Παραχωρήσεις και ομόλογα αντί ιδιωτικοποιήσεων

Κρατικές επενδύσεις και με ιδιωτικά κεφάλαια είναι η φιλοσοφία του νέου μοντέλου αξιοποίησης της δημόσιας περιουσίας που θα ενταχθεί υπό ένα νέο Ταμείο, μετεξέλιξη του ΤΑΙΠΕΔ, αλλά με ρόλο όχι να πουλά, παρά να κάνει παραχωρήσεις και να εκδίδει ομόλογα έναντι του μεγάλου ενεργητικού του.

Πρόκειται για ένα μοντέλο διαφορετικής φιλοσοφίας από το σημερινό που, πάντως, έως τώρα δεν βρίσκει σύμφωνους τους δανειστές αφού τα έσοδα δεν θα κατευθύνονται στην εξυπηρέτηση του χρέους αλλά στο Ασφαλιστικό και σε δημόσιες επενδύσεις. Στο μοντέλο αυτό το Δημόσιο δεν θα χάνει τον έλεγχο των ακινήτων ή κάποιων υποδομών, απλώς θα εκμεταλλεύεται τα ιδιωτικά κεφάλαια, εκδίδοντας ομόλογα και προσφέροντας στους επενδυτές μια απόδοση αρκετά ελκυστική, προκειμένου να τα αγοράσουν.

Υπό αυτό το πρίσμα αλλά και υπό τις πιέσεις των δανειστών, είναι πιθανό κάποιες από τις αποκρατικοποιήσεις που έχουν προχωρήσει και οι οποίες δεν αλλάζουν το ιδιοκτησιακό καθεστώς αφού ο έλεγχος παραμένει στο Δημόσιο, να ολοκληρωθούν, κάτι φυσικά που θα φανεί κατά την ανάγνωση των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης.

Η λογική του νέου μοντέλου προσομοιάζει σε αυτή του Νορβηγικού Κρατικού Επενδυτικού Ταμείου (Government Pension Fund of Norway). Δηλαδή, τα έσοδα από την αξιοποίηση της κρατικής ακίνητης και κινητής δημόσιας περιουσίας, μαζί με εκείνα που θα προέλθουν μελλοντικά από την εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, θα καλύπτουν σε σημαντικό βαθμό μελλοντικές ανάγκες της Κοινωνικής Ασφάλισης.

Σύμφωνα με το σχέδιο που έχουν επεξεργαστεί άνθρωποι κοντά στο οικονομικό επιτελείο, ως πρώτο βήμα θα ενταχθούν υπό την ομπρέλα του νέου φορέα τα πιο εμπορεύσιμα περιουσιακά στοιχεία, από ακίνητα μέχρι μετοχές κρατικών εταιρειών. Σε αυτή την κατηγορία εκτιμάται ότι μπορεί άμεσα να ενταχθούν γύρω στα 1.000 ακίνητα, όσα είχαν μεταβιβαστεί τον τελευταίο χρόνο στο ΤΑΙΠΕΔ.

Τεχνογνωσία για τον τρόπο λειτουργίας αυτού του νέου Ταμείου έχει ζητηθεί από εμπειρογνώμονες του Sovereign Fund της Νορβηγίας αλλά και από άλλες δυτικές χώρες, ενώ για την ονομασία του ακούγονται ονόματα όπως Ταμείο Δημόσιας Περιουσίας ή Ταμείο Εθνικού Πλούτου και Κοινωνικής Ασφάλισης.

ΟΜΟΛΟΓΑ ΕΡΓΟΥ. Οσον αφορά τον τρόπο αξιοποίησης μεγάλων προνομιακών ακινήτων και στρατηγικού χαρακτήρα επιχειρήσεων του Δημοσίου, όπως εταιρείες κοινής ωφέλειας (π.χ. ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ), εξετάζεται το ενδεχόμενο να εκδοθούν εταιρικά ομόλογα ή ομόλογα έργου (project bonds), πρακτική διαδεδομένη στο εξωτερικό.

Εμφαση φέρεται να δίνεται στα project bonds που εκδίδονται συνήθως από εταιρείες που αναλαμβάνουν την κατασκευή μεγάλων έργων, συνήθως σε υποδομές και ενέργεια, και έχουν τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Ο ρόλος της είναι να παρέχει πιστωτική ενίσχυση, είτε δάνειο είτε διευκόλυνση της εγκατάστασης στην εταιρεία.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ισπανίας, από όπου και ξεκίνησαν τα πρώτα ομόλογα έργου το 2013 και χρησιμοποιήθηκαν για επενδύσεις ύψους 4 δισ. ευρώ στην κατασκευή υπόγειου σταθμού αποθήκευσης φυσικού αερίου στην Καταλωνία. Συνολικά μέχρι σήμερα 10 έργα ενέργειας και μεταφορών, σε 6 κράτη-μέλη της ΕΕ (Ισπανία, Γερμανία, Βρετανία, Βέλγιο, Ιταλία, Σλοβακία) έχουν επιλεγεί από την ΕΤΕπ για την έκδοση ομολόγων έργου.

Σύμφωνα με τους συνομιλητές μας, προνομιακό επενδυτικό τοπίο για τη χρήση τέτοιων εργαλείων στην Ελλάδα δημιουργούν τα έργα 2,5 δισ. ευρώ του ΑΔΜΗΕ για νέα ενεργειακά δίκτυα όπως οι υποβρύχιες διασυνδέσεις των Κυκλάδων.

Σε αυτή την περίπτωση και προκειμένου ο ΑΔΜΗΕ να προχωρήσει σε μια τόσο μεγάλη επένδυση, ένα ποσοστό του θα μπορούσε να εισφερθεί στο Ταμείο, το οποίο θα εκδώσει ομόλογα που θα αντικατοπτρίζουν την αξία του. Αυτά τα ομόλογα θα λειτουργούν ουσιαστικά ως μετοχές, δίνοντας ένα ελκυστικό τοκομερίδιο κάθε χρόνο στους επενδυτές. Οσο περισσότεροι το αγοράσουν τόσο περισσότερα κεφάλαια θα έχει το Ταμείο για να χρηματοδοτήσει επενδύσεις, κρατώντας παράλληλα και τον δημόσιο έλεγχο.

ΚΑΛΑΘΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ. Για την αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας εξετάζονται διάφορες άλλες μέθοδοι, μεταξύ των οποίων η ομαδοποίηση περιουσιακών στοιχείων και η δημιουργία «καλαθιών» με ακίνητα, λιμάνια, μαρίνες ή άλλες υποδομές, τα οποία και θα παραχωρηθούν με μακροχρόνιες μισθώσεις. Εναντι των εσόδων από τις παραχωρήσεις αυτές, εξετάζεται επίσης η έκδοση ομολόγων, που θα αντικατοπτρίζουν την αξία και τα προσδοκώμενα έσοδα.

Στο τραπέζι έχει πέσει και η ιδέα, μέρος από το όποιο πλεόνασμα του προϋπολογισμού να μεταφέρεται ως έσοδο στο νέο Ταμείο, με τη λογική να χρησιμοποιείται για τους προαναφερόμενους σκοπούς.

Τα ερωτήματα φυσικά που μένει να απαντηθούν ακόμη είναι πολλά, με κυριότερο αν το νέο μοντέλο θα πάρει το οκέι από τους πιστωτές, αφού η βασική διαφορά του από το προηγούμενο είναι ότι τα έσοδα δεν θα κατευθύνονται στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους αλλά για δημόσιες επενδύσεις και για τις ανάγκες του Ασφαλιστικού.

Υπάρχουν και δευτερεύοντα ερωτήματα εφόσον απαντηθεί το πρώτο, όπως ποια ακριβώς πολιτική θα ακολουθήσει η κυβέρνηση με τις αποκρατικοποιήσεις που έχουν προχωρήσει (π.χ. αεροδρόμια, Ελληνικό) ή ποια πολιτική θα ακολουθήσει με τα 28.000 καταπατημένα ακίνητα (επί συνόλου 72.000 που ανήκουν στο Δημόσιο).