ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΑΛΑΝΗ-ΝΑΤΑΣΣΑ ΜΠΟΦΙΛΙΟΥ

Σ’ ένα σηµείο της σηµερινής συνοµιλίας που δεν περιλαµβάνεται στο δηµοσιευµένο µέρος της λέει η Νατάσσα Μποφίλιου: «Τρεις είναι οι αγαπηµένες µου τραγουδίστριες, η Μαρία Δηµητριάδη, η Βίκυ Μοσχολιού και η Δήµητρα Γαλάνη. Είχα µαζέψει όλες τις ηχογραφήσεις της τελευταίας και τις άκουγα στο σπίτι µου. Προσπαθούσα να καταλάβω τον τρόπο που τραγουδάει, τον τρόπο που ανοίγει τα φωνήεντα. Τώρα που έχω µεγαλώσει και ξέρω από τεχνική, κατάλαβα πως δεν τραγουδάει όπως νόµιζα ότι τραγουδούσε. Αυτό όµως µε βοήθησε πολύ περισσότερο να βρω την ταυτότητά µου από το να µου έλεγε “έτσι ανοίγουµε το στόµα µας, έτσι τραγουδάµε”. Η διδαχή είναι κάτι που δεν µεταδίδεται, είναι κάτι που το νιώθεις». Η κουβέντα αυτή της Νατάσσας Μποφίλιου θα µπορούσε να θεωρηθεί ως µια σύνοψη της ιδεώδους διδασκαλίας που θα έπρεπε να συνδέει τον µαθητή µε τον δάσκαλο. Κι όχι µόνο στο τραγούδι, αλλά και σε κάθε τέχνη, σε κάθε επιστήµη, σε κάθε επάγγελµα. Να παρατηρείς και να ακούς χωρίς να σε καπελώνει ο δάσκαλος. Αν όµως είναι κάτι σπάνιο, συµβαίνει αναµφισβήτητα γιατί δεν υπάρχουν τόσο πολλοί «δάσκαλοι» που να είναι σίγουροι για τον εαυτό τους και να ξέρουν ότι φτάνει να ρίξεις ένα βλέµµα µόνο στον «µαθητή» για να του εµπνεύσεις κόσµους ολόκληρους. Η διδαχή είναι κάτι που κυκλοφορεί στον αέρα, γι’ αυτό και η συγκεκριµένη σχέση οφείλει να είναι ανάλαφρη, µε τον δικό της τρόπο ερωτική.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΝΙΑΡΧΟΣ: Κυρία Γαλάνη, είναι γεγονός ότι εδώ και πολλά χρόνια είστε ένας promoteur νέων άγνωστων καλλιτεχνών και συγκροτηµάτων, δεν περιχαρακωθήκατε ποτέ σ’ αυτό που είστε η ίδια.

ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΑΛΑΝΗ: Θα ήθελα να ξεμπερδεύουμε με αυτήν τη μυθολογία ότι είμαι ένας promoteur ή μια promotrice και ότι βοηθάω τους νέους. Η σχέση μου με τους νέους ανθρώπους υπάρχει επί ίσοις όροις. Ο,τι τους δίνω μου δίνουνε. Πρόκειται για έναν ρούμπο. Οταν η μόνη ανάγκη για έναν καλλιτέχνη είναι όσα έχει μάθει να τα μεταδίδει και να τα αναγνωρίζει μέσα από τα μάτια των νέων ανθρώπων με έναν καινούργιο τρόπο, δεν μπορείς να μιλάς για προσφορά. Στην τέχνη δεν υπάρχει το παλιό και το καινούργιο. Υπάρχει ένα ανακάτεμα του παρελθόντος με το παρόν προκειμένου να υπάρξει μέλλον. Είναι κάτι θαυμάσιο να έρχεσαι με την πείρα σου και ν’ ανοίγεσαι και να τους λες: «Παιδιά, εμένα αυτό μου δώσανε, πάμε παρακάτω». Επειδή προσωπικά είχα το προνόμιο να συνυπάρξω και να συνομιλήσω με πολύ μεγάλες προσωπικότητες της μουσικής – και όχι μόνο -, το νιώθω αυτό σαν ένα πολύ μεγάλο δώρο που μου έχει γίνει. Αν το δώρο αυτό το φυλάξεις εγωιστικά για τον εαυτό σου, σαπίζει. Αλλωστε δεν είναι κάτι δικό σου, επομένως οφείλεις να το μεταφέρεις.

Θ.Ν.: Κυρία Μποφίλιου, το ότι επιλέξατε να γίνετε τραγουδίστρια υπήρξε µια προσωπική παρόρµηση ή υπήρξε ένας άνθρωπος που σας παρότρυνε;

ΝΑΤΑΣΣΑ ΜΠΟΦΙΛΙΟΥ: Αν έγινα τραγουδίστρια, το έκανα για να τραγουδήσω τα τραγούδια των φίλων μου. Και εδώ «δένει» πάρα πολύ ωραία η ιστορία, γιατί οι φίλοι μου ήταν ο Γεράσιμος Ευαγγελάτος που έγραφε στίχους και ο Κώστας Τσίρκας που έγραφε μουσική και το προξενιό ανάμεσά τους το είχε κάνει, σε ανύποπτο χρόνο, η Δήμητρα Γαλάνη. Μου ζητήσανε να τραγουδήσω τα τραγούδια τους για ένα demo που θα στέλνανε στον Παρασκευά Καρασούλο και το έκανα απλώς για να τους βοηθήσω χωρίς να σκέφτομαι ότι θα γίνω τραγουδίστρια. Αλλωστε σπούδαζα Πολιτικές Επιστήμες, ήθελα να πάω στο Διπλωματικό Σώμα, φαντάζομαι πως θα ήταν καταστροφή.

Δ.Γ.: Με μια τέτοιου είδους ευαισθησία σαν τη δική σου θα είχαμε μιας άλλης τάξεως διπλωματία, πολύ καλύτερη.

Ν.ΜΠ.: Ηρθε όμως η τέχνη που είναι κάτι σαρωτικό και δεν μπορείς να της αντισταθείς. Και επειδή οι συνθήκες που δουλεύουμε εξακολουθούν να είναι ίδιες με τις συνθήκες που δουλεύαμε όταν ξεκινήσαμε, είμαστε φίλοι, μια οικογένεια θα έλεγα, όσο κι αν ο Τσίρκας τα παράτησε κι είναι τώρα μαζί μας ο Θέμης Καραμουρατίδης, έχουμε πάντα τον ίδιο στόχο, να συγκινηθούμε πρώτα εμείς και στη συνέχεια να συγκινήσουμε και τους άλλους. Εμεινα τελικά κι έγινα τραγουδίστρια.

Δ.Γ.: Πρόκειται για υπέροχα παιδιά. Μια ομάδα ανθρώπων που τα αποτελέσματα της δουλειάς της τα έχει γνωρίσει όλη η Ελλάδα. Πήγα τις προάλλες και τους άκουσα, συνεννοούνται με μια ματιά. Μπορεί η Νατάσσα να είναι το όχημα, αλλά είναι όλη η ομάδα που δημιουργεί. Από τα τελευταία δείγματα του είδους που η γενιά η δική μου ονόμαζε «ομάδα», όπου στιχουργός, συνθέτης, τραγουδιστής λειτουργούν σαν ένα σώμα. Κάτι που για μας ήταν σχεδόν τρόπος ζωής.

Ν.ΜΠ.: Γι’ αυτό άλλωστε είχατε τα καλλιτεχνικά αποτελέσματα που είναι σε όλους γνωστά. Μόνο έτσι μπορείς να προχωρήσεις και να βάλεις ένα λιθαράκι σ’ αυτό που λέγεται τραγούδι κι είναι μια σπουδαία μορφή τέχνης. Ακριβώς γιατί είναι κάτι που είναι πολύ άμεσο κι ο καθένας μπορεί να το κάνει κτήμα του.

Δ.Γ.: Ιδιαίτερα στη χώρα μας όπου το τραγούδι είναι το θησαυροφυλάκιο του πολιτισμού μας και της γλώσσας μας. Το θησαυροφυλάκιο της ποίησής μας. Είναι μια πάρα πολύ σοβαρή υπόθεση, δεν έχει καμιά σχέση με το τι είναι το τραγούδι σε άλλες χώρες. Διάβασα πρόσφατα μια συνέντευξη της Αρλέτας, αυτής της τόσο σημαντικής καλλιτέχνιδος. Αναφερόταν, ανάμεσα σε άλλα, σε μια πολιτικό που είχε πει κάποια στιγμή ότι χρειάζεται να εξισωθεί η ελληνική γλώσσα με την αγγλική. Και η πολιτικός αυτή έγινε υπουργός Παιδείας. Αυτό και μόνο δείχνει πόσο κοντή και άρρωστη είναι η μνήμη μας. Και πόσο δεν δίνουμε σημασία αφού κανένα κόμμα, ούτε συμπολιτευτικό ούτε αντιπολιτευτικό, μιλάει για το πρόβλημα της χώρας. Γιατί το πρόβλημα της χώρας δεν είναι μόνο οικονομικό, είναι και πολιτιστικό, είναι πρόβλημα παιδείας και κοινωνίας. Καταστρέφεται ο πολιτισμός μας κι ασχολούμαστε 24 ώρες το 24ωρο με τα νούμερα. Εχουμε γίνει σαν μηχανάκια, ξέρετε, αυτά τα calculators, μας ξεφεύγει δηλαδή τελείως η ουσία.

Ν.ΜΠ.: Πριν από λίγες μέρες ξανασυστάθηκε ο Σύλλογος Φίλων Μουσικής και Ποίησης που είχαν φτιάξει παλιά ο Χατζιδάκις με τον Θεοδωράκη. Μια ομάδα ανθρώπων που είναι φίλοι από τους Αγίους Αναργύρους (ανάμεσά τους και ο πατέρας μου) την ξανασυστήσανε με έδρα τους Αγίους Αναργύρους. Ηταν καλεσμένη και η πρόεδρος του Συλλόγου των Μακρονησιωτών που είπε ότι στα χρόνια της Κατοχής οι άνθρωποι που αντιστέκονταν είχαν ως σύνθημα το «πολεμάμε και τραγουδάμε», γιατί «το τραγούδι ανυψώνει πάντα το φρόνημα». Μπήκε μια φοβερή τάξη μέσα στο κεφάλι μου καθώς, ακούγοντας αυτή τη φράση, σκέφτηκα πόσο συνδυάζεται το «πολεμάω για τις αξίες» με την τέχνη που είναι το τραγούδι.

Δ.Γ.: Η τέχνη, ο πολιτισμός ήταν και είναι πάντα το όχημα. Πώς γίνεται τώρα σε μια χώρα που έχει τέτοιους ποιητές, τέτοιο θέατρο, τέτοιο τραγούδι, να έχουμε καταλήξει σαν μια ξεχαρβαλωμένη σαμπρέλα; Αυτό με τρομάζει πιο πολύ απ’ όλα.

Ν.ΜΠ.: Οχι μόνο αυτό, αλλά τον φτύνουμε κιόλας τον πολιτισμό. «Ελα μωρέ τώρα, με την ποίηση θα ασχολούμαστε;». Εντάξει, μπορεί κάτι να μην το φτάνεις, αλλά δεν χρειάζεται να το φτύνεις.

Δ.Γ.: Το ακόμη πιο τρομερό είναι ότι τον φτύνουνε τον πολιτισμό εν ονόματι μιας θεωρίας που σε θέλει «πολίτη του κόσμου». Να αισθάνεσαι ενοχές όταν πρόκειται να μιλήσεις για την εθνική σου ταυτότητα. Να μην μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη λέξη «εθνικό» γιατί θα σε χαρακτηρίσουν εθνικιστή και φασίστα. Είμαστε σε πλήρη σύγχυση. Συγκινήθηκα όταν άκουσα τη Νατάσσα να τραγουδάει τη «Λέγκω», το τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου, που κάθε του λέξη είναι σαν μαχαιριά στην καρδιά. Περικλείνει μέσα του όλη τη διαδρομή της χώρας αυτής και η Νατάσσα το έλεγε σαν προσευχή. Είναι μια πράξη ηρωισμού να το παρατηρείς σε νέους ανθρώπους, όταν παράλληλα σε διάφορες παρεούλες ακούς: «Ελα μωρέ τώρα με τα κουλτουριάρικα».

Ν.ΜΠ.: «Λέγκω» είναι η Ελλάδα. Ετυχε ένα βράδυ, όταν φτιάχναμε το πρόγραμμα, να πέσουμε πάνω σ’ ένα βιντεάκι και το έλεγε το τραγούδι αυτό α καπέλα η Χάρις Αλεξίου, με τον Γιάννη Μαρκόπουλο να το παίζει σ’ ένα ξεκούρδιστο πιάνο, και πάθαμε κοκομπλόκο.

Θ.Ν.: Κοκοµπλόκο;

Ν.ΜΠ.: Ναι, σημαίνει πως συγκινούμαι τόσο πολύ ώστε μπλοκάρω.

Δ.Γ.: Υπάρχουν δυο – τρία τέτοια τραγούδια που μας περιγράφουν όλη την ιστορία της Ελλάδας με τον τρόπο της «Λέγκως». Το δεύτερο είναι το «Μάνα μου Ελλάς» του Νίκου Γκάτσου κι ένα ακόμη, «Η Χοντρομπαλού» του Γκάτσου επίσης.

Ν.ΜΠ.: Συγγνώμη που διακόπτω, αλλά αν στο σχολείο τα παιδιά μαθαίνανε μόνο Γλώσσα, Ιστορία και Γεωγραφία, θα βγαίνανε ουσιαστικά μορφωμένοι άνθρωποι. Μορφωμένος δεν είναι ο άνθρωπος που μαθαίνει πέντε – δέκα γράμματα. Μορφωμένος είναι ο άνθρωπος όταν ξέρει γιατί ο τόπος του έχει υποφέρει κι όταν μαθαίνει να χρησιμοποιεί τον κοινό νου.

Δ.Γ.: Προσωπικά νιώθω πολύ οργισμένη με όλα αυτά που συμβαίνουν. Το κύριο θέμα μας αυτήν τη στιγμή δεν μπορεί να είναι αν θα μιλήσουμε με τους Γερμανούς και τους Πορτογάλους. Εχει να κάνει με την εθνική μας υπόσταση κι είναι ολέθριο ό,τι έχει σχέση με αυτήν να το παραδίνουμε στα σκύβαλα. Για άλλη  μια φορά στην Κύπρο, που τρέξαμε για να είμαστε κοντά τους, είδα τι θα πει να σέβεσαι τον πολιτισμό σου. Οι Κύπριοι ακριβώς επειδή η γλώσσα τους, η ελληνική, έχει τα χαρακτηριστικά της ντοπιολαλιάς δεν θα την αφήσουν με τίποτα. Θα τους πατάς κάτω και θα συνεχίσουν να τη μιλάνε. Αν δεν έχουμε καταλάβει γιατί έχει χαθεί η συλλογική συνείδηση στην Ελλάδα, καιρός είναι να ξεστραβωθούμε και να το καταλάβουμε.

Ν.ΜΠ.: Και προπαντός να καταλάβουμε ότι η γλώσσα είναι αυτή που μας ενώνει. Η κοινή ιστορία, τα έθιμα όπως μεταφέρονται από την προγιαγιά στη γιαγιά και από τη γιαγιά στη μάνα και από τη μάνα στην κόρη. Αν ξέραμε τι είναι αυτό που μας ενώνει, θα ήμασταν σίγουρα αλλιώς. Τώρα νομίζουμε ότι υπάρχουν μόνο πράγματα που μας χωρίζουν. Κι αυτό είναι το μεγάλο αγκάθι της Αριστεράς. Αλλά η Αριστερά, για να γίνει καλύτερη, χρειάζεται τους αριστερούς. Το συζητούσα με τον παππού μου, που είναι ένας πολύ δυνατός και παλιός κομμουνιστής, και του έλεγα τις διαφωνίες μου με τις σημερινές θέσεις της Αριστεράς. Τον άκουσα να μου λέει: «Μην κάθεσαι με σταυρωμένα τα χέρια κι εσύ και οι φίλοι σου. Προσπαθήστε να κάνετε το καλύτερο, αλλά όχι παρατηρώντας, ως θεατές». Αν χρειάζεται να αλλάξει κάτι αυτή τη στιγμή, είναι ν’ αποκτήσουμε μια συνείδηση και μια πολιτική σκέψη που θα μιλάει σε όλους από όλους.

Δ.Γ.: Εχει δίκιο ο παππούς σου και είναι γεγονός ότι οι παππούδες είναι σοφοί. Στην Ελλάδα έχουμε μάθει, καλώς ή κακώς, να έχουμε μπαμπά και μαμά για να μας οδηγούν. Στην παρούσα φάση λοιπόν η Αριστερά και οι παρατάξεις της, όπως και κάθε άλλη πολιτική παράταξη, παίζουν κι έναν τέτοιο ρόλο. Ο Ελληνας, λοιπόν, αυτήν τη στιγμή αισθάνεται χωρίς μπαμπά και χωρίς μαμά κι αυτό είναι κάτι πολύ σοβαρό. Μπορεί να ακούγεται πολύ ακραίο, αλλά δεν είναι. Ευθύνονται βαθύτατα τα κόμματα αν ο τόπος έχει μείνει ξέφραγος κι ο λαός νιώθει ξεκρέμαστος. Αυτήν τη στιγμή ο έλληνας δημοκράτης, σ’ όποια παράταξη κι αν ανήκει, δεν έχει στέγη να βάλει το κεφάλι του από κάτω.

Ν.ΜΠ.: Το θέμα δεν είναι αν είσαι δεξιός ή αν είσαι αριστερός. Το θέμα είναι αν τοποθετείσαι πολιτικά και κοινωνικά μέσα στο σημερινό γίγνεσθαι, μέσα στα πράγματα όπως ακριβώς τα ζεις. Αν υπάρχεις δηλαδή μέσα στη ζωή σου. Το να είσαι πολιτικοποιημένος σημαίνει ζωή. Η λέξη πολιτική δεν γράφεται με «οι», γράφεται με «η». Κι αυτό που κάνουμε αυτήν τη στιγμή, οτιδήποτε κι αν λέμε, ακόμη κι αν δεν μιλούσαμε για πολιτική, πάλι μια πολιτική θέση θα ήταν, αφού σε ένα άλλο καθεστώς θα λέγαμε άλλα πράγματα. Για χρόνια, το να ενδιαφέρεσαι για την πολιτική χωρίς να είσαι πολιτικός ήταν ταμπού, ντρεπόσουν να μιλήσεις.

Πώς γίνεται σε μια χώρα που έχει τέτοιους ποιητές, τέτοιο θέατρο, τέτοιο τραγούδι, να έχουμε καταλήξει σαν μια ξεχαρβαλωμένη σαμπρέλα; Αυτό με τρομάζει πιο πολύ απ’ όλα
Δήμητρα Γαλάνη
Μορφωμένος δεν είναι ο άνθρωπος που μαθαίνει πέντε – δέκα γράμματα. Μορφωμένος είναι ο άνθρωπος όταν ξέρει γιατί ο τόπος του έχει υποφέρει κι όταν μαθαίνει να χρησιμοποιεί τον κοινό νου

Νατάσσα Μποφίλιου