρικές κλινικές. Ο Αντονέν Αρτώ μάλιστα ήταν κάθετα αντίθετος στην επικρατούσα άποψη της εποχής που απέδιδε τον εγκλεισμό του στην απομόνωση  και στην ψυχική αστάθεια του ζωγράφου.

Πίστευε ότι την  περιθωριοποίησή του -άρα και την αυτοκτονία του- την επέβαλαν όσοι ένιωθαν άβολα με την εξαιρετική διαύγεια του και την ενοχλητική ζωγραφική του.
Τα σκοτεινά και σκληρά σημεία που ενώνουν τις ζωές – ή και το θάνατο – των δύο καλλιτεχνών μπαίνουν τώρα στον άξονα μελέτης του Ιωάννη Παπαζήση.

Όπως λέει ο ίδιος: «Η δουλειά που πρωτίστως έπρεπε να κάνω ήταν να τους γνωρίσω και τους δύο πάρα πολύ καλά. Ο Βαν Γκογκ ήταν από τους αγαπημένους μου ζωγράφους αλλά τον Αρτώ δεν τον ήξερα. Συνειδητοποίησα πολύ γρήγορα ότι έχουν πολλές κοινές περιοχές και φυσικά η πιο ισχυρή είναι εκείνη του καταραμένου καλλιτέχνη που οδηγείται στον θάνατο εξαιτίας της τρέλας του, έτσι όμως όπως την ορίζει η κοινωνία».

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΝΟΙΑ. Γιατί η παράνοια, η τρέλα ή όποια άλλη ψυχική ακρότητα είναι συνδεδεμένες με την τέχνη; Μπορεί να υπάρξει τέχνη χωρίς να αποτυπώνει τα παραπάνω: «Δυστυχώς η παράνοια και όλα τα αρνητικά βιώματα ή συναισθήματα ξέρουν να γεννούν τέχνη. Δεν ξέρω γιατί. Για μένα έχει περισσότερη σημασία ν΄ αναθεωρείς παρά να παίρνεις απαντήσεις». Μετά από αυτή την παραδοχή κατά πόσο ο ίδιος νιώθει ότι εκπληρώνει τις καλλιτεχνικές του επιταγές; «Όλοι έχουμε ανάγκη να μας κατατάξουν κάπου.

Επιζητούμε ταμπέλες όπως «ποιοτικός, παράξενος, περίεργος». Εγώ θα ήθελα να με κατατάξουν στους «καταραμένους». Αυτό το είδος με θέλγει σε όλες τις μορφές της τέχνης. Και φυσικά οι ρόλοι που με γοητεύουν είναι οι πιο βρώμικοι. Θα ήθελα πάρα πολύ να πείσω τον εαυτό μου ότι είμαι ένας σκοτεινός, μυστηριώδης, παράξενος και μελαγχολικός τύπος. Είμαι όμως ένας πολύ κανονικός, χαρούμενος άνθρωπος και τα βλέπω όλα από την θετική τους πλευρά».
Ποια είναι τα περιθώρια για κάποιον συνηθισμένο άνθρωπο που θέλει να βουτήξει στην τέχνη;  «Αυτό ακριβώς εξηγεί ο Αρτώ μέσα στο κείμενό του για τον Βαν Γκογκ. Τον απασχολεί έντονα το τι είναι φυσιολογικό και τι όχι. Αυτό που δίνει η κοινωνία ως ορισμό για τον φυσιολογικό άνθρωπο δεν με ενδιαφέρει. Κάνω τα πάντα για να μην κινούμαι σε αυτό το πλαίσιο, κινούμενος όσο μπορώ και κυρίως μέσα από την δουλειά μου αντισυμβατικά. Από την άλλη αναρωτιέμαι τι είναι φυσιολογικό στην τέχνη,  τί όχι  και αν τελικά έχει νόημα. Για παράδειγμα μπορείς να έχεις μια φυσιολογική ζωή αλλά για να προσεγγίσεις ένα ρόλο επιχειρείς να κάνεις ανάποδες διαδρομές στο μυαλό σου».  

Είναι κατά κάποιο τρόπο το «μονοπάτι» που περπάτησε για να φτάσει στον Αρτώ αλλά, όπως λέει, και στον Βαν Γκογκ αφού είναι και αυτό με ένα τρόπο παρόν. «Όταν ο ήρωας που υποδύεσαι είναι υπαρκτό πρόσωπο, η προσέγγιση πρέπει να είναι ενδελεχής και συστηματική. Εκανα αρκετό καιρό έρευνα μελετώντας κείμενα του Αρτώ, ό,τι αφορούσε τον Βαν Γκογκ αλλά και οπτικοακουστικό υλικό. Στο θέατρο είναι απαγορευτικό να μιμηθείς τον ήρωα που υποδύεσαι. Στο σινεμά επιβάλλεται να τον μιμηθείς. Θα μπορούσα, για παράδειγμα, να μιλάω με την ιδιαίτερη και τρομακτική φωνή του Αρτώ. Με τον καιρό κατάλαβα πως ασυναίσθητα άρχισαν να μου βγαίνουν πράγματα τα οποία θύμιζαν Αρτώ: το σώμα ή οι γκριμάτσες που έκανε. Όχι ότι ντε και καλά μπήκα στο πετσί του ρόλου. Αυτό θεωρώ ότι είναι άδικο και για τον ηθοποιό και για το ρόλο. Απλώς η εμμονή μου να τον προσεγγίσω όλο αυτό το διάστημα, με οδήγησε σε “δρόμους” που έχουν χαράξει εκείνοι».

Info
Αρτώ/ Βαν Γκογκ avec un pistolet
Κείμενο – Σκηνοθεσία: Ιόλη Ανδρεάδη
Σκηνογραφία – Κοστούμι: Δήμητρα Λιάκουρα
Μουσική – Ηχοτοπίο: Ερατώ Α. Κρεμμύδα
Φωτισμοί: Χριστίνα Θανάσουλα
Βοηθός Σκηνοθέτη: Κώστας Μητράκας
Μακιγιάζ: Λένια Saw
Video Trailer: Μιχαήλ Μαυρομούστακος
Ερμηνεύει ο Ιωάννης Παπαζήσης
Θέατρο Σημείο
Χαριλάου Τρικούπη 4 (πίσω από το Πάντειο), Καλλιθέα, τηλ. 210 92 29 579
Σάββατο 21.00 & Κυριακή 19.00
Σήμερα στην Θεσσαλονίκη BLACK BOX, Βασ. Όλγας 65 & Φλέμινγκ 2, τηλ. 2310.829.254 στις 21.00
Σε συνεργασία με το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Καβάλας η παράσταση θα παρουσιαστεί 12 & 13 στο Θέατρο «Αντιγόνη Βαλάκου» της Καβάλας.