Ενα σαρακατσαναιικό κονάκι, από το Ζαγόρι στη Μασσαλία

«Σε αυτήν τη λεκάνη γεννήθηκε η μοναδικότητα της Μεσογείου: η τεχνική της αγροτικής καλλιέργειας στους νεολιθικούς χρόνους, ο μονοθεϊσμός στο Ορος Σινά, η πολιτική στην Ακρόπολη των Αθηνών, η περιπέτεια των θαλάσσιων οδών από το Σάγρες στην Πορτογαλία με τον Ερρίκο τον Περιηγητή», εξηγεί ο επιστημονικός διευθυντής του MuCEM Ζεβ Γκουραριέ. «Η έννοια του πολίτη και της δημοκρατίας γεννήθηκαν στη Μεσόγειο», επισημαίνει.

Από αύριο και για τρία χρόνια στο Μουσείο Ευρωπαϊκού και Μεσογειακού Πολιτισμού, η ελληνική συνεισφορά θα αναδεικνύεται και με μία παραδοσιακή καλύβα των Σαρακατσαναίων· το κονάκι, σύμβολο της πολιτισμικής ταυτότητας των νομάδων κτηνοτρόφων.

Η όλη δραστηριότητα άρχισε πριν από δύο χρόνια, στο αντάμωμα της Αδελφότητας Σαρακατσαναίων Ηπείρου, στον Γυφτόκαμπο Ζαγορίου. Στον χώρο, όπου τα τελευταία χρόνια διοργανώνεται και έκθεση φωτογραφίας, βρέθηκαν ειδικοί επιστήμονες στην προσπάθειά τους να συλλέξουν στοιχεία για πρόγραμμα σχετικό με την ευρωπαϊκή κληρονομιά της αιγοπροβατοτροφίας και του ποιμενικού βίου κατά το παρελθόν. Οι επιστήμονες αναζητούσαν συγκεκριμένα στοιχεία για την Ελλάδα, για τους νομάδες και τις μετακινήσεις τους – τις διαδρομές που ακολουθούσαν από τα χειμαδιά στα βουνά.

Ο γάλλος ερευνητής Εντουάρ ντε Λαμπρί, ο οποίος συμμετείχε στο πρόγραμμα και ανέλαβε την οργάνωση των θεμάτων που αφορούν τη γεωργία και την κτηνοτροφία στο MuCEM, πρότεινε τους Σαρακατσαναίους ως εκφραστές της νομαδικής κτηνοτροφίας στην Ευρώπη.

«Στόχος μου είναι να δείξω, μέσα από όμορφα αντικείμενα της καθημερινότητας τη ζωή των Σαρακατσαναίων», ανέφερε σε επιστολή του προς τα μέλη της σαρακατσάνικης κοινότητας. Και εξηγούσε ότι επιθυμούσε να παρουσιάσει στο πλαίσιο της «Πινακοθήκης της Μεσογείου» μια αχυρένια καλύβα και τα εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι νομάδες βοσκοί καθημερινά: αντικείμενα για το άρμεγμα προβατίνων, για την παραγωγή τυριού, για την κουρά των προβάτων και την ύφανση.

Τα μέλη της Αδελφότητας των εν Αθήναις Σαρακατσαναίων τον περασμένο Μάρτιο ταξίδεψαν στη Μασσαλία και έστησαν στο MuCEM το κονάκι. Οι υπεύθυνοι του μουσείου έκριναν πως η καλύβα έπρεπε να στηθεί από ανθρώπους που έχουν βιώσει τη νομαδική κουλτούρα. Και αυτό γιατί υποστήριζαν ότι όσο λεπτομερής και να είναι η περιγραφή της κατασκευής και όσο πλήρη να είναι τα σχέδια είναι αδύνατο να δημιουργηθεί από άτομα που δεν έχουν κατασκευάσει ή δεν έχουν ξαναδεί κονάκι. Τα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν είναι βρίζα (σίκαλη) που τη θέρισαν το περασμένο καλοκαίρι από τα Ανω Πεδινά Ζαγορίου, καλάμια από την Κωπαΐδα και ξύλα από φράξο που κόπηκαν στα Ιωάννινα.