Μπιενάλε Βενετίας: Πέντε μήνες γεμάτοι τέχνη και πρόκληση

Στην Ελλάδα κατηγορήθηκε ως βλάσφημος, είδε το έργο του να κατεβαίνει εν μια νυκτί από τη μεγαλύτερη εικαστική διοργάνωση που έχει φιλοξενήσει η χώρα μας – την έκθεση Outlook, το 2003 – και τώρα ο βέλγος καλλιτέχνης Τιερί Ντε Κορντιέ (ήταν ο δημιουργός του πίνακα που έδειχνε ένα πέος να εκσπερματίζει πάνω σε έναν σταυρό) θα εκθέσει τη δουλειά του μιαν ανάσα από το εικαστικό περίπτερο του Βατικανού, στο πλαίσιο της μεγαλύτερης εικαστικής διοργάνωσης στον πλανήτη, της Μπιενάλε της Βενετίας.

Η Εβίτα Περόν «ανασταίνεται» και κατοικοεδρεύει στο περίπτερο της Αργεντινής. Το Βέλγιο επιλέγει να μην αναθέσει το δικό του περίπτερο σε κάποιον εικαστικό επιμελητή αλλά σε έναν νομπελίστα συγγραφέα, τον Τζ. Μ. Κούτσι. Το Λουξεμβούργο κρεμά ηλεκτρικές κιθάρες από το ταβάνι. Η Ιαπωνία «ξαναζεί» μέσω βίντεο τον φονικό σεισμό του 2011.

Στο Ιράκ όλα της Μπιενάλε δύσκολα και οι καλλιτέχνες που απαρτίζουν τη δεύτερη συμμετοχή της χώρας στη διοργάνωση – όλοι εν ζωή και κάτοικοι του Ιράκ – δεν ήξεραν καν πού πέφτει η Βενετία. Από κάποιους εξ αυτών δε, δεν έχει ζητηθεί να παρουσιάσουν τη δουλειά τους. Το μεγαλύτερο δράμα του ιρακινού περιπτέρου ήταν ότι οι επίτροποι δεν μπορούσαν να βρουν μπισκότα από την πατρίδα τους για να κεράσουν στα εγκαίνια αφού η εισαγωγή δεν επιτρέπεται, η αγγελία μέσω του facebook για Ιρακινούς στη Βενετία δεν απέδωσε και τελικά βρέθηκε στο παρά πέντε μια οικογένεια με σουηδικό διαβατήριο που έφτασε στην Πόλη των Δόγηδων και δούλεψε τρεις ημέρες σε έναν φούρνο.

Ολα αυτά είναι μόνο μια ελάχιστη γεύση από όσους και όσα θα παρελάσουν στην ιδιότυπη πασαρέλα τέχνης που εγκαινιάζεται το Σάββατο και είναι ξεκάθαρο πως είναι σχεδόν αδύνατον να αφήσει κάποιον αδιάφορο, καθώς τέχνη και καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο – από την Ακτή του Ελεφαντοστού έως τις Ηνωμένες Πολιτείες και από το Κουβέιτ έως τις Μπαχάμες – θα απλωθούν σε μια έκταση που ξεπερνά τα 107 στρέμματα, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται οι παράλληλες εκδηλώσεις και τα εκατοντάδες χάπενινγκς, περφόρμανς και έκτακτες εμφανίσεις που στόχο έχουν κυρίως τον εντυπωσιασμό.

Και η Ελλάδα; Η χώρα μας κατεβαίνει με το δυνατό – όπως παραδέχονται και τα διεθνή μέσα ενημέρωσης – έργο του Στέφανου Τσιβόπουλου (με επίτροπο τη Συραγώ Τσιάρα) που σχολιάζει την οικονομική ύφεση, παρουσιάζοντας ανάμεσα σε άλλα έναν μετανάστη την ώρα που ψάχνει οτιδήποτε μεταλλικό για να το ανακυκλώσει να ανακαλύπτει τα μπουκέτα λουλουδιών από ευρώ που έχει πετάξει μια πλούσια συλλέκτρια με άνοια. Ασθένεια που την κάνει να απαξιώνει το χρήμα και να ζει ευτυχισμένη με τα έργα τέχνης της συλλογής της.

Δεν είναι όμως μόνο τα σχεδόν 88 εθνικά περίπτερα στους Κήπους (αλλά και διάσπαρτα μέσα στην Πόλη των Δόγηδων) που περιμένουν με πολιτικά και οικολογικά μηνύματα τους 500.000 επισκέπτες που εκτιμάται πως θα κόψουν εισιτήριο κατά την πεντάμηνη διάρκεια της 55ης Μπιενάλε.

Είναι και η μεγάλη θεματική έκθεση που φιλοξενείται στους χώρους του Αρσενάλε και φέτος έχει θέμα «Εγκυκλοπαιδικό Παλάτι». Η ιδιορρυθμία του δεν είναι μόνο ότι σε τούτο το παλάτι μπορεί να μη χωρέσουν όλα τα ανθρώπινα επιτεύγματα – όπως το είχε οραματιστεί ο σχεδιαστής του, ο ιταλοαμερικανός αυτοδίδακτος αρχιτέκτονας Μάριο Αουρίτι, ο οποίος είχε δημιουργήσει μια μακέτα κτιρίου 700 μ. για να στεγάσει το ουτοπικό του σχέδιο στην Ουάσιγκτον τη δεκαετία του ’50 -, αλλά θα φιλοξενηθούν έργα τουλάχιστον 150 καλλιτεχνών από 37 χώρες, ανάμεσά τους και τριών Ελλήνων, του Βλάση Κανιάρη, της Χριστιάνας Σούλου και του παραγνωρισμένου ελληνοαμερικανού Δρόσου Σκυλλά.

Αλλά ότι και πίσω από τη δημιουργία του βρίσκεται ο νεότερος επιμελητής που έχει αναλάβει ποτέ τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή, ο 39χρονος Μασιμιλιάνο Τζόνι, ο οποίος σημειωτέον δεν έχει τις γνωστές περγαμηνές που διέθεταν οι προκάτοχοί του, έχει όμως εμπειρία από μεγάλες εκθέσεις.

ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ. Μπορεί η ευρωζώνη να βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να συναγωνίζονται ποια θα κάνει περισσότερες περικοπές στον τομέα του Πολιτισμού. Οταν όμως φτάνει η στιγμή της σπουδαιότερης παγκοσμίως εικαστικής διοργάνωσης, κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να βρουν χρήματα για την εκπροσώπηση της χώρας τους.

Οι λόγοι; Πρώτον, δεν είναι λίγο η χώρα σου να «εκτίθεται» στα μάτια 300.000 και πλέον επισκεπτών μέσα σε πέντε μήνες. Δεύτερον, πρόκειται για διοργάνωση από την οποία, παρά το γεγονός ότι ενδύεται όλο και περισσότερο τον μανδύα του γκλάμορ και του εντυπωσιασμού, δεν λείπουν το πολιτικό μήνυμα και η διάθεση σχολιασμού της τρέχουσας κατάστασης. Και, τρίτον, το κόστος συμμετοχής στην Μπιενάλε της Βενετίας εξακολουθεί να παραμένει χαμηλό σε σχέση με άλλες μεγάλες διοργανώσεις, όπως η World Expo.

Αποτέλεσμα; Οι προϋπολογισμοί που διέθεσαν οι ευρωπαϊκές χώρες να κυμαίνονται στα ίδια επίπεδα με την προ διετίας διοργάνωση, χωρίς να λείπουν και οι περιπτώσεις που έχει σημειωθεί αύξηση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ελλάδα. Ο προϋπολογισμός για το εθνικό μας περίπτερο φέτος είναι 350.000 ευρώ – όσο και για την προηγούμενη συμμετοχή -, εκ των οποίων 250.000 ευρώ από το κράτος και τα υπόλοιπα από  χορηγούς.

Οι παλιές καλές εποχές για την Ιταλία που ξόδεψε 1,5 εκατ. ευρώ το 2011 για την εθνική συμμετοχή της έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Φέτος η κρατική συμβολή δεν ξεπερνά τις 600.000 ευρώ, ενώ 90 ημέρες εράνου εντός και εκτός συνόρων απέφερε επιπλέον 140.000 ευρώ.

Η Τουρκία επαφίεται σε μεγάλη ιταλική αυτοκινητοβιομηχανία για να καλυφθεί το 65% των εξόδων της που θα φτάσουν τις 450.000 ευρώ, την ώρα που οι Γερμανοί χωρίς να δίνουν συγκριτικά στοιχεία υποστηρίζουν ότι αύξησαν σημαντικά το κονδύλι τους για την Μπιενάλε σε 500.000 ευρώ (με τη στήριξη και της Ενωσης Γερμανικών Τραπεζών).