Τρεις σταρ της φιλοσοφίας στην Αθήνα: Ο Γκάντι, ο Ιψεν και τα χαλασμένα υδραυλικά

Τι σόι ιδέες διαδίδονται και καλώς εχόντων των πραγμάτων αμφισβητούνται σε ένα συνέδριο με τον τίτλο «Η ανθρώπινη ανάπτυξη σε εποχές κρίσης – Επαναπροσέγγιση της κοινωνικής δικαιοσύνης»; Η διοργανώτρια Αρχή πάντως, η επιστημονική ένωση Human Development and Capabilities Association, πραγματεύεται και αναδεικνύει ιδέες ανθρώπινης ανάπτυξης, με τη λεγόμενη «προσέγγιση των δυνατοτήτων», του νομπελίστα οικονομολόγου Αμάρτια Σεν. Στόχος του συνεδρίου της λοιπόν, που πραγματοποιήθηκε από τις 2 έως τις 5 Σεπτεμβρίου στο ξενοδοχείο President (και για το οποίο ένα χεράκι έβαλαν το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και το Bielefeld Center της Γερμανίας), ήταν να προσεγγίσει τον ανθρώπινο παράγοντα και την ανάπτυξή του σε περιβάλλοντα ύφεσης. Οπως της Ελλάδας.

Κάτι τέτοιο επιχειρούσαν μπόλικοι φοιτητές ή καθηγητές από όλο τον κόσμο. Είχαν έρθει όχι μόνο για να βυθιστούν στα λάπτοπ τους ή να διαφωνήσουν ήπια κατά τη διάρκεια του μπουφέ, αλλά και για να ακούσουν ή να δώσουν διαλέξεις με τίτλους όπως «Υπάρχει κοινωνική δικαιοσύνη για ανθρώπους με αναπηρίες;» ή «Ευημερία και ευτυχία μεταξύ των εργατριών του σεξ στην Ινδία».

Μεταξύ τους και η 28χρονη Λίζια από τη Νικαράγουα, υποψήφια διδάκτορας Κοινωνιολογίας, η οποία επαινούσε το συνέδριο. «Θα αποκτήσω γνώσεις για τα κοινωνικά προβλήματα όλου του κόσμου από επιστήμονες της παγκόσμιας σκηνής» ήλπιζε από την πρώτη ημέρα. «Θα είναι πλούσια εμπειρία όχι μόνο για έναν επιστήμονα αλλά και για έναν άνθρωπο».

Ο θυμός. Η πρώτη δημοφιλής διάλεξη στις λουσάτες αίθουσες του ξενοδοχείου ήταν της Μάρθας Νούσμπαουμ. Τιτλοφορούνταν «Η αδικία και η αμφίβολη αξία του θυμού». Η καθηγήτρια Νομικής του Πανεπιστημίου του Σικάγου, συνεργάτις του Σεν και συγγραφέας έργων για τη φιλοσοφία του δικαίου ή το φύλο, άρχισε από τις αισχύλειες «Ευμενίδες» και τη μεταμόρφωση που υφίστανται για χάρη της πόλης. Μνημόνευσε τον Γκάντι, τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, τον Νέλσον Μαντέλα και ανέφερε ότι «η εποικοδομητική και προοδευτική σκέψη για το πώς θα αντιμετωπιστεί συνολικά το κοινωνικό πρόβλημα της αδικοπραγίας είναι που πρέπει να μας απασχολεί, όχι η κούφια φαντασίωση της εκδίκησης». Στο τέλος, κάτι που της ζητήθηκε ήταν ο καταλύτης της ενασχόλησής της με τον θυμό και η καθηγήτρια θυμήθηκε τις ταραχές στην Γκουχαράτ στην Ινδία το 2002 ή τον συμβιβαστικό ρόλο που από μικρή είχε στην οικογένειά της.  

Το «Κουκλόσπιτο». Μια άλλη οικογένεια που μνημονεύτηκε, ήταν εκείνη του ιψενικού «Κουκλόσπιτου». Την έβαλε στο τραπέζι ο Φίλιπ Πέτιτ, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πρίνστον, για να αναρωτηθεί αν η Νόρα – ικανή να κάνει ό,τι τραβάει η όρεξή της επειδή ο Τόρβαλντ της το επιτρέπει – είναι ελεύθερη ή υποκείμενη στη συζυγική βούληση. Ηταν μια αφορμή ώστε ο Πέτιτ να αφηγηθεί «Μια σύντομη ιστορία της ελευθερίας» με συμπέρασμα ότι αντίθετα από την ανεπαρκή φιλελεύθερη προσέγγιση που θεωρεί την ελευθερία «μη παρέμβαση», η νεορεπουμπλικανική που κατανοεί την ελευθερία ως «μη κυριαρχία», μας δείχνει ότι η Νόρα δεν είναι ακριβώς ελεύθερη.

Η κρίση. Ηταν μια διάλεξη με μπόλικη φιλοσοφία, αντίθετα από εκείνη του οικονομολόγου της Παγκόσμιας Τράπεζας Καουσίκ Μπασού, με το θέμα: «Απαρχές της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης και το αντίκτυπό της στη φτώχεια και στις “δυνατότητες” στην ευρωζώνη». Προλογισμένος από τον Βασίλη Ράπανο, ο επιστήμονας παρομοίασε την παγκόσμια κρίση με σπίτι του οποίου τα υδραυλικά πλημμυρίζουν σταδιακά, τόνισε ότι το κόστος δανεισμού για κάποιους αυξήθηκε, για κάποιους μειώθηκε και φυσικά, παρουσίασε αριθμούς. Κάποιοι καταδείκνυαν την πτώση των μαθητικών επιδόσεων στην Ελλάδα της κρίσης.