«Σύνδρομα ιδιοκτησίας»

Στην αγάπη μας για τις τραγωδίες κρύβεται ενίοτε και λίγος εθνικός ναρκισσισμός – απόδειξη δεν είναι λ.χ. μόνο οι αποδοκιμασίες για τη «Μήδεια» του Ρώσου Βασίλιεφ το 2008. «Εχει να κάνει με την εθνοκατασκευή μας, στην οποία αναπτύχθηκαν ιδεοληπτικά σύνδρομα ιδιοκτησίας» υποστηρίζει ο Βασίλης Παπαβασιλείου. «Νομίζω ότι από το 2010 εγκαινιάστηκε μια φάση αποσύνθεσης του προτύπου οργάνωσης που ορίζει νοοτροπίες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές. Πλέον, μάλλον βρισκόμαστε σε μια μεταβατικότητα ερωτηματική. Μια ανοιχτή κατάσταση που και κινδύνους έχει και πολύ ενδιαφέρον».

Ο Δημήτρης Καραντζάς προσθέτει ότι υπάρχει και ένα είδος «δεινοσαυρισμού»: «Αν αγγίξεις ένα έργο όπως το αντιλαμβάνεσαι, θα σου πουν ότι όχι, δεν είναι αυτό ο Αισχύλος, όπως οι παπάδες που μιλάνε για τον Θεό». Ναρκισσισμός, λέει, δεν είναι να ανεβάζουμε τραγωδίες, αλλά να προσκολλόμαστε στη λογική «ναι, όμως εμείς κάναμε κάποτε κι αυτό», τη στιγμή που η χώρα έχει χιλιάδες χρόνια να παραγάγει κάτι τόσο σπουδαίο. Χαίρεται που τα τελευταία χρόνια η Επίδαυρος «φαίνεται να απενοχοποιείται από τη μουσειακή μας αυτοϊκανοποίηση – και όχι ότι αυτό είναι οπωσδήποτε καλύτερο, αλλά ας δοκιμαστεί».

Η Αντζελα Μπρούσκου αισθάνεται ότι «το ένδοξο παρελθόν μάλλον μας υπενθυμίζει την ήττα μας. Η αρχαία ελληνική σκέψη δεν είναι προσωπική μας υπόθεση». Ούτε την αγχώνουν οι παραστάσεις του παρελθόντος. «Το ενδιαφέρον για αυτές είναι πια μουσειακό» λέει. «Η παράσταση είναι πάντοτε ένας ζωντανός οργανισμός που μοιραία φθείρεται και πεθαίνει για να ξαναγεννηθεί κάτω από καινούργιες συνθήκες».

Μπορεί, τέλος, το ερώτημα να παρέμενε ενδιαφέρον, διατυπωμένο ανάποδα: πώς θα ήταν αν δεν είχαμε τις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες; «Εννοείτε αν δεν έφθαναν στα χέρια μας;» ενθουσιάζεται ο Παπαβασιλείου. «Θα είχε πολύ ενδιαφέρον να υποθέσουμε έναν κόσμο που θα τις αγνοούσε. Αν και η τραγωδία δεν παραμένει συνεχώς και αδιαλείπτως τραγική, ίσως δημιουργούνταν προϋποθέσεις για μια άλλη μορφή συνύπαρξης, βασισμένης περισσότερο στην πίστη μιας κλειστής κοινότητας που δεν απορεί, δεν ανακαλύπτει το γελοίο στο τραγικό και αντίστροφα». «Είναι δύσκολο να διανοηθώ ότι θα τις είχαμε εγκαταλείψει», απαντά ο Καραντζάς, «όπως και ότι θα είχαμε εγκαταλείψει τα έργα του Ιψεν. Μάλλον έχουμε ανάγκη από τέτοια έργα-οδηγούς. Για αυτό είναι τόσο παρόντα».