Κάθε χώρα και ένα σύστημα εισαγωγής

Στη χώρα μας, ο αριθμός των φοιτητών που θα δεχθεί κάθε ίδρυμα είναι «κλειστός» και καθορίζεται από το υπουργείο Παιδείας, παρότι τα πανεπιστήμια εκφράζουν αντιρρήσεις σε σχέση με τον αριθμό των εισακτέων καθώς θεωρούν ότι δέχονται περισσότερους φοιτητές από όσους μπορούν να εκπαιδεύσουν. Κάποιες ευρωπαϊκές χώρες ακολουθούν το ίδιο μοντέλο εισόδου στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Σε κάποιες άλλες, όμως, τα παιδιά μπαίνουν στο πανεπιστήμιο με το αντίστοιχο απολυτήριο λυκείου.

Σύμφωνα με συνδυασμό στοιχείων από μελέτες του ευρωπαϊκού δικτύου εκπαιδευτικών πληροφοριών «Ευρυδίκη» και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, επιλογή σε κεντρικό ή περιφερειακό επίπεδο γίνεται επίσης και σε Τσεχία, Iσπανία, Κύπρο, Βρετανία και Τουρκία. Στην Τσεχία μάλιστα τα ΑΕΙ μπορούν αν θέλουν να δεχθούν περισσότερους φοιτητές από αυτούς που χρηματοδοτεί το κράτος, αλλά θα πρέπει να καλύψουν μόνα τους τα έξοδα καθώς δεν προβλέπονται δίδακτρα για σπουδές στην τσεχική γλώσσα.

Στη Γερμανία όταν ο αριθμός των υποψηφίων υπερβαίνει τον αριθμό θέσεων, γίνεται επιλογή κυρίως βάσει «σταθμισμένης βαθμολογίας». Για παράδειγμα στην ιατρική, ο υποψήφιος παίρνει 20% για τον βαθμό του απολυτηρίου, 20% για τον χρόνο που μεσολάβησε από το απολυτήριο έως την αίτηση εισαγωγής και 60% για τον βαθμό που θα πιάσει σε διαδικασίες επιλογής που ορίζει το ίδιο το πανεπιστήμιο. Στην Ισπανία οι περιορισμοί στον αριθμό φοιτητών αφορούν τόσο τα δημόσια όσο και τα ιδιωτικά ιδρύματα και αποφασίζονται κατόπιν συμφωνίας της κυβέρνησης με το Συμβούλιο των ιδρυμάτων.

Διαπραγματεύσεις για τον αριθμό φοιτητών μεταξύ πανεπιστημίου και κυβέρνησης γίνονται και στην Κύπρο, ενώ πλαφόν στον αριθμό φοιτητών έχει και η Βρετανία. Σε εννέα χώρες τα ίδια τα ΑΕΙ αποφασίζουν για τις θέσεις. Για παράδειγμα, στην Ιρλανδία και τη Νορβηγία το πανεπιστήμιο καθορίζει πόσους φοιτητές θα εγγράψει και με ποιες προϋποθέσεις. Σε Λετονία, Λιθουανία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Κροατία τα πανεπιστήμια προτείνουν τον μέγιστο αριθμό θέσεων και το κράτος εγκρίνει τον τελικό αριθμό, βάσει των κονδυλίων που διαθέτει στον προϋπολογισμό. Το αντίθετο συμβαίνει στη Σουηδία, όπου τα πανεπιστήμια λαμβάνουν ένα ποσό από το κράτος και καθορίζουν τα ίδια πόσους φοιτητές μπορούν να εκπαιδεύσουν με αυτά τα χρήματα.

Συγκρατήστε έξι χώρες: Βέλγιο, Γαλλία, Μάλτα, Ιταλία, Αυστρία, Ισλανδία ακολουθούν ένα μοντέλο κοντινό στην «ελεύθερη πρόσβαση» στο πανεπιστήμιο, δηλαδή εισαγωγή με το απολυτήριο λυκείου. Πουθενά όμως η πρόσβαση δεν είναι καθολικά και εντελώς ελεύθερη.

Για κάποιους τομείς υπάρχουν εξετάσεις, όπως για παράδειγμα στο γαλλόφωνο Βέλγιο για τις σχολές καλών τεχνών και τους μηχανικούς. Σε Γαλλία και Ιταλία εξαιρούνται η ιατρική, η οδοντιατρική, η νοσηλευτική και η φαρμακευτική όπου οι θέσεις καθορίζονται κεντρικά από τα υπουργεία και η επιλογή γίνεται έπειτα από εξετάσεις που διεξάγει το κάθε ίδρυμα. Η πρόσβαση είναι ελεύθερη στις γενικές πανεπιστημιακές σχολές, ενώ σε κάποια ινστιτούτα (IUT, CPGE κ.ά.) η επιλογή βασίζεται στις επιδόσεις των υποψηφίων στο σχολείο και σε προσωπική συνέντευξη. Στην Ισλανδία υπάρχει επίσης αξιολόγηση από το πανεπιστήμιο πριν από την αποδοχή ενός φοιτητή, ενώ ειδικά σε κάποιες ιατρικές ειδικότητες αν δεν πετύχει κάποιος στις εξετάσεις του α’ εξαμήνου αποχωρεί. Στις περισσότερες σχολές της Αυστρίας η πρόσβαση είναι ελεύθερη πλην εξαιρέσεων στις οποίες τα ιδρύματα ορίζουν τον αριθμό των εισακτέων και τα κριτήρια επιλογής τους.

Οι εξετάσεις. Σε Ελλάδα και Κύπρο οι εξετάσεις εισαγωγής διοργανώνονται από τα υπουργεία Παιδείας. Στην Ισπανία επίσης γίνεται εθνική εισαγωγική εξέταση για όλα τα ΑΕΙ, στην οποία όμως εμπλέκονται και τα πανεπιστήμια.

Σε Βουλγαρία, Τσεχία, Σλοβενία, Σλοβακία και Ισλανδία τα ιδρύματα διοργανώνουν τις δικές τους εξετάσεις. Στη Δανία, κριτήριο της πρόσβασης είναι η επιτυχής ολοκλήρωση στις εξετάσεις στο επίπεδο της ανώτερης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Ορισμένα ιδρύματα, π.χ. η Βασιλική Ακαδημία Τεχνών και οι Μουσικές Ακαδημίες, διενεργούν δικές τους εξετάσεις.

Στην Αγγλία, τέλος, κάθε ίδρυμα είναι υπεύθυνο για τους φοιτητές του και θέτει τους δικούς του όρους, γίνονται όμως συνολικοί έλεγχοι για τον αριθμό φοιτητών του πρώτου κύκλου. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι εισαγωγής στα βρετανικά πανεπιστήμια, με βασικότερο τις εξετάσεις GCE A-LEVEL, κατά τις οποίες οι υποψήφιοι εξετάζονται σε δύο ή τρία μαθήματα ανάλογα με τις απαιτήσεις του πανεπιστημίου και των σπουδών που έχουν επιλέξει.

Διαφορετικά κριτήρια
Χώρα-εκπαιδευτικό μοντέλο θεωρείται η Φινλανδία στην Ευρώπη. Ακόμη κι εκεί όμως υπάρχει περιορισμένος αριθμός θέσεων (numerus clausus) σε όλα τα προγράμματα σπουδών και τα πανεπιστήμια καθορίζουν διαφορετικά κριτήρια εισαγωγής. Η επιλογή στηρίζεται κυρίως στους βαθμούς των απολυτήριων εξετάσεων, του απολυτήριου τίτλου σπουδών και στα αποτελέσματα του τεστ εισαγωγής.