[Επιφυλλίδα] Σκέψεις πεζοδρομιακές

Το «φαινόμενο» το παρατηρούσε κανείς και πριν από την κρίση, έτσι που η τελευταία να το κάνει ακόμη πιο σοβαρή αφορμή για να το μελετήσεις. Πριν ακόμη αυξηθεί εφιαλτικά ο αριθμός των ανθρώπων που ψάχνουν στα σκουπίδια ώστε να αισθάνεται κανείς, όσο ασφαλής και αν είναι προς το παρόν, ότι μόλις ένα βήμα τον χωρίζει από τον δημόσιο κάδο. Πριν αυξηθεί εφιαλτικά επίσης ο αριθμός αξιοπρεπέστατων καθ’ όλα ανθρώπων που ζητάνε βοήθεια χωρίς να απλώνουν το χέρι, αλλά κοιτάζοντάς σε βαθιά στα μάτια.

Το «φαινόμενο» αφορά σε κάποιους ευσταλείς ηλικιωμένους – συνήθως στην Πανεπιστημίου και την Ακαδημίας – που καθισμένοι στο πεζούλι μιας οικοδομής ή σε ένα σκαμνάκι έχουν μπροστά τους μια χαρτονένια πινακίδα που γράφει: «Εχω τέσσερα παιδιά, πεινάω». Μην αμφιβάλλουμε ούτε στιγμή, έστω και αν ο γραφικός χαρακτήρας στις πινακίδες είναι πανομοιότυπος – με χοντρό μαύρο μαρκαδόρο -, ότι ο καθένας τους όντως έχει τέσσερα παιδιά και ότι όντως πεινάει.

Ομως, όσο δραματικό και αν είναι το να πεινάει ένας πολύτεκνος, που σημαίνει ότι για να αναφέρεται ο αριθμός των παιδιών του στην πινακίδα θα πεινάνε και τα ίδια, αποκλείεται να μη σκεφθεί κανείς – έστω για να διασκεδάσει τις τύψεις του – και κάτι άλλο: «Για να κάθεται κάποιος σε ένα πεζούλι ή σε ένα σκαμνάκι για περίπου επτά με οκτώ ώρες, δεν μπορεί παρά να έχει κάνει τους υπολογισμούς του.

Οσο και αν είναι αβάσταχτο το να πεινάει κανείς, δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί και να σκεφθεί. Και οι υπολογισμοί θα πρέπει να μην έχουν διαψευσθεί και ένας μικρός αριθμός ανθρώπων που συμπάσχει με τους άλλους – ευτυχώς δεν έχουν εξαφανιστεί ακόμη -, προπάντων όταν αυτοί οι άλλοι εκτίθενται, είναι τόσος ώστε να εξασφαλίζει στον άνθρωπο που επαιτεί ένα πενιχρό μεροκάματο».

ΑΠΟΚΛΕΙΕΤΑΙ να κάθεται κάποιος σε μια γωνιά και να ζητάει βοήθεια, χωρίς κανένας να του δίνει, έστω και αν όσο συχνά συμβεί να περάσεις από μπροστά  του δεν θα δεις το χέρι ενός περαστικού να απλώνεται και να ρίχνει στο συνήθως πλαστικό κυπελλάκι την πολυπόθητη βοήθεια. Το ερώτημα λοιπόν είναι άλλο: Πώς γίνεται να φαντάζεται ένας που δυστυχεί και η ανάγκη τον έχει βγάλει στο πεζοδρόμιο ότι μέσα σε εκατόμβες πεινασμένων, τραυματισμένων, δολοφονημένων, όπως τους δείχνει η τηλεόραση ή, σε ηπιότερη μορφή, παραλοϊσμένους και ταλαιπωρημένους – τους συναντάς καθημερινά δίπλα σου -, πώς γίνεται να φαντάζεται ότι το δικό του δράμα με τα τέσσερα παιδιά και την πείνα μπορεί να συγκινήσει ανθρώπους που περνάνε αδιάφοροι δίπλα από δράματα απείρως πιο συγκλονιστικά;

Δεν έχει όμως φανταστεί ούτε υπολογίσει άδικα. Η «σχέση» με τον έναν είναι πάντα πολύ πιο καταλυτική από ό,τι με τους πολλούς. Τον έναν, όταν μάλιστα τον βλέπεις, αισθάνεσαι ότι μπορείς να τον βοηθήσεις. Με τους πολλούς, όταν μάλιστα είναι «μακριά» σου, νιώθεις ένα ανακράτημα. Η αίσθηση ότι θα έπρεπε να οργανωθείς προκειμένου να υπάρξει ένα αποτέλεσμα, σε κάνει να αμφιβάλεις για την φιλάνθρωπη πρόθεσή σου. Είναι τρομερό όμως όταν σκεφθείς ότι εκδηλωνόμαστε ως ελεήμονες επειδή ακριβώς βολευόμαστε με την ευκολία. Αντίθετα, εκεί που θα έπρεπε να επιστρατεύσουμε το άπαν του εσωτερικού μας κόσμου για να βοηθήσουμε πραγματικά αδρανούμε με τρόπο εκκωφαντικό.

Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και οι πιο ευαίσθητοι δεν θα αισθανθούν να θίγονται στο παραμικρό στη θέα σκελετωμένων και πεινασμένων παιδιών στην Αφρική. Το δράμα όμως ενός μόνον ανθρώπου, για παράδειγμα της Λάουρας στον «Γυάλινο κόσμο» του Τενεσί Ουίλιαμς, μπορεί να τους φέρει σε τρέλα και να λυπούνται βαθιά στη σκέψη ότι δεν θα συναντηθούν ποτέ μαζί της προκειμένου να τη βοηθήσουν.