Ο χρόνος από εχθρός, σύμμαχος

Αν κάποιον που δεν θα είχε ξεφυλλίσει το Ημερολόγιο 2015, το οποίο μας προσφέρει το Μουσείο Ελιάς και Λαδιού Πηλίου, τον ρωτούσες ποια είναι η σχέση της Ανω Γατζέας με το Λαύριο, τη Δωδώνη ή την Αμοργό, θα απαντούσε πως είναι όλες τους περιοχές της Ελλάδας, χωρίς καμιά βαθύτερη σχέση ανάμεσά τους πέραν εκείνης που την προσδιορίζει ένα καθαρά ιθαγενές ελληνικό στοιχείο. Ερχεται όμως η εικαστική τέχνη με τη μορφή ενός Ημερολογίου να μας υπενθυμίσει πως ακόμα και στην τύχη διαλεγμένα ονόματα, τόποι, εικόνες, μνήμες και περιστατικά, αν τα συνδυάσει κανείς εσωτερικά, αποκαλύπτουν μια συγγένεια που μας αφήνει κυριολεκτικά άναυδους.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η εικαστική τέχνη είναι αυτή του Σωτήρη Σόρογκα, που η αισθηματική και πνευματική του βαθύτητα κατορθώνει κάτι πραγματικά πολύ σημαντικό: αντί να είναι ο χρόνος που αποκαθιστά τη σημασία των χειροτεχνημάτων του, όπως είναι τα ζωγραφικά του έργα, είναι τα ζωγραφικά του έργα που δίνουν στον χρόνο την πραγματική του διάσταση. Οι πέτρες του, τα ξύλα του, οι αλυσίδες του, ακόμα και οι προσωπογραφίες του, όπως έχουν μαζέψει και πυκνώσει μέσα τους την αχειραγώγητη έννοια του χρόνου, τον μεταβάλλουν τελικά μέσα στο αδυσώπητο πέρασμά του σε κάτι το οικείο και συχνά τρυφερό.

Δεν μας τρομάζει ο χρόνος που περνάει, αφού, όταν τον αναπολούμε, έχει γεμίσει με πρώτης τάξεως υλικά. Προσφέρει πολλές ιαματικές ευεργεσίες η ζωγραφική του Σόρογκα, η κυριότερη όμως είναι τούτη: με το να έχει αποβληθεί από μέσα της καθετί το νεοπαγές και το νεότευκτο, νιώθεις τη δύναμη του παλιού, του «αιώνιου», σαν κάτι το ακατάλυτο που δεν πεθαίνει ποτέ. Επιπλέον, δεν έχει να δώσει λόγο γιατί πάλιωσε, αφού με τον τρόπο αυτό ξεγέλασε τον χρόνο και από εχθρό τον μετέβαλε σε σύμμαχο. Παρά τη μελαγχολία της, η ζωγραφική του Σόρογκα αποπνέει μια τρομακτική ηρεμία. Εχει πεισθεί πως με τη μορφή τη σημερινή, ή με τη μορφή που αναπόφευκτα θα της δώσει το μέλλον, το παλιό παράθυρο μπορεί να μεταβάλλεται σε πηγάδι, το αποσυρμένο τρένο να μεταστοιχειώνεται σε πέτρες, με την παπαρούνα ανάμεσά τους να μην είναι για λογαριασμό της που θάλλει κατακόκκινη, αλλά ως υπογράμμιση της αιώνιας άνθισης των πραγμάτων. Αυτό είναι η ζωγραφική του Σόρογκα: το εφήμερο να λάμπει ζωηρό αλλά το διαρκές, παρά τη μελαγχολία και τα διπλωμένα του φτερά, να το αισθάνεσαι σίγουρο για την αθανασία του. Μια αθανασία που, αντί να σε κάνει να αγαλλιάζεις, όπως σε κάνει το εφήμερο, σε αφήνει τελικά περίσκεπτο όσον αφορά τη δική σου ύπαρξη μέσα σε αυτήν.

Ειδικότερα όσον αφορά την αθανασία του καλλιτέχνη, ο Σόρογκας έχει μια πολύ ξεκάθαρη θέση: ο καλλιτέχνης αντιπροσωπεύει το έργο του για όσο χρονικό διάστημα το φτιάχνει ή και για λίγο μετά, ενώ το έχει ολοκληρώσει. Για να μεταμορφωθεί στη συνέχεια το έργο του σε ένα είδος επισκεπτηρίου, ας πούμε στο μπιλιέτο που μας έστειλε μια ψυχή, με αποτέλεσμα, ό,τι κι αν κάνουμε, την ίδια την ψυχή να μην μπορούμε πια να την γνωρίσουμε. Ο καλλιτέχνης μάς κατέθεσε το έργο του σαν μια πράξη φωτεινή, αν και ήταν απόρροια ενός δικού του επτασφράγιστου μυστικού. Μας το παρέδωσε και αναχώρησε.