Υπάρχει σωστός τρόπος να τρέχουμε;

Τα τελευταία χρόνια πολλοί barefoot δρομείς που απολαμβάνουν να τρέχουν ξυπόλητοι επαναλαμβάνουν συχνά ότι για να μειώσουν τις δυνάμεις της πρόσφυσης με το έδαφος και τον κίνδυνο τραυματισμού όσοι τρέχουν θα πρέπει να πατούν πρώτα με το μπροστινό μέρος του ποδιού και όχι με τις φτέρνες – δηλαδή ένα στυλ τρεξίματος που πιστεύεται ότι χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι και θεωρητικά λοιπόν αποτελεί τον πιο φυσικό τρόπο να τρέχει κανείς. Ωστόσο, μια πρόσφατη μελέτη των μελών μιας φυλής από την Κένυα που δεν χρησιμοποιεί υποδήματα ανατρέπει αυτή την πεποίθηση. Αυτή η έρευνα, σε συνδυασμό με άλλα δρομικά πειράματα, προκαλεί μεγάλα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο κινούνται οι άνθρωποι – ή αυτόν με τον οποίο πρέπει να κινούνται.

Για την έρευνα, που δημοσιεύθηκε το 2013 στην επιθεώρηση «PLos One», μια ομάδα εξελικτικών ανθρωπολόγων στράφηκε στους Νταασανά, μια φυλή κτηνοτρόφων που ζει σε μια απομακρυσμένη περιοχή της Βόρειας Κένυας. Αντίθετα από άλλες φυλές της Κένυας, οι Νταασανά δεν έχουν καμία παράδοση στο τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων, αγωνιστικά τουλάχιστον, παρότι σωματικά είναι πολύ δραστήριοι. Επίσης δεν έχουν καμία παράδοση στο να φορούν παπούτσια. Οι άνθρωποι τρέχουν ξυπόλητοι επί χιλιάδες χρόνια, μια και τα παπούτσια αποτελούν σχετικά πρόσφατη εφεύρεση – υπό όρους εξελικτικούς. Τα σύγχρονα παπούτσια τρεξίματος που έχουν μαξιλαράκια υποστήριξης στη φτέρνα και, άρα, είναι ψηλότερα πίσω από ό,τι μπροστά, είναι ακόμα πιο καινούργια· έκαναν τη μαζική εμφάνισή τους τη δεκαετία του 1970.

Η σκέψη πίσω από αυτόν τον πρωτότυπο τότε σχεδιασμό ήταν, εν μέρει, ότι θα περιορίζονταν οι τραυματισμοί. Οταν κάποιος τρέχει φορώντας παπούτσια με υποστήριξη στη φτέρνα, συνήθως πατά το έδαφος πρώτα με τη φτέρνα. Με τη μαλακή ενίσχυση κάτω από αυτό το σημείο του ποδιού θα μειώνονταν οι κραδασμοί και το «κοπάνημα», οπότε, βουαλά, οι δρομείς δεν θα τραυματίζονταν. Οπως όμως έχουν επισημάνουν ερευνητές αλλά και δρομείς, οι τραυματισμοί στο τρέξιμο παραμένουν πολύ συνηθισμένοι, με περισσότερους από 50% όσων τρέχουν να αντιμετωπίζουν τραυματισμούς κάθε χρόνο και να μένουν εκτός προπόνησης. Ετσι, πριν από μερικά χρόνια κάποιοι δρομείς και επιστήμονες άρχισαν να υποθέτουν ότι το πρόβλημα ίσως ήταν τα ίδια τα σύγχρονα παπούτσια τρεξίματος.

Η πρώτη έρευνα. Οι θεωρίες τους επιβεβαιώθηκαν από μια δημοφιλή έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2010 στο περιοδικό «Nature», στο οποίο επιστήμονες του Χάρβαρντ εξέτασαν το στυλ τρεξίματος των μελών μιας φυλής που είχε παράδοση στο τρέξιμο αποστάσεων, δεν φορούσε υποδήματα και επίσης προέρχονται από την Κένυα. Αυτοί ανήκαν στη φυλή Καλεντζίν, με μακρά καταγεγραμμένη ιστορία και κορυφαίες επιδόσεις στο τρέξιμο αποστάσεων. Κάποιοι από τους ταχύτερους μαραθωνοδρόμους του κόσμου προέρχονται από τους Καλεντζίν και πολλοί από αυτούς μεγάλωσαν τρέχοντας χωρίς παπούτσια.

Οταν λοιπόν οι επιστήμονες του Χάρβαρντ ζήτησαν από τους Κενυάτες να τρέξουν πάνω σε ειδική επιφάνεια που κατέγραφε τις κινήσεις τους, ανακάλυψαν ότι, σχεδόν όλων τα πόδια χτυπούσαν στο έδαφος με το μπροστινό τους μέρος. Λίγοι, είχαν midfoot (μεσαίο) πάτημα, τα δάχτυλα δηλαδή του ποδιού και η φτέρνα ακουμπούσαν στο έδαφος σχεδόν ταυτόχρονα, ωστόσο στη μεγάλη πλειονότητα είχαν πάτημα forefoot, δηλαδή πατούσαν με το μπροστινό μέρος του ποδιού. Σχεδόν κανένας δεν πατούσε πρώτα με τη φτέρνα.

Η έρευνα έδειξε ότι οι δρομείς που είχαν μεγαλώσει χωρίς παπούτσια είχαν αναπτύξει ένα εντελώς διαφορετικό στυλ τρεξίματος από εκείνους που φορούσαν παπούτσια ανέκαθεν. Και έτσι ήταν εύκολο οι ειδικοί να συμπεράνουν ότι αυτό το στυλ θα πρέπει να είναι το καλύτερο, ως πιο φυσικό, αφού ακολουθεί τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να έτρεχαν και οι ξυπόλητοι άνθρωποι των σπηλαίων.

Η δεύτερη έρευνα. Ωστόσο, η πιο πρόσφατη έρευνα δείχνει άλλα. Οταν οι ερευνητές έβαλαν τους 38 Νταασανά να τρέξουν ξυπόλητοι πάνω σε επιφάνεια με αισθητήρες, όπως στην έρευνα του Χάρβαρντ, ανακάλυψαν ότι όλοι πατούσαν πρώτα με τη φτέρνα, ιδιαίτερα όταν τους ζητούσαν να τρέξουν σε έναν άνετο ρυθμό μεγάλης απόστασης. Για αυτή την ομάδα το μέσο pace ήταν λίγο πιο κάτω από 5 λεπτά το χιλιόμετρο και το 72% από τους συμμετέχοντες έτρεχε σε αυτόν τον ρυθμό πατώντας με τη φτέρνα. Μόλις 4% πατούσαν forefoot.

Αντίθετα, όταν τους ζητήθηκε να τρέξουν γρήγορα οι περισσότεροι άρχισαν να προσγειώνουν τα πόδια τους στο έδαφος κοντά στα δάχτυλα, μια αλλαγή στο στυλ που είναι κοινή στα σπριντ ακόμα και από αυτούς που φορούν παπούτσια. Παρ’ όλα αυτά, το 43% συνέχισε να πατά με τη φτέρνα!

Αυτά τα ευρήματα αυξάνουν την αβεβαιότητα ως προς το ποιο στυλ τρεξίματος είναι το ιδανικό. Οι forefoot – και midfoot – Καλεντζίν, βέβαια, ήταν αξιοζήλευτα γρήγοροι· κατά το πείραμα του Χάρβαρντ ο μέσος ρυθμός τους ήταν ελάχιστα πάνω από 3 λεπτά το χιλιόμετρο. Ωστόσο, αυτό το παράδειγμα των Καλεντζίν δεν φαίνεται να ακολουθείται από τη συντριπτική πλειονότητα όσων τρέχουν. Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε το 2012 στον Μαραθώνιο του Μιλγουόκι στις ΗΠΑ, το 94% από τους 2.000 δρομείς πατούσε στο έδαφος πρώτα με τη φτέρνα, ανάμεσά τους και πολλοί από τους πρώτους.

– Η Γκρέτσεν Ρέινολντς γράφει για θέματα υγείας και φίτνες. Ξεκίνησε από το περιοδικό «Runner’s World» και τώρα διατηρεί μόνιμο blog στους «New York Times»