«Μόνο το χαρτί θυμάται»

Αν συναντούσα τον Καβάφη το 2013, δεν θα ήξερα από πού να ξεκινήσω, επειδή ένα κομμάτι του εαυτού μου θα ήταν αντιμέτωπο με το ίδιο τρίλημμα που ένιωσε ο ποιητής Οντεν: πώς «συναρμολογείς» αυτόν τον άνθρωπο, πώς μοντάρεις την προσωπική ερωτική ποίησή του, με φόντο την Αλεξάνδρεια, τη διαρκή αφοσίωσή του στη μετα-ελληνιστική ιστορία και τη στράτευσή του στην ιδέα της τέχνης; Πώς να του μιλήσεις για ένα από αυτά χωρίς να νιώσεις ότι έχεις αφήσει απέξω τα άλλα δύο, με δεδομένο ότι η συζήτηση είναι περιορισμένη και σύντομη; Ακόμη χειρότερα, πώς μπορείς να πεις σε έναν μεγάλο συγγραφέα – και αυτό είναι που συμβαίνει με τους μεγάλους συγγραφείς – «μοιάζω πιο πολύ σε εσάς παρά στον εαυτό μου»;.

Αν έβρισκα ώς το τέλος το θάρρος να τον πλησιάσω, θα άκουγε πιθανότατα όσα είχα να του πω, ρίχνοντας παράλληλα ματιές στο ρολόι-κούκο του καφέ, θα μιλούσε λιγότερο για τον εαυτό του από ό,τι εγώ για μένα, θα μου έλεγε ότι κατάφερα να συλλάβω την ουσία του καβαφισμού και τότε, ευγενικά, θα μου έσφιγγε το χέρι λέγοντας πόσο χάρηκε που με γνώρισε, αλλά – ειλικρινά – πρέπει να πάει κάπου αλλού.

Αντί, λοιπόν, να τον κουράσω με κολακείες για τον Οδυσσέα, τον Αντώνιο και την πόλη την οποία και οι δύο μοιραστήκαμε – και την οποία ούτε εκείνος ούτε εγώ μπορούμε να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε -, θα τον καλόπιανα ώστε να μιλήσει για το αγαπημένο μου ποίημα και να μου εξηγήσει όλα όσα θυμάται για την εποχή όπου έγραφε τον «Ηλιο του απογεύματος». Επειδή έτσι είναι οι οπαδοί: θέλουν να ξέρουν πώς δημιουργήθηκε ένα ποίημα. Θα ήθελα να μάθω τι τον οδήγησε να ανακαλέσει τον απογευματινό έρωτα σε εκείνη τη μικρή κάμαρη, από την οποία πέρασαν τόσα πρόσωπα και ιδιοκτήτες.  

Και καθώς θα προσφερόμουν να περπατήσω μαζί του μετά το καφέ, θα σταματούσαμε ίσως για λίγο στον δρόμο και θα σκεφτόμασταν τον χρόνο που πέρασε, την Αλεξάνδρεια και όλα όσα είχε διαβάσει και γράψει – τόση ομορφιά, τόση θλίψη και τόση ηδονή, που είναι να αναρωτιέται κανείς πώς όλα αυτά πεθαίνουν πάντοτε. Και η μνήμη σβήνει από τη στιγμή που ο θάνατος είναι τόσο οριστικός μαζί μας. «Απαίσιο πράγμα», θα έλεγα. «Ισως», θα απαντούσε.  

Και μόνο αφού μιλούσε για τον θάνατο και τη μνήμη, θα έβρισκα το κουράγιο να του ζητήσω να διαβάσει τα ποιήματα που με άλλαξαν και επέτρεψαν να γίνω αυτός που είμαι σήμερα. Ο «Ηλιος του απογεύματος» είναι και ήταν πάντα γραμμένος για μένα – και όταν τον διάβασα για πρώτη φορά στο δωμάτιό μου και όταν τον διάβασα σήμερα το πρωί γι’ αυτό το σημείωμα. Το σημείο όπου έπεσε το φως, εκεί όπου αγαπηθήκαμε, η αίσθηση για κάτι ολότελα χαμένο, η κάμαρη που πλέον σε κανέναν δεν ανήκει, αλλά μένει εκεί για να γίνουν εμπορικά γραφεία, χωρίς τα δικά μας ίχνη, με τα έπιπλα σηκωμένα.

Κανένας δεν θυμάται. Κανένας. Ο χρόνος απλώς συμβαίνει. Τα κορμιά μας, το μυαλό μας, τα δωμάτιά μας, οι αγάπες, όλα και όλοι διασκορπίζονται, διαμελίζονται, γίνονται ξένα. «Μόνο ένα πράγμα θυμάται», θα μου έλεγε. «Ποιο;», θα ρωτούσα. Και τότε θα ερχόταν η ήσυχη, αλλά αινιγματική απάντηση: «Το χαρτί. Το χαρτί πάντοτε θυμάται».

Ο Αντρέ Ασιμάν γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1951. Εφυγε από την Αίγυπτο το 1965 για την Ιταλία και σε ηλικία 19 ετών μετακόμισε στη Νέα Υόρκη όπου ζει έως σήμερα. Διακεκριμένος καθηγητής Θεωρίας της Λογοτεχνίας στο City University της Νέας Υόρκης και ειδικός στον Προυστ, είναι συγγραφέας δύο μυθιστορημάτων. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε πρόσφατα το «Εξοδος από την Αίγυπτο» (Μετέχμιο)