Φοίνικας ο… πολιτευόμενος: Τα κριτήρια για το μεγάλο βραβείο των Καννών ήταν και πολιτικά

Λίγες ημέρες πριν από το ταξίδι μου στις Κάννες συναντιέμαι με έλληνα σκηνοθέτη, αφοσιωμένο κινηματογραφόφιλο. «Ο Τσεϊλάν θα το πάρει» μου λέει. Ολοι πήγαμε προετοιμασμένοι γι’ αυτό, κι ας μην είχαμε δει καν την ταινία – την οποία και είδαμε μόλις την τρίτη ημέρα του Φεστιβάλ, στις 12 το μεσημέρι, αποφασισμένοι να κρατήσουμε ανοιχτά τα μάτια μας από την αρχή μέχρι το τέλος. Θα μου πείτε, τόσο βαρετή ήταν; Οχι, αλλά είναι λογικό να σε «βαρύνει» ένα υπαρξιακό κοινωνικό δράμα διακοσίων λεπτών!

Το οποίο βέβαια μπορεί και να προβληθεί σε άλλη μορφή στις ευρωπαϊκές αίθουσες: η εταιρεία παραγωγής Memento – όπως και οι διανομείς, οι οποίοι, σημειώστε, χρυσοπλήρωσαν την ταινία – πιέζουν τον σκηνοθέτη να «κόψει κάτι», και ήδη πολλά ακούγονται για μια νέα βερσιόν διάρκειας 140 λεπτών. Το ζήτημα είναι αν, τελικά, αυτό θα κάνει καλό στην ταινία! Οπως και να το κάνουμε, η «Χειμερία νάρκη» είναι ένα τσεχοφικό δράμα όπου ακόμη και η πλήξη έχει τη σημασία της. Αν κόψεις μια ώρα, τότε έχεις επέμβει δραστικά στον εσωτερικό της ρυθμό. Και δεν είναι λίγες οι σκηνές εδώ που έχουν τη σημασία τους – πιστέψτε μας, λίγοι σκηνοθέτες σήμερα φιλμάρουν ομορφότερες (με την κυριολεκτική έννοια) ταινίες από τον τούρκο πρώην φωτογράφο, νυν κινηματογραφιστή. Οι Κάννες πάντως τον αγαπούν τον Τσεϊλάν: οι ταινίες του «Μακριά», «Τρεις πίθηκοι» και «Κάποτε στην Ανατολία» έχουν όλες τους φύγει με δυνατά βραβεία – η τελευταία δε εξ αυτών παραμένει το αδιαφιλονίκητο αριστούργημά του. Μιλάμε για ταινίες οι οποίες μπλέκουν τον ψυχολογικό παράγοντα (που μοιάζει να προέρχεται κατευθείαν από το σινεμά του Μπέργκμαν) με ένα χιούμορ πηγαίο και καυστικό που σχεδόν καταργεί τη «βαρύτητα» των καταβολών τους. Και αυτό είναι και το στοιχείο που διαφοροποιεί πραγματικά το σινεμά του τούρκου κινηματογραφιστή. Ο οποίος και είναι πλέον ο δεύτερος τούρκος σκηνοθέτης που έχει κερδίσει το συγκεκριμένο βραβείο μετά τον Γιλμάζ Γκιουνέι, ο οποίος – προσέξτε λεπτομέρεια – είχε μοιραστεί τον Χρυσό Φοίνικα μαζί με τον Κώστα Γαβρά το 1982: ο πρώτος – που μόλις είχε φυγαδευτεί από την Τουρκία όπου και κατηγορείτο για τον φόνο ενός δικαστή – το είχε κερδίσει για τον «Δρόμο», ο δεύτερος για τον «Αγνοούμενο».

Απ’ αυτό το τελευταίο αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι αποφάσεις των Καννών είναι και πολιτικές (θυμίζουμε τον Χρυσό Φοίνικα στο «Fahrenheit 9/11» του Μάικλ Μουρ – λες και δεν υπήρχαν καλύτερες ταινίες το 2004!). Ισως γι’ αυτό και να «υποχρεώθηκε» ο Τσεϊλάν να κάνει μια πολιτική δήλωση, τη μοναδική στη μέχρι τώρα πορεία του, αφιερώνοντας το βραβείο «στους νέους ανθρώπους που πεθαίνουν στην Τουρκία». Λίγες ημέρες πριν όμως, στη συνέντευξη Τύπου, όπου και πιέστηκε από έναν δημοσιογράφο, το μόνο που μπορούσε να πει ήταν «ρωτήστε με σε τρία χρόνια». Τελικά, αρκούσε ένας Χρυσός Φοίνικας. Θυμάμαι να προσπαθώ να του εκμαιεύσω ένα πολιτικό σχόλιο, κάτι χρόνια πριν, στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, συναντώντας τη σθεναρή του αντίδραση. «Τον έχετε θεοποιήσει τον Γιλμάζ Γκιουνέι εσείς οι Ευρωπαίοι, αλλά εκτός από σκηνοθέτης ήταν και δολοφόνος» μου είχε πει.

Φαντάζομαι, μπροστά στον Ζιλ Ζακόμπ, τον επίτιμο πρόεδρο των Καννών, θα το κατάπινε αυτό το τελευταίο.