Ιστορική συμφωνία για τα πυρηνικά του Ιράν και αλυσιδωτή αντίδραση

Σε μια ιστορική κίνηση που μπορεί να αλλάξει το πρόσωπο της Μέσης Ανατολής και τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς, το Ιράν και έξι χώρες της Δύσης – ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία – υπέγραψαν χθες συμφωνία για τα πυρηνικά της Τεχεράνης και την πιθανή άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στο Ιράν. Οι αντιδράσεις στη συμφωνία είναι πολλές από το Ισραήλ και άλλες αραβικές χώρες, γεγονός που έκανε τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Τζον Κέρι να δηλώσει λίγα λεπτά μετά την ανακοίνωσή της ότι κοιτά μπροστά «στις ακόμα πιο δύσκολες» προσπάθειες να εξερευνηθούν εις βάθος οι ατομικές δυνατότητες της Τεχεράνης και να καταλαγιάσουν οι διεθνείς ανησυχίες ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ανάπτυξη όπλων. Ο πρόεδρος του Ιράν Χασάν Ροχανί δήλωσε ότι η χώρα του είναι έτοιμη να «απομακρύνει όσες αμφιβολίες υπάρχουν» για το πυρηνικό της πρόγραμμα, το οποίο η Τεχεράνη επιμένει ότι είναι για ειρηνικούς σκοπούς.

Τόσο οι προβλέψεις του Κέρι όσο και οι υποσχέσεις του Ροχανί θα διαμορφώσουν τους επόμενους έξι μήνες στο πρώτο βήμα μιας συμφωνίας που αποκαθιστά τις σχέσεις ΗΠΑ και Ιράν έπειτα από 34 χρόνια εχθρότητας. Οπως ανακοίνωσε ο Λευκός Οίκος μετά τη συμφωνία δεν θα επιβληθούν νέες κυρώσεις στο Ιράν για χρονικό διάστημα έξι μηνών. Επειτα από αρκετές ώρες διαπραγματεύσεων σχετικά με την κόκκινη γραμμή που είχε θέσει η Τεχεράνη να διατηρήσει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά σε χαμηλότερα ποσοστά για ειρηνικούς σκοπούς, η συμφωνία ανακοινώθηκε. Αμέσως μετά η υπεύθυνη για την εξωτερική πολιτική της ΕΕ Κάθριν Αστον διάβασε την κοινή δήλωση ανακοινώνοντας «μια συμφωνία σχετικά με ένα σχέδιο δράσης». Σύμφωνα με αυτήν, το Ιράν θα περιορίσει πολλές από τις πυρηνικές του δραστηριότητες για έξι μήνες με αντάλλαγμα την περιορισμένη και σταδιακή χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων. Αυτή η περίοδος των έξι μηνών θα δώσει στους διπλωμάτες χρόνο να διαπραγματευθούν μια συνολικότερη συμφωνία.

Ο Τζον Κέρι έκανε ιδιαίτερη μνεία στην ασφάλεια του Ισραήλ θέλοντας να καθησυχάσει τις ανησυχίες του, τονίζοντας ότι η συμφωνία «θα κάνει το Ισραήλ πιο ασφαλές για τους επόμενους έξι μήνες». Αυτό όμως δεν εμπόδισε την ισραηλινή κυβέρνηση να δείξει με κάθε τρόπο την αντίθεσή της με τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να κάνει λόγο για «κακή συμφωνία» και «ιστορικό λάθος», ενώ παρατήρησε ότι αυτή είναι μια από τις σπάνιες περιπτώσεις όπου πολλοί άραβες ηγέτες έχουν την ίδια άποψη με το εβραϊκό κράτος. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ Αβιγκντορ Λίμπερμαν εξέφρασε τη λύπη του μιλώντας για «τη μεγαλύτερη διπλωματική νίκη του Ιράν» και ο υπουργός Οικονομικών Ναφτάλι Μπένετ τόνισε ότι η χώρα του «δεν δεσμεύεται από τη συμφωνία της Γενεύης και διατηρεί το δικαίωμα στην αυτοάμυνα».

Τα αραβικά κράτη της περιοχής – εκτός από το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Συρία – δεν προσπάθησαν να κρύψουν τον έντονο σκεπτικισμό τους που διατηρούσαν ούτως ή άλλως τις τελευταίες εβδομάδες, σχετικά με τη συμφωνία. Χθες ο βασιλιάς της Σαουδικής Αραβίας και οι ηγέτες του Κουβέιτ και του Κατάρ είχαν ολονύχτιες συνομιλίες, χωρίς όμως να εκδώσουν κάποια επίσημη ανακοίνωση.  

Ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα πάντως χαιρέτισε τη συμφωνία της Γενεύης χαρακτηρίζοντάς την πρώτο σημαντικό βήμα για την επίλυση του ζητήματος των πυρηνικών του Ιράν, επισήμανε όμως ότι παραμένουν «τεράστια προσκόμματα» στο θέμα αυτό. Τώρα θα πρέπει να πείσει τους συντηρητικούς επικριτές της συμφωνίας μέσα στο Κογκρέσο ότι οι επιλογές τους στην εξωτερική πολιτική δεν προδίδουν τον στενότερο σύμμαχο των ΗΠΑ, το Ισραήλ.

Ούτε χειραψία λόγω… θρησκείας
Μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, οι υπουργοί των έξι χωρών έσπευσαν να συγχαρούν τον ιρανό ομόλογό τους Μοχάμεντ Ζαρίφ, ο οποίος αγκάλιασε θερμά τον γάλλο υπουργό Λοράν Φαμπιούς, αλλά απέφυγε τη χειραψία με την επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάθριν Αστον για θρησκευτικούς λόγους.

Εκτόξευση για το ριάλ
Η συμφωνία της Γενεύης είχε άμεσες επιπτώσεις και σε νομισματικό επίπεδο. Το ριάλ, το ιρανικό νόμισμα, κατέγραψε άνοδο 2% έναντι του δολαρίου, με την προοπτική άρσης των κυρώσεων που είχαν επιβληθεί εις βάρος της Τεχεράνης, με αποτέλεσμα η οικονομία του Ιράν να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα.