Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης: Πρεμιέρα με Χρυσό Φοίνικα και ουκρανική «έκπληξη»

«Ξέρετε αν υπάρχουν επαναληπτικές προβολές για τον “Λευκό Θεό”;» με ρωτάει όλο ευγένεια η σερβιτόρα ενός γωνιακού καφέ, πολύ κοντά στην κεντρική αίθουσα του Ολύμπιον. Της εξηγώ πως οι ταινίες έναρξης και λήξης του θεσμού παίζονται μονάχα μία φορά – την καθησυχάζω όμως πληροφορώντας την πως η ταινία του Κόρνελ Μούντρουτσο που κέρδισε διάκριση στις Κάννες και άνοιξε τη διοργάνωση, θα διανεμηθεί και εκτός φεστιβάλ. Βέβαια, είναι αμφίβολο αν η πορεία της στις αίθουσες θα τύχει ανάλογης ανταπόκρισης. Βλέπετε, οι αίθουσες εδώ μπορεί να γεμίζουν ασφυκτικά, το κοινό της πόλης όμως δεν τιμά ανάλογες σινεφιλικές επιλογές στο κανονικό κύκλωμα διανομής. Οπότε είναι και αυτό ένα θέμα. Ανάμεσα στα πολλά.

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Στην Ελλάδα οι κανόνες υπάρχουν για να παραβιάζονται. Ετσι το φεστιβάλ, που συνηθίζει να κλείνει τις πόρτες του στα φιλμ που έχουν κάνει ήδη την πρεμιέρα τους σε φεστιβάλ του εξωτερικού (ή και σε εγχώρια όπως αυτό της Αθήνας) πρόβαλε χθες το «A Blast» («Εκρηξη») του Σύλλα Τζουμέρκα (σ.σ.: λόγω της ώρας προβολής δεν στάθηκε δυνατή η αποστολή εντυπώσεων). Παρεμπιπτόντως, στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται και η «Xenia» του Πάνου Κούτρα. Εμειναν όμως απ’ έξω άλλες, όπως «Οι αισθηματίες» του Νίκου Τριανταφυλλίδη, που έχει σημειώσει αξιοπρόσεκτη πορεία (Φεστιβάλ Μόσχας, Raindance). Ποια τα κριτήρια; Αγνωστο.

Σκιώδης θεωρείται από πολλούς και η όλη διαδικασία της ανάδειξης των 20 πιο αντιπροσωπευτικών στιγμών του ελληνικού κινηματογράφου. Εξηγούμαι: με αφορμή τα 100 χρόνια Ελληνικού Σινεμά, είκοσι ταινίες επιλέχθηκαν μέσω ανοιχτής ψηφοφορίας στο Διαδίκτυο – κάτι μάλλον παράδοξο όταν μιλάμε για τον υπ’ αριθμόν ένα κινηματογραφικό θεσμό της χώρας. Οι δε χρήστες είχαν να διαλέξουν ανάμεσα σε 100 επιλεγμένα – με αρκετή δόση αυθαιρεσίας – φιλμ. Το ζήτημα είναι το εξής: γίνεται να γιορτάζεις έναν αιώνα ελληνικού κινηματογράφου και να μην έχεις προγραμματίσει μία ταινία, ας πούμε, του Βασίλη Γεωργιάδη; Ή του Γιάννη Δαλιανίδη; Ή, έστω, μία με την Καρέζη και τη Βουγιουκλάκη βρε αδερφέ; Θα μου πείτε, μα είναι καλές αυτές οι ταινίες; Θα σας πω, έχει σημασία; Είτε μας αρέσει είτε όχι, αυτό ήταν το ελληνικό σινεμά και αυτοί οι άνθρωποι το εκπροσώπησαν. Κανείς εδώ δεν πιστεύει ότι ήταν διάφανη η όλη διαδικασία επιλογής των ταινιών, αλλά φυσικά δεν το δηλώνουν επισήμως, εκτός ίσως από κάποιους σκηνοθέτες που εξαπολύουν μύδρους μέσω του facebook. Αδυνατώ να καταλάβω πάντως την επιλογή των «Γενναίων της Σαμοθράκης» όταν από τη λίστα απουσιάζει η «Λούφα και παραλλαγή»!

Τι γίνεται όμως με τα νέα ελληνικά φιλμ; Δύο μονάχα καταφέραμε να δούμε: την «Εκδίκηση του Διόνυσου» του Δημήτρη Κολλάτου και το «Ως το κόκαλο» του Θοδωρή Κουτσαύτη. Για την πρώτη, ειλικρινά, αδυνατούμε να κάνουμε τον διαχωρισμό ανάμεσα στο εγκεφαλικό φιλμ και στο φιλμ-εγκεφαλικό! «Η Ελλάδα σήμερα μέσα από το βλέμμα του Δημήτρη Κολλάτου» λέει το πρόγραμμα, αυτό που προκύπτει στην οθόνη όμως είναι ένα ακραίας μορφής παραλήρημα με τον δημιουργό να ενσαρκώνει τον… Γκοντάρ, να αναπτύσσει συνωμοσιολογικές θεωρίες για τη «δολοφονία» του Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου και, στο τέλος, να δολοφονεί τον Γιώργο Παπανδρέου – με τη χώρα να πανηγυρίζει! Το «Ως το κόκαλο», από την άλλη, ένα θρίλερ όπου μια ελληνίδα δημοσιογράφος που ζει στο Παρίσι αναζητά τα αίτια γύρω από τη δολοφονία του καλύτερού της φίλου, είναι μια ταινία που μοιάζει περισσότερο με σπουδαστική άσκηση. Το πρόβλημα δηλαδή δεν είναι το ίδιο το φιλμ – ελλιπές και ερασιτεχνικό – αλλά το ότι, για κάποιο λόγο, βρέθηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Είμαι σίγουρος πως σε λίγα χρόνια από τώρα οι δημιουργοί του θα το έχουν μετανιώσει.

ΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Οταν ο Μισέλ Δημόπουλος διεθνοποίησε τον θεσμό, έθεσε έναν σοφό κανόνα: μονάχα πρώτες ή δεύτερες ταινίες σκηνοθετών στο διαγωνιστικό τμήμα. Ετσι, το φεστιβάλ είναι πια ένας τόπος νέων τάσεων – και νέων θεατών. Και αυτοί οι θεατές αγάπησαν το «The tribe», ένα ιδιαίτερο φιλμ από την Ουκρανία χωρίς διαλόγους. Ναι, σωστά διαβάσατε. Βλέπετε, οι ήρωες του φιλμ είναι κωφάλαλοι καθώς αυτό διαδραματίζεται σε ένα ειδικό σχολείο, όπου νεαρός τρόφιμος αποκτά σταδιακά κυρίαρχη θέση στους κόλπους μιας σκληρής «μαθητικής» παρέας. Φυσικά και η σιωπή εδώ είναι εκκωφαντική, ενώ ο ερωτισμός δεν λείπει (δείτε το τρέιλερ της ταινίας – ή έστω την

αφίσα της! – και θα καταλάβετε τι εννοώ). Χαμός έξω από το Ολύμπιον – ένας υποψήφιος θεατής μάλιστα δεν άντεξε την πίεση και… λιποθύμησε.

Στο «Μαγικό κορίτσι» του Κάρλος Βερμούτ, οι πορείες ενός άρρωστου κοριτσιού, ενός πατέρα, ενός προσφάτως αποφυλακισμένου άνδρα και μιας απεγνωσμένης γυναίκας διασταυρώνονται, όχι όμως μέσα από αναληθοφανή κλισέ. Μιλάμε για μια περίτεχνη αφήγηση που ξαφνιάζει ευχάριστα, σε ένα φιλμ αναπάντεχα ώριμο – μια από τις κορυφαίες στιγμές της διοργάνωσης μέχρι τώρα.

Ενθουσιασμός ακολούθησε και στην προβολή τού «Δεν θα ξαναγυρίσω» του Ιλμαρ Ράαγκ από την Εσθονία: μια νεαρή ακαδημαϊκός που μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο κρύβεται από την αστυνομία (είναι χρήστρια ναρκωτικών), ενώ παράλληλα αναζητά  τη γιαγιά της – η οποία πιθανώς να μην είναι υπαρκτό πρόσωπο. Το φιλμ συνδυάζει το σασπένς και την τρυφεράδα, δίχως όμως να κάνει εκπτώσεις. Κάτι που εκτιμήθηκε δεόντως από το κοινό, που την καταχειροκρότησε.

Από τις χθεσινές προβολές ξεχώριζαν επίσης η δημιουργία των αδελφών Νταρντέν (το αριστουργηματικό «Δυο μέρες και μια νύχτα» για το οποίο θα μιλήσουμε εκτενέστερα όταν κυκλοφορήσει στους κινηματογράφους) και ταινία «The cut» του Φατίχ Ακίν για τη Γενοκτονία των Αρμενίων, που πάντως δίχασε την κριτική στην πρώτη του προβολή, στο Φεστιβάλ Βενετίας. Ο δημοφιλής τούρκος σκηνοθέτης δεν παρέστη τελικά στην προβολή, όπως είχε αρχικά ανακοινωθεί, λόγω ασθενείας.