Αναζητώντας τα όρια των φαρμάκων για θεραπείες και αλληλεπιδράσεις

Για ποιους λόγους να χρησιμοποιήσει κάποιος τα μεγάλα ζώα, όταν το τρωκτικό έχει DNA κατά 98% ίδιο με του ανθρώπου ενώ το γουρούνι έχει ομοιότητα μόνο 88%; «Τα ποντίκια και γενικά τα τρωκτικά μπορεί να είναι τα ιδανικά ζώα για να μας δείξουν πώς δρα ένα φάρμακο. Η τοξικότητα όμως των φαρμάκων δεν τα επηρεάζει. Ετσι, προκειμένου να καταλάβουμε τι τοξικό αντίκτυπο θα έχει στον άνθρωπο, το δοκιμάζουμε στα γουρούνια, τα οποία έχουν σχεδόν την ίδια ευαισθησία με τον άνθρωπο», εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο Απόστολος Παπαλόης, βιολόγος PhD, KSJ, διευθυντής του Ερευνητικού – Πειραµατικού Κέντρου ELPEN, του μεγαλύτερου που υπάρχει στην Ελλάδα.

Η «χρήση» των ζωντανών ζώων όμως δεν σταματά στις δοκιμές για να μάθουμε τι μέλλει γενέσθαι με ένα καινούργιο φάρμακο. Ακόμη και ουσίες που κυκλοφορούν για περισσότερα από 50 χρόνια ίσως χρειαστεί σε κάποια φάση να μελετηθούν ξανά, διευκρινίζουν οι ειδικοί. «Η παρακεταμόλη  που είναι ένα φάρμακο 40 ετών, τα πειράματά της είχαν γίνει μόνο σε τρωκτικά. Σήμερα είναι η νούμερο 2 αιτία παγκοσμίως για τοξικότητα ήπατος, λόγω της υπερκατανάλωσης» εξηγεί ο κ. Παπαλόης.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ. Και αυτό έχει άμεση κλινική εφαρμογή. Για παράδειγμα, από την εφημερία ενός μεγάλου νοσοκομείου οι παθολόγοι αναζητούσαν απαντήσεις σε δύο περιστατικά που δεν μπορούσαν να εξηγήσουν. Είχαν προσέλθει στο νοσοκομείο δύο κοπέλες. Η πρώτη είχε πάρει πολλά χάπια παρακεταμόλης και τα ήπιε με αλκοόλ. Η δεύτερη ήταν αλκοολική και πήρε μεγάλη δόση παρακεταμόλης με νερό. Η πρώτη κατάφερε να ζήσει και η δεύτερη πέθανε. Βάσει βιβλιογραφίας δεν υπάρχει εξήγηση, και αυτό θα έπρεπε να μελετηθεί στα γουρούνια.

«Αυτό που προέκυψε με πείραμα που κάναμε σε γουρούνια ήταν ότι η αλκοολική κοπέλα είχε διεγείρει ένζυμα στο συκώτι της, με αποτέλεσμα όταν το όργανο που καθαρίζει το αίμα είδε την παρακεταμόλη και το αλκοόλ, ο οργανισμός της έβαλε σε προτεραιότητα να μεταβολίσει το φάρμακο και όχι το ποτό, οπότε το σώμα της γέμισε τοξικούς μεταβολίτες και πέθανε. Η δεύτερη κοπέλα, που ο οργανισμός της ήταν φυσιολογικός, έβαλε σε προτεραιότητα να μεταβολίσει το αλκοόλ και μετά την παρακεταμόλη. Γι’ αυτό και δεν πέθανε. Εάν το ίδιο πείραμα γίνει σε αρουραίους δεν θα έχουμε κανένα αποτέλεσμα. Και αυτό διότι τα τρωκτικά έχουν τεράστια νευροφυσιολογική αντοχή. Εάν γίνει όμως σε κουνέλια ή γουρούνια η απάντηση θα δοθεί».

ΤΑ ΥΛΙΚΑ. Οπως εξηγεί ο κ. Παπαλόης, σε αυτά τα ζώα αναζητούμε και βρίσκουμε εκτός από τα καινούργια και τα παλιά φάρμακα, τα όρια των φαρμάκων για θεραπείες, αλληλεπιδράσεις σε συνδυασμούς κ.λπ. Πέρα και από τα φάρμακα, οι ειδικοί δοκιμάζουν αντιοξειδωτικές ουσίες, βιολογικά υλικά, στεντς (που μπαίνουν σε αγγεία κ.λπ.), και κάνουν τις εφαρμογές νέων χειρουργικών υλικών και εργαλείων.

Ειδικότερα, «τα γουρούνια αποτελούν τους καλύτερους… ασθενείς για χειρουργική εκπαίδευση γιατρών. Είναι ένα μεγάλο κομμάτι της εμπειρίας που θα αποκτήσει ο χειρουργός όταν, για παράδειγμα, εκπαιδεύεται στη ρομποτική χειρουργική, όπως κάνουμε στο Ιδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών», εξηγεί ο Νίκος Νικητέας, αναπληρωτής καθηγητής Χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή Αθηνών και εκπαιδευτής ειδικών χειρουργών στη ρομποτική χειρουργική.

Τα εργαστήρια στην Ελλάδα
Εκτός από την ELPEN και το Ιδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών η χώρα μας διαθέτει άλλα δύο πανεπιστημιακά εργαστήρια στην Αθήνα, του Λαϊκού Νοσοκομείου και του Αρεταίειου. Στη Βόρεια Ελλάδα παρόμοια κέντρα υπάρχουν στη Θεσσαλονίκη: ειδικός χώρος στο Νοσοκομείο Παπαγεωργίου και ειδικός χώρος στην Ιατρική Σχολή της Αλεξανδρούπολης.