Σκιές στη ζωή διάσημων ζωγράφων: Καραβάτζιο

Οταν δεν κρατούσε πινέλο στο χέρι, κρατούσε στιλέτο. Δοκίμασε την τύχη του ως ιππότης, αλλά βρέθηκε στη φυλακή. Οταν δεν είχε αντίπαλό του τον καμβά, τα έβαζε με όποιον βρισκόταν στο διάβα του. Και η Ιστορία μπορεί να τον έχει καταγράψει ως έναν από τους σπουδαιότερους ζωγράφους και ως τον καλλιτέχνη που απογείωσε την τεχνική του κιαροσκούρο – την έντονη αντίθεση φωτός και σκιάς – και έβαλε τη σφραγίδα του στο μπαρόκ, όμως ο Μικελάντζελο Μερίζι ντα Καραβάτζιο ήταν και δολοφόνος!

Ο θάνατος ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του. Για πρώτη φορά χτύπησε την πόρτα του όταν ήταν παιδί. Τότε που σε μία ημέρα έχασε τον πατέρα, τον παππού του και τον θείο του από πανώλη. Ορφανός πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια καθώς η μητέρα του προσπαθούσε να μεγαλώσει πέντε παιδιά. Ισως γι’ αυτό αργότερα, ενώ είχε πολλά χρήματα και αγόραζε πανάκριβα ρούχα, δεν τα έβγαζε από πάνω του μέχρι να κουρελιαστούν.

Ταλαίπωρος και σχεδόν απένταρος, γύρω στα 18 του βρίσκεται στη Ρώμη να εργάζεται ακόμη και ως υπηρέτης. Οταν εξασφαλίζει ελάχιστα χρήματα, ζωγραφίζει ό,τι βλέπει γύρω του: χαρτοκλέφτες και πόρνες. Η τύχη δεν θα αργήσει να γυρίσει και η αναγνώριση μαζί με τα χρήματα θα έρθουν στη ζωή τού ταλαντούχου και πρωτοπόρου καλλιτέχνη που καταφέρνει να δημιουργήσει πίνακες γεμάτους δραματικότητα και ένταση. Ο,τι δηλαδή ακριβώς ζούσε.

Διότι, όταν δεν βρισκόταν ανακατεμένος με πινέλα και χρώματα, βρισκόταν ανακατεμένος σε καβγάδες. Η αφορμή μικρή σημασία είχε. Μπορεί να ήταν για μια γυναίκα. Μπορεί να ήταν για το ταλέντο του στη ζωγραφική. Σημασία έχει ότι είχε καταφέρει να γίνει πια γνωστός στις Αρχές της Ρώμης, καθώς πότε χτυπούσε κάποιον συνάδελφό του, πότε λιθοβολούσε τη φρουρά, πότε έριχνε ένα πιάτο με αγκινάρες σε έναν σερβιτόρο. Αλλά κάθε φορά γλίτωνε καθώς πολλοί ισχυροί – κοινωνικά και οικονομικά – φρόντιζαν να τον υποστηρίζουν και να τον ξεμπλέκουν από τις δυσκολίες.

Ολα αυτά έως τη στιγμή που έκανε φόνο. Οι φήμες μιλούν για διαφωνία σε μια παρτίδα μπιλιάρδου. Το θέμα είναι ότι δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τον οξύθυμο χαρακτήρα του και σκότωσε τον αντίπαλό του μπροστά σε πολλούς μάρτυρες. Καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά εκείνος δεν παραβρέθηκε στη δίκη καθώς οι δικοί του άνθρωποι στο μεταξύ τον είχαν φυγαδεύσει, παρά το γεγονός ότι ήταν πληγωμένος.

Επόμενο καταφύγιο του Καραβάτζιο ήταν η Νάπολι. Ουδείς τον αντιμετώπισε ως δολοφόνο, αλλά ως διάσημο ζωγράφο. Ο τόπος όμως δεν τον χωρούσε. Και αποφάσισε να ζητήσει καταφύγιο στη Μάλτα με σκοπό να ενταχθεί στο τάγμα των Ιωαννιτών Ιπποτών. Για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες του, πίστεψαν οι καλόπιστοι. Για να δείξει μετάνοια μήπως και καταφέρει να αποσπάσει άφεση από τον Πάπα μετά την καταδίκη του, λένε οι καχύποπτοι.

Το βέβαιο είναι ότι ένα τάγμα που απαιτεί πειθαρχία δεν ήταν ο ιδανικός τόπος για μια προσωπικότητα αιρετική όπως εκείνη του Καραβάτζιο. Για περίπου έναν χρόνο αφιερώνεται στη ζωγραφική με πάθος και θα υπογράψει το μοναδικό του έργο: τον αποκεφαλισμό του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή. Η πειθαρχία όμως δεν ήταν κάτι που μπορούσε να αντέξει. Και η ιστορία επαναλαμβάνεται. Λογομαχεί με κάποιον άλλο ιππότη, του επιτίθεται και τον τραυματίζει.

Το υπόγειο κελί δεν αποτέλεσε εμπόδιο. Οι ισχυροί φίλοι του ήταν παντού. Τον βοήθησαν να αποδράσει. Και αυτή τη φορά, αντί για θανάσιμη καταδίκη, εισέπραξε την αποπομπή του από το τάγμα ως «μιαρός». Και πάλι ερήμην του.

Επόμενη στάση του πλάνητος καλλιτέχνη η Σικελία, όπου και πάλι έτυχε θετικής υποδοχής. Ομως το σκηνικό αυτή τη φορά είχε αλλάξει. Ο αντίπαλός του δεν ήταν νεκρός. Και είχε αποφασίσει να τον εκδικηθεί.

Ο Καραβάτζιο αναγκάστηκε να κινήσει για τη Νάπολι όπου είχε υποστηρικτές. Κανένας όμως, όσο ισχυρός κι αν ήταν, δεν μπορούσε να τον κάνει να αισθανθεί ασφαλής, γι’ αυτό και κοιμόταν με στιλέτο κάτω από το μαξιλάρι του.

Στον ύπνο του ίσως να τον κυνηγούσαν οι τύψεις του. Οταν ήταν ξύπνιος, πάντως, τον κατεδίωκαν οι φίλοι του τραυματισμένου ιππότη. Και τελικά δεν άργησαν να τον βρουν και να τον μαχαιρώσουν άγρια. Η ανάρρωση θα είναι μακρά, καθώς λίγο έλειψε να χάσει τη ζωή του.

Οταν ήταν ξανά σε θέση να σταθεί στα πόδια του, βρήκε καταφύγιο στη ζωγραφική και δημιούργησε ένα από τα ωραιότερα έργα του: τον Δαβίδ που κρατά το κεφάλι του Γολιάθ. Αν προσέξει κάποιος, τα δυο πρόσωπα μοιάζουν. Για την ακρίβεια, είναι το ίδιο πρόσωπο, εκείνο του καλλιτέχνη. Μόνο που ο Δαβίδ είναι ο ίδιος στα νιάτα του και ο Γολιάθ είναι η αυτοπροσωπογραφία του την εποχή που ζωγραφίζει το έργο: ένα πρόσωπο ταλαιπωρημένο και κατασημαδεμένο από τα στιλέτα των εχθρών του και την κακή ζωή.

Οταν συνήλθε και αποφάσισε να φύγει, κατά λάθος συνελήφθη, αλλά όταν αφέθηκε ελεύθερος το πλοίο με το οποίο θα ταξίδευε απέπλευσε με όλα τα υπάρχοντά του. Βαριά άρρωστος, λίγο αργότερα, πεθαίνει στα 37 του χρόνια (1610).