Ο Πύργος που στοιχειώνει τους ποιητές του

Κάθε τόπος γνωστός ή λιγότερο γνωστός, κάθε πόλη μικρή ή μεγάλη, έχει τη «μοίρα» του. Μπορεί η Ιστορία να πάσχισε να τους δώσει μια ξεχωριστή θέση αλλά, είτε γιατί οι άνθρωποί τους δεν αφουγκράστηκαν εγκαίρως την προσταγή της είτε γιατί οι συγκυρίες έφεραν άλλες περιοχές στο προσκήνιο, οι ίδιες παρέμειναν στο περιθώριο, σιωπηλές. Δεν εννοούμε ουδέτερες, εννοούμε εχέμυθες.

Τι σκέφτεται ο καθένας σήμερα όταν ακούει την ονομασία Πύργος; Ακόμη και σε«σεσημασμένους» ταξιδιωτικούς συγγραφείς, τον Κώστα Ουράνη, τον Στράτη Μυριβήλη, τον Πέτρο Χάρη, τον Ηλία Βενέζη, τον Πέτρο Γλέζο, τον Αλκη Θρύλο που έχουν «ανασκάψει» με κείμενά τους την ελληνική γη, δεν θα διαβάσεις μια συναρπαστική ή έστω συγκινητική σελίδα που θα σε κάνει να σπεύσεις να γνωρίσεις τον Πύργο.

Δεν μπορεί να είναι η γειτνίαση με την Αρχαία Ολυμπία (τους χωρίζουν μόνο 19 χιλιόμετρα) γιατί τότε, για παράδειγμα, τα Γιάννινα ή η Καβάλα θα έπρεπε να είναι συγγραφικά άφωνες, ενώ είναι λαλίστατες. Ετσι, ο Πύργος, αν και έχει την εντελώς «προσωπική» του ιστορία, μοιάζει να μη διαφέρει από πόλεις που εμφανίζονται για πρώτη φορά τον 17ο αιώνα, παίζουν σημαντικό ρόλο στην Επανάσταση του 1821 και χρησιμοποιούνται κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας (μιλάμε για πόλεις της Δυτικής Ελλάδας) ως ενδιάμεσοι σταθμοί προκειμένου να κατευθυνθούν προς τα Επτάνησα διερχόμενοι έμποροι. Για να γίνει όμως ένας τόπος ή μια πόλη σημείο αναφοράς χρειάζεται να «πυκνώσει» η ιστορία του και στο σημείο αυτό ο Πύργος αποκτά σταδιακά την ξεχωριστή του προσωπικότητα.

Θα αρκούσε να τον μνημονεύσει κανείς (την περιοχή της Ηλείας) ως ιδιαιτέρα πατρίδα του Νίκου Μπελογιάννη (αξιοθαύμαστο αν σκεφτείς ότι πρόκειται για μια περιοχή που δεν έχει εκλέξει ποτέ έστω έναν αριστερό βουλευτή) ή ως γενέτειρα μιας σημαντικής μορφής του αγώνα εναντίον των Γερμανών στην Κατοχή, του Μιλτιάδη Ιατρίδη, κυβερνήτη του θρυλικού υποβρυχίου «Παπανικολής». Προσθέτοντας το όνομα – χωρίς βέβαια να αισθανόμαστε να κλείνει ο κύκλος – ενός πραγματικά κορυφαίου, του δάσκαλου της Βυζαντινής Μουσικής Λυκούργου Αγγελόπουλου.

Θα αναρωτηθεί κανείς ποιος ο λόγος να μονοπωλήσει σήμερα το ενδιαφέρον μας για τον Πύργο η ποίηση με τις μορφές των ποιητών Τάκη Σινόπουλου και Γιώργη Παυλόπουλου, όταν τόσα οφείλει αυτός στην πεζογραφία με το έργο εξαίρετων δημιουργών όπως είναι ο Τάκης Δόξας, ο Νίκος Καχτίτσης, ο Παύλος Μάτεσις, ο Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος και, παλαιότερα, ο και ιστορικός και ακαδημαϊκός Διονύσης Κόκκινος; Οσον αφορά τον Τάκη Σινόπουλο δεν είναι μόνον ο αφορισμός του «Είμαι ένας άνθρωπος που έρχεται συνεχώς από τον Πύργο», όπως παραπέμπει μάλιστα στους εξαίσιους στίχους δύο ομοτέχνων του, του προγενέστερού του Γιώργου Σαραντάρη που έχει πει «Κατάγομαι από τα παιδικά μου χρόνια/ όπως από μια χώρα» και του Νίκου Παππά με το επίσης πολύ δυνατό και σπαρακτικό «Ποιητή Τόμας Ελιοτ, μ’ ακούς/ είμαι ο Νίκος Παππάς από τα Τρίκαλα».

Πάνω στον Τάκη Σινόπουλο – στην ποίησή του – ο Πύργος και η γύρω περιοχή (ο ίδιος είχε γεννηθεί στο χωριό Αγουλινίτσα το 1917), κυρίως όμως τα τρία του ποτάμια, ο Αλφειός, ο Λάδωνας και ο Ερύμανθος, βαρύνουν σε βαθμό που έκανε τον ίδιο τον ποιητή τέσσερα χρόνια πριν από τον θάνατό του να γράψει: «Εγώ είμαι ποιητής της γης κι αν υπάρχει ένα υγρό στοιχείο στην ποίησή μου, αυτό είναι τα ποτάμια.

Κάποτε, λιγάκι σαν ψευτοϋπερηφάνεια, έλεγα ότι είμαι γεννημένος από τον Αλφειό, ο πατέρας μου δεν είναι ο Γιώργης Σινόπουλος, είναι ο Αλφειός και τούτο γιατί η Αγουλινίτσα είναι κοντά στον Αλφειό και ο Αλφειός είναι ένα ποτάμι που συχνά πυκνά περνάει μέσα από τα ποιήματά μου. Και βέβαια όχι μόνο ο Αλφειός, αλλά και τα χωράφια, τα πρόσωπα, οι άνθρωποι, οτιδήποτε και οι πέτρες, οι ποταμόπετρες».

Αν ο ίδιος ο ποιητής με αυτόν τον ευγνώμονα τρόπο αποδίδει τα τροφεία της ποίησής του στη γενέτειρά του, δεν της είμαστε λιγότερο υπόχρεοι εμείς οι αναγνώστες, φθάνει να σκεφτούμε αυτήν την ιδιότυπη φιλοδοξία με την οποία εξόπλισε η ελληνική επαρχία πολλούς δημιουργούς, όταν ως παιδιά τούς είχε ακόμη κοντά της.

Να γίνουν γνωστοί,  διάσημοι αν είναι δυνατόν, αλλά αφού θα έχουν προσφέρει έναν τόνο εξευγενισμού και μια ανάσα ζωής σε μια χειμαζόμενη διαρκώς πνευματικά και κοινωνικά Ελλάδα. Και ο Τάκης Σινόπουλος με το έργο του που δεν είναι μόνο ποιητικό («Η νύχτα και η αντίστιξη», «Το άσμα της Ιωάννας και του Κωνσταντίνου», «Η ποίηση της ποίησης», «Νεκρόδειπνος» κ.ά.) υπήρξε επίσης ένας πολύ σημαντικός μεταφραστής, δοκιμιογράφος και βιβλιοκριτικός. (Χρειάζεται ευφήμως να του πιστωθεί ότι είναι ίσως ο πρώτος που τόλμησε – σε ένα μάλιστα τόσο υψηλού επιπέδου περιοδικό όπως οι «Εποχές» της δεκαετίας του ’60 – να γράψει για πρωτοφανέρωτους νεοσσούς της ποίησης.)

Αν όμως ο Πύργος με τα ποτάμια του και τις γύρω του περιοχές στοιχειώνει την ποίηση του Τάκη Σινόπουλου, το ίδιο δραστήρια «κατοικούσε» μέσα στην καθημερινή του ζωή, στα όνειρα και στους εφιάλτες του, όπως μας εξομολογείται στο σπαρακτικό «Νυχτολόγιό»  του: «Προχτές τη νύχτα, ώρα 10, ταξίδι στον Πύργο με το λεωφορείο, για να ψηφίσω. Το  λεωφορείο γεμάτο, πήχτρα. Εφτασα χαράματα. Περπάτησα στους έρημους δρόμους, στον Σταθμό, στο Επαρχείο, στην Παλιόβρυση, στην Αγορά, στη γειτονιά του Αϊ-Θανάση, Χαλικιάτικα, Κοκκινόχωμα. Ακατοίκητα σπίτια, πολλοί που φύγανε, περίεργες καταστάσεις, ανακατέματα στον βυθό της μνήμης. Οταν βγήκε ο ήλιος πήγα και ψήφισα. Απόγευμα ώρα 5 έφυγα. Εφτασα στην Αθήνα περίπου μεσάνυχτα. Κάθε ταξίδι εκεί κάτω, ταυτόχρονα και ταξίδι στο παρελθόν. Ενας ολάκερος ξεχασμένος κόσμος έρχεται και συνωστίζεται στο προσκήνιο. Πολλή συλλογή, πολλή θλίψη».

Η αναγνώριση του Πύργου ως ενός τόπου που δεν τον γέννησε μόνο αλλά μεταλλάχτηκε σε σημείο αναφοράς όλου του έργου του θα επισφραγιστεί με μια μοναδική σύμπτωση: να πεθάνει ο Τάκης Σινόπουλος στον γενέθλιο τόπο του ανήμερα το Πάσχα, στις 26 Απριλίου του 1981.      

Διαφορετική αλλά και συγκλίνουσα σε πολλά σημεία είναι η πορεία του Γιώργη Παυλόπουλου σε σχέση με εκείνη του Τάκη Σινόπουλου. Θα επιλέγαμε ωστόσο ως δύο ομόκεντρους θεματικούς κύκλους την παρουσία της γενέτειράς τους στο έργο τους, αλλά και ένα πάθος για τη λογοτεχνία και τους ανθρώπους της που τους έκανε συχνά όση σημασία αποδίδανε στο έργο αυτό καθαυτό άλλο τόσο να τους ενδιαφέρει η λάντζα που είχε προηγηθεί. Σπουδαγμένος γιατρός ο Σινόπουλος.

Ο Παυλόπουλος, αντίθετα, δεν τέλειωσε ποτέ τη Νομική Σχολή και εργάστηκε για ένα διάστημα ως λογιστής κι αργότερα ως γραμματέας στο ΚΤΕΛ Ηλείας. Γεγονός που δεν μπορεί να θεωρηθεί άσχετο με το χαμηλόφωνο της ποίησής του, ενώ η δραματικότητα και συχνά η τραγικότητή της παίρνουν διαστάσεις – εσωτερικά πάντα – πολύ εντυπωσιακές.