Οικογενειακές έριδες για την τύχη του αρχείου του Λευτέρη Βογιατζή

Στο επίκεντρο ενός ιδιότυπου «πολέμου» που έχει ξεσπάσει εδώ και ημέρες βρίσκεται ο μεγάλος δημιουργός που μας άφησε πρόσφατα: ο ηθοποιός και σκηνοθέτης του θεάτρου Λευτέρης Βογιατζής. Αφορμή είναι το αρχείο του. Και με νωπή ακόμη την εικόνα της σορού του στο λαϊκό προσκύνημα εντός του Θεάτρου της Οδού Κυκλάδων, τα βέλη έχουν αρχίσει να εκτοξεύονται εκατέρωθεν από κληρονόμους και συνεργάτες του. Μια διαμάχη που μόλις άρχισε και φαίνεται ότι έχει πολλές διαστάσεις (νομικές, ηθικές, παρασκηνιακές, πολιτισμικές).

Ας πάρουμε όμως από τα πράγματα την αρχή.

Αμέσως μετά τον θάνατο του Λευτέρη Βογιατζή προέκυψε ένα ζήτημα με τη διαχείριση του πνευματικού του έργου και της εν γένει κληρονομιάς του – όπως του προσωπικού του αρχείου. Τότε ήταν που άρχισαν να στοιχίζονται τα «στρατόπεδα» γύρω από το επίμαχο θέμα και αυτό επιβεβαιώθηκε με επιστολή που έστειλε σε ιστοσελίδα στις 13 Ιουνίου ο ανιψιός του Λευτέρη Βογιατζή, Παναγιώτης, με την οποία στρεφόταν κατά της επί τριάντα χρόνια συντρόφου και συνεργάτιδας του σκηνοθέτη Ειρήνης Λεβίδη.

Μάλιστα τότε ο ίδιος προανήγγειλε και την αποσφράγιση του σπιτιού του θείου του στην οδό Κομνηνών («το οποίο σφραγίσαμε με εισαγγελική εντολή αμέσως μετά τον θάνατό του») καθώς και «την εκκαθάριση της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας που στεγάζεται στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων, ώστε να αποπληρωθούν οι οφειλές» που τυχόν τον βαρύνουν. Επίσης ανέφερε ότι θα ψηφιοποιούσε το αρχείο, τη βιβλιοθήκη του Λευτέρη αλλά και τη μουσική βιβλιοθήκη και το αρχείο του πατέρα του, Σταμάτη (αδελφού του Λευτέρη και τενόρου). Μάλιστα ανακοίνωνε και τον φορέα που θα διαχειριζόταν το υλικό και ότι θα στεγαζόταν στην οικία της Ανδρου (Στραπουργιές) ενώ μέρος του αρχείου θα στεγαζόταν σε χώρο της Αθήνας – τον οποίο δεν προσδιόρισε.

Δεν άργησε να γραφεί το επόμενο επεισόδιο ενός σίριαλ που μόλις άρχιζε. Πέντε ημέρες μετά την επιστολή του ανιψιού τού Λευτέρη Βογιατζή κι ενώ θα έπρεπε να συζητηθεί η σφράγιση των σπιτιών που ο ίδιος προανήγγειλε, ο ίδιος δεν παρουσιάστηκε ποτέ, κάνοντας την άλλη πλευρά να μιλάει για «φαντασιόπληκτη σκιαμαχία». Σημειώστε εδώ ότι, όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ μας, η πλευρά του ανιψιού τού Βογιατζή δεν προσήλθε ποτέ, αφού στο μεταξύ είχε αλλάξει νομική εκπροσώπηση.

ΠΛΟΥΣΙΟ ΥΛΙΚΟ. Και αν τα παραπάνω αφορούν τα σπίτια του Λευτέρη Βογιατζή, η υπόθεση του αρχείου του είναι ακόμη πιο σύνθετη. Πλούσιο φωτογραφικό υλικό των παραστάσεων, τετράδια των σημειώσεων του σκηνοθέτη από τα έργα που ανέβαζε, βιβλιοθήκη με περισσότερους από 10.000 τίτλους, ημερολόγια, σκηνικά και κοστούμια και ηχογραφημένες και μαγνητοσκοπημένες παραστάσεις που συγκροτούν μέρος της πνευματικής του παρακαταθήκης βρέθηκαν αίφνης πριν από μερικές ημέρες να γίνονται το μήλον της Εριδος για τις δύο πλευρές: τη σύντροφο και συνεργάτιδα του σκηνοθέτη Ειρήνη Λεβίδη και των κληρονόμων του Βογιατζή, τον ανιψιό του Παναγιώτη και την ανιψιά του Ιζαμπέλα Czak. Η τελευταία μάλιστα – κρατήστε το αυτό –  δεν είχε ποτέ γνωριστεί με τον εκλιπόντα λόγω διαφορών που είχε ο Βογιατζής με τη μητέρα της.

Στο μεταξύ, τη νομική εκπροσώπηση των κληρονόμων έχει αναλάβει τώρα ο δικηγόρος Νίκος Σακκάς ενώ η πλευρά Λεβίδη εκπροσωπείται από τον Νίκο Κωνσταντόπουλο, που ταυτόχρονα είναι μέλος της Εταιρείας Φίλων και Τέχνης του Θεάτρου που διευθύνει η σύντροφος του Βογιατζή.

Την προηγούμενη εβδομάδα, λοιπόν, η ανακοίνωση από τη μεριά της κυρίας Λεβίδη ότι παραχωρεί το αρχείο στην Εθνική Βιβλιοθήκη (και με τη σύμφωνη γνώμη της Εταιρείας Φίλων και Τέχνης του Θεάτρου) άναψε φωτιές. Τα ανίψια του ιδρυτή της Νέας Σκηνής αντέδρασαν στην κίνηση αυτή με επιστολή που κοινοποίησε στα ΜΜΕ ο νομικός εκπρόσωπός τους Νικόλαος Ε.-Χ. Σακκάς. Με ιδιαίτερα καυστικό τρόπο οι υπογράφοντες αμφισβητούν ότι η κυρία Λεβίδη είναι «νόμιμη κληρονόμος» του δημιουργού και ανακοινώνουν ότι πλέον κινούνται νομικά εναντίον της. Ενα απόσπασμα είναι ενδεικτικό: «Τρίτοι φαίνεται ότι επιδιώκουν δόλια να αποκτήσουν ρόλο de facto διαχειριστή ή ακόμη και δήθεν κληρονόμου, επικαλούμενοι δημοσίως διάφορες ανυπόστατες (και προσβλητικές για την τιμή του εκλιπόντος) και μη αποδεκτές νομικά ιδιότητες» σημειώνεται στην επιστολή για την Ειρήνη Λεβίδη, η οποία «με την ιδιότητα της “συντρόφου” του εκλιπόντος παραχώρησε το αρχείο του στην Εθνική Βιβλιοθήκη». Τα ανίψια του επίσης, δεδομένου ότι δεν υπάρχει καμία διαθήκη από εκείνον, διευκρινίζουν ότι είναι οι μόνοι νόμιμοι κληρονόμοι ενώ θέτουν μια άλλη πλευρά για το αρχείο του, λέγοντας ότι τα αρχεία είναι… δύο. Ειδικότερα: «Οσον δε αφορά το αρχείο της αστικής μη κερδοσκοπικής εταιρείας Η Νέα Σκηνή, ήτοι του Θεάτρου της Οδού Κυκλάδων, όπου ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής ο Λευτέρης Βογιατζής, και το οποίο αποτελείται κυρίως από φωτογραφίες και προγράμματα παραστάσεων, δημοσιεύματα Τύπου, κοστούμια κ.λπ., ουδεμία σχέση έχει με το προσωπικό του αρχείο. Οιαδήποτε δε συσχέτιση μεταξύ αυτών των δύο αυτοτελών αρχείων γίνεται αποκλειστικά εκ του πονηρού και παρανόμως».

ΔΙΑΣΚΟΡΠΙΣΜΕΝΟ. Εδώ κρατήστε ότι βάσει πληροφοριών ο Βογιατζής δεν έχει αφήσει διαθήκη ενώ το αρχείο του – όπως ισχυρίζονται κύκλοι προσκείμενοι στους νέους κληρονόμους – βρισκόταν διασκορπισμένο σε σπίτια του σκηνοθέτη στο Φάληρο, σε δύο διαμερίσματα της οδού Κομνηνών και στην Ανδρο.

Επίσης, τα ανίψια του προαναγγέλλουν ότι επεξεργάζονται διάφορες ιδέες για το αρχείο και την αξιοποίησή του «στο πλαίσια ιδρύματος-κληροδοτήματος σε χώρο-πολιτιστικό σύμβολο της Ελλάδας, τον οποίο είχε προεπιλέξει ο εκλιπών και τους τον είχε προτείνει στις τελευταίες επικοινωνίες τους», όπως στην επιστολή τους αναφέρουν.