Γεμιστά, πιλάφια, ριζότο και ρυζόγαλο είναι από τα πιο αγαπημένα ελληνικά πιάτα με βάση το ρύζι, αναμφίβολα όμως ο πιο ταιριαστός συνδυασμός του γίνεται με λαχανικά και βασικά με το σπανάκι. Εκπρόσωπος της πιο υγιεινής εκδοχής της κουζίνας μας και ιδανικό νηστίσιμο πιάτο, συχνά το σπανακόρυζο δίνει τη θέση του σε παραλλαγές όπως το λαχανόρυζο και το πρασόρυζο ή σε ένα απλό ντοματόρυζο, ενώ στην Κρήτη πολύ συνηθισμένοι επίσης είναι οι συνδυασμοί του ρυζιού με όσπρια, φακές, ρεβίθια και φασολάκια μαυρομάτικα.
Ενα από τα πιο παλιά είδη της διατροφής μας, άγριο ή καλλιεργημένο, το ρύζι καταναλώνεται σε όλο τον κόσμο, εμπλουτίζοντας με τη γεύση και τις πολύτιμες θρεπτικές ουσίες του πάρα πολλά τοπικά πιάτα, σε κάποιες περιοχές μάλιστα είναι η βασική ή η αποκλειστική τροφή των ανθρώπων. Το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής αποφλοιωμένου ρυζιού προέρχεται από την Ασία (531 εκατομμύρια τόνοι) όπου καταναλώνονται και οι μεγαλύτερες ποσότητες (μόνο η Κίνα καταναλώνει το 30%). 120.000 τόνοι διαφόρων τύπων λευκού και κίτρινου ρυζιού παράγονται και στη χώρα μας, κυρίως στη Μακεδονία και από αυτήν την ποσότητα εξάγεται περίπου το 50%.
Η Μυρσίνη Λαμπράκη μας αποκαλύπτει τα μυστικά της για το τέλειο σπανακόρυζο
Το σπανακόρυζο της αγαπημένης μου γιαγιάς Μαρίας ερχόταν πάντα στο τραπέζι μας ελαφρά υδαρές, σαν κρητικό γαμοπίλαφο με ελαφρά ροζ ζουμάκι και μόνο με το λάδι του. Από τότε δοκίμασα πολλά σπανακόρυζα στη γαστρονομική μου καριέρα. Από αυτά ξεχώρισα εκείνο με την προσθήκη του ευωδιαστού μάραθου το οποίο αλλάζει στην κυριολεξία τον χαρακτήρα του πιάτου.
Κάποτε σερβίρισα το κλασικό σπανακόρυζο με κρέμα φέτας (γιαούρτι, φέτα, κατίκι) και ξύσμα πορτοκαλιού και έτριψα τα χέρια μου από χαρά για το επιτυχημένο εγχείρημα.
Το λεμονάτο σπανακόρυζο μου αρέσει περισσότερο. Η πιο πρόσφατη ανακάλυψή μου είναι ένα σπανακόρυζο που το ρύζι εξοστρακίστηκε από το πλιγούρι, επιτυχώς μαζί με μια υποψία από ξύσμα λεμονιού ή λάιμ.
Ντομάτα με μέτρο σε κύβους φρέσκια ή κονκασέ, ποτέ πελτές.
Για έναν ανέλπιστα δυνατό συνδυασμό εμπλουτίστε με ένα καραμελωμένο κρεμμύδι (με ζάχαρη καστανή και λευκό μπαλσαμικό).
Τα μπαχαρικά στην Κρήτη «παίζουν» με μια πρέζα κύμινο, στον Πόντο με σκόρδο και καυτερή πάπρικα, στην Κύπρο με κόλιανδρο τριμμένο.
Αφήστε χώρο και τόπο στη σαλτσούλα του και στα νερά του, δηλαδή να το σερβίρετε με κουτάλα, αλλιώς θα γίνει στόκος.
Η Μυρσίνη Λαμπράκη είναι συγγραφέας, τηλεοπτική μαγείρισσα και σεφ του εστιατορίου Γιορτή, στο Χαϊδάρι
Η αυθεντική συνταγή
1 κιλό σπανάκι φρέσκο
2 μέτρια κρεμμύδια
1 ματσάκι φρέσκα κρεμμυδάκια
1 ματσάκι άνηθος
1 φλ. ελαιόλαδο
1 φλ. ρύζι γλασέ ή καρολίνα
χυμός από δύο λεμόνια
αλάτι και φρεσκοτριμμένο πιπέρι
Καθαρίζουμε καλά το σπανάκι από χώματα και μαραμένα φυλλαράκια, ξεπλένουμε με πολλά νερά και το χοντροκόβουμε σε τρία ή τέσσερα κομμάτια. Καθαρίζουμε και ψιλοκόβουμε τα κρεμμύδια, φρέσκα και ξερά, τα ρίχνουμε σε φαρδιά κατσαρόλα και σοτάρουμε σε σιγανή φωτιά για 3-4 λεπτά μέχρι να γίνουν διάφανα. Μουσκεύουμε σε νερό το ρύζι, το ξεπλένουμε, σουρώνουμε και ρίχνουμε στην κατσαρόλα. Κατόπιν ρίχνουμε το σπανάκι και ανακατεύουμε μέχρι να μαραθεί. Προσθέτουμε ένα ποτήρι ζεστό νερό (250 ml), τον ψιλοκομμένο άνηθο, αλατοπιπερώνουμε και αφήνουμε το φαγητό να βράσει περίπου 20 λεπτά. Κατεβάζουμε από τη φωτιά, προσθέτουμε τον χυμό του λεμονιού, ανακατεύουμε και σερβίρουμε.
και οι παραλλαγές
Με ντομάτα. Αντί για χυμό λεμονιού προσθέτουμε από την αρχή ¾ φλ. χυμό ντομάτας ή 1 κ.σ. πελτέ ντομάτας διαλυμένο σε 1 φλ. ζεστό νερό ή 1-2 ώριμες ντομάτες ξεφλουδισμένες και ψιλοκομμένες. Επίσης μπορούμε να προσθέσουμε ψιλοκομμένο πράσο ή και όποιο άλλο λαχανικό υπάρχει στο ψυγείο.
Λαχανόρυζο. Αντικαθιστούμε
το σπανάκι με 500-600 γρ. λάχανο χοντροκομμένο. Προσθέτουμε 1 κ.σ. πελτέ ντομάτας και ελάχιστο χυμό λεμονιού και καρυκεύουμε το φαγητό με κύμινο και κόκκινο γλυκό πιπέρι.
Ντοματόρυζο. Σοτάρουμε 2 ξερά κρεμμύδια και μόλις ροδίσουν ρίχνουμε 4-5 ώριμες ντομάτες ξεφλουδισμένες και τριμμένες στον τρίφτη ή στο μπλέντερ αφού μετρήσουμε τον όγκο τους. Προσθέτουμε λίγο νερό και μόλις πάρει βράση ½ κιλό ρύζι καρολίνα. Η αναλογία υγρών προς ρύζι πρέπει να είναι ένα προς δυόμισι. Αλατοπιπερώνουμε και αφήνουμε το φαγητό να βράσει μέχρι το σημείο το ρύζι να κρατάει λίγο. Κατεβάζουμε από τη φωτιά, σκεπάζουμε με μια πετσέτα, τοποθετούμε από πάνω το καπάκι και αφήνουμε να απορροφηθούν τα υγρά.
Με όσπρια. Αν έχει περισσέψει φαγητό από την προηγουμένη, αραιώστε με λίγο νερό και μόλις πάρει βράση προσθέστε το ρύζι και αφήστε το φαγητό να σιγοβράσει. Αλλιώς, για να φτιάξουμε φακόρυζο, ρεβιθόρυζο ή φασουλόρυζο, βράζουμε χωριστά τα όσπρια, σοτάρουμε ξερό κρεμμύδι, προσθέτουμε τα όσπρια, νερό και ρύζι γλασέ ή νυχάκι, αλατοπιπερώνουμε και αφήνουμε το φαγητό να σιγοβράσει μέχρι να απορροφηθούν τα υγρά του.
Συνοδεύουμε. Με φέτες χωριάτικου ψωμιού ψημένες στη σχάρα και τυρί φέτα ή παστά ψάρια.
Πίνουμε. Ρετσίνα ή μπίρα.