Λυδία Κονιόρδου – Γιώργος Γάλλος

Θανάσης Νιάρχος: Ποια θα θεωρούσατε ως µαθητεία στο θέατρο όχι µόνο για τον σπουδαστή της Δραµατικής Σχολής αλλά και για τον ώριµο σε ηλικία ηθοποιό;

Λυδία Κονιόρδου: Η μαθητεία είναι ένας χρυσός τρόπος να στηρίζεται κανείς στα σημαντικά πράγματα που έχουν βρει οι παλιοί μαστόροι. Να παίρνει τα εργαλεία τους ώστε να μη χάνει χρόνο για να τα εφεύρει από την αρχή. Τα εργαλεία της δουλειάς σε κάθε σινάφι μαστόρων είναι κοινά. Και μετά προχωράς ανακαλύπτοντας νέους κώδικες επικοινωνίας, ανάλογα με την εποχή και τη «γλώσσα» που υπερισχύει, αφού είναι επόμενο η τελευταία να είναι διαφορετική σε κάθε εποχή. Πολλές φορές οι νέοι άνθρωποι στην προσπάθειά τους να ανακαλύψουν καινούργια πράγματα πετάνε πολύτιμα εργαλεία, με συνέπεια να κοπιάζουν αργότερα διπλά για να ανακαλύψουν πάλι το σφυρί και το πριόνι. Αυτά σου εξασφαλίζει η μαθητεία. Και την αίσθηση της συνέπειας. Τη γνώση ότι τίποτε δεν ανακαλύπτεις ο ίδιος, απλώς εσύ το συναντάς για πρώτη φορά ενώ αυτό υπάρχει. Μπαίνεις, δηλαδή, σ’ έναν χώρο που έχει ανακαλυφθεί ξανά και ξανά, από όλες τις ατέλειωτες κομπανίες των ηθοποιών εδώ και αιώνες.

Γιώργος Γάλλος: Ακόμη και αν θέλεις να αναιρέσεις τελείως κάτι που έχει γίνει, οφείλεις να ξέρεις πολύ καλά την ουσία του. Εστω και αν θέλεις να το σβήσεις. Οπως ακριβώς ένας εικαστικός που αποφασίζει αιφνιδίως να κάνει έναν άσπρο πίνακα δεν μπορεί να μη γνωρίζει τα ρεύματα που έχουν προηγηθεί ως έρευνα έστω στον χώρο που θέλει να ανιχνεύσει. Γι’ αυτό και η μαθητεία είναι κάτι που δεν έχει τέλος. Ενώ αισθάνεσαι ότι κάτι πας να ανακαλύψεις, πως κάποια πόρτα μισανοίγει, νιώθεις ότι βρίσκεσαι πάλι στο χάος. Πάσχιζα παλαιότερα να αποκτήσω κάποια εργαλεία ώστε να έχω τη βεβαιότητα ότι είναι δικά μου – θεμιτό δεν είναι αυτό; – αλλά όταν έφτανα κάτι να αγγίξω και έλεγα ότι τώρα θα ησυχάσω, όχι προς Θεού ότι θα βολευτώ, κάτι άλλαζε, κάτι διασαλευόταν και βρισκόμουν πάλι σε μια καινούργια αρχή. Είχα περάσει δηλαδή σε μιαν άλλη πίστα, όπως λέμε και στα ηλεκτρονικά παιχνίδια.

Θ.Ν.: Πώς συµβαίνει να µας έχουν καταπλήξει παλαιότεροι ηθοποιοί που δεν είχαν καµιά παιδεία; Η Μαρίκα Κοτοπούλη διάβαζε το «Μπουκέτο». Δεν της χρειάστηκε η παιδεία για να ερµηνεύει τους τεράστιους ρόλους τους οποίους ερµήνευσε.

Λ.Κ.: Παλαιότερα επικρατούσε ως τρόπος διδασκαλίας η εμπειρική θεατρική παιδεία. «Κάνε ό,τι κάνω». «Κλέψε με αν μπορείς, δεν θα σου πω τα μυστικά μου, γιατί και σε μένα δεν τα είπε κανείς». Σαν το μαθητευόμενο μαστοράκι δίπλα στον αρχιμάστορα που μέσα από την επανάληψη και την τριβή τού κλέβει σιγά σιγά τα μυστικά του. Δεν υποτιμώ τους χαρισματικούς σπουδαίους ηθοποιούς, όπως ήταν ο Αιμίλιος Βεάκης, η Μαρίκα Κοτοπούλη, η Βάσω Μανωλίδου, η Ασπασία Παπαθανασίου, ηθοποιούς με ένα ιδιαίτερο δαιμόνιο, αλλά δούλεψαν σε μιαν εποχή που αναδείκνυε τις προσωπικότητες. Την εποχή αυτή την αντικατέστησε η εποχή του Κάρολου Κουν, εποχή κατά την οποία τη μονάδα την αντικατέστησε η ομάδα. Το θέατρο δεν αφορά ατομικές επιδόσεις. Μας λυτρώνει μέσα από τη συλλογική εμπειρία. Οπως και πολλά άλλα πράγματα στη σημερινή εποχή, γίνεται από ανάγκη, επομένως πιο γενναιόδωρα. Δεν μπορεί να διασωθεί κάτι αν δεν το μοιραστούμε. Ερχεται ένα μεγάλο τσουνάμι αλλαγών και χρειάζεται πάση θυσία  να διασωθούν τα σπουδαία πετράδια που έχει παραγάγει το ανθρώπινο πνεύμα. Νιώθω σαν ένας μικρός Νώε που συντηρεί πράγματα ώστε να μην τα παρασύρει το ρεύμα στους βυθούς.

Γ.Γ.: Κατ’ αρχάς στους ηθοποιούς στους οποίους αναφέρεστε είναι πασιφανής η εμπειρία σε σχέση με τη δουλειά τους. Μπορεί να μην είχαν κλασική παιδεία αλλά το άνοιγμά τους πάνω στη σκηνή, όσον αφορά τους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζονταν, ήταν φαίνεται τόσο μεγάλο ώστε δημιουργούσε την εντύπωση ή μάλλον την πραγματικότητα μιας τρομακτικής αμεσότητας. Αν και πρόκειται για μια τεχνική καμωμένη με πιο απλά, χειροποίητα υλικά, δεν παύει να είναι μια τεχνική. Τους παρατηρείς την ώρα που παίζουν (τώρα πια μόνο στις ταινίες, τους κωμικούς ιδιαίτερα) και ο ρυθμός τους είναι κάτι πραγματικά αξιοθαύμαστο.  Ρυθμός που αν και έχεις τελειώσει μια σχολή και έχεις μια κλασική παιδεία, δεν ξέρεις πόσα χρόνια θα σου χρειαστούν για να τον αποκτήσεις. Αυτόν δηλαδή τον ρυθμό που προσπαθείς μέσω μιας τεχνικής ή με δουλειά σε σεμινάρια να αποκτήσεις, στον παλαιό ηθοποιό μοιάζει να πηγάζει από μέσα του, είναι σαν να τον έχει έμφυτο αυτόν τον ρυθμό.

Θ.Ν.: Κυρία Κονιόρδου, όποια ωριµότητα και αν έχει κατακτήσει κανείς ως ηθοποιός, η φύση της δουλειάς δεν είναι τέτοια ώστε να µπορεί να αισθανθεί πάλι τον εαυτό του ως µαθητή;

Λ.Κ.: Ακριβώς αυτό είχε ως αποτέλεσμα να διαλέγω τους δασκάλους μου. Αυτό με οδήγησε στον Κάρολο Κουν. Αλλά και στις επόμενες συνεργασίες μου. Εμαθα πολλά πράγματα από τον Κώστα Τσιάνο, πήρα το βάφτισμά μου στη δική μας παράδοση. Ο Λευτέρης Βογιατζής στη συνέχεια: ο τρόπος που χειρίζεται τον λόγο ή ο τρόπος που εμβαθύνει στο πνευματικό κομμάτι ενός έργου και το μετατρέπει σε σκηνική δράση είναι μοναδικός. Η δουλειά με τον Σωτήρη Χατζάκη στον Παπαδιαμάντη υπήρξε μια πολύ ευτυχισμένη στιγμή για μένα. Εμαθα τρομερά πράγματα. Προπαντός την ταπεινότητα του να μην παίζω. Την πεμπτουσία του παιξίματος που είναι ακριβώς το μη παίξιμο. Ηταν τόσο πιο πάνω από μας το «υλικό» του Παπαδιαμάντη, που μόνο με την ταπεινότητα μπορούσε να μας δοθεί η χάρις. Αλλιώς θα τρώγαμε τα μούτρα μας. Μετά ήρθε ο Ανατόλι Βασίλιεφ. Τη ζήσαμε μαζί με τον Γιώργο Γάλλο και ήταν μια πολύ δύσκολη μαθητεία, γιατί όντας ηθοποιοί με κάποια εμπειρία έπρεπε να αποβάλουμε κάθε κοστουμάκι από παλαιούς ρόλους που διατηρούσαμε στο προσωπικό μας βεστιάριο. Αν καταφέρεις όμως να ξεφύγεις από την ανασφάλεια που σου δημιουργείται για λίγο, τότε μπορείς να παίξεις ό,τι βάλει το μυαλό σου. Υπήρξε μια μεγάλη δοκιμασία αλλά και μια μεγάλη εμπειρία, γιατί ο Βασίλιεφ αυτή τη στιγμή είναι ίσως ο μεγαλύτερος, εν ζωή, παιδαγωγός παγκοσμίως. Και με έναν τελείως πάλι διαφορετικό τρόπο μαθήτευσα στον Μπομπ Ουίλσον με την «Οδύσσεια». Ενιωσα να ξαναρχίζω το θέατρο, να ανακαλύπτω ξανά ότι το θέατρο είναι ευφορία, είναι αλαφράδα, είναι φως, είναι μπλόφα, είναι παιχνίδι. Οσο σημαντικό είναι το σκηνικό ή το κοστούμι, άλλο τόσο είναι και η υποκριτική, η μουσική, τα φώτα, το μακιγιάζ, η περούκα.

Γ.Γ.: Και φτάνουμε σε ένα σημείο που θεωρώ ότι είναι το κλειδί της σημερινής μας συζήτησης. Τη Λυδία Κονιόρδου τη θεωρώ δασκάλα μου χωρίς να έχει υπάρξει τυπικά δασκάλα μου, γι’ αυτό άλλωστε και γίνεται όλη αυτή η κουβέντα. Μόλις τέλειωσα τη σχολή, συνυπήρξαμε σε μια δουλειά που έκανε η ίδια. Την άκουγα να μιλάει για το πώς πρέπει να δουλεύει κάποιος έναν ρόλο, ποιες είναι οι αντιθετικές δυνάμεις ενός ρόλου ή τι σημαίνει σύγκρουση των αντιθετικών δυνάμεων σε έναν ρόλο και πως η σύγκρουση αυτή είναι που παράγει την κίνηση του ρόλου. Οτι έτσι ο ρόλος γίνεται πολύπλευρος, παύει να είναι μονοδιάστατος. Ολα αυτά που τα άκουγα το 2000 και σήμερα τα θεωρώ αυτονόητα, τότε δεν ξέρω αν ήμουν έτοιμος να τα καταλάβω. Μου φαίνονταν σαν μια ξένη άγνωστη γλώσσα, που όμως η Κονιόρδου που μου την έκανε προσιτή. Οπως και να το κάνουμε, ακόμη και τα παιδιά χρειάζονται μια ελάχιστη ωριμότητα για να μπορέσουν να κάνουν ένα βήμα. Σκεφθείτε τώρα την κατάπληξή μου, εγώ ο «μαθητής» της να βλέπω τη δασκάλα μου ως μαθήτρια όταν δουλεύαμε με τον Βασίλιεφ. Αυτό που έχω να πω μπορεί να το συνυπογράψουν όλοι όσοι συμμετείχαν στην παράσταση της «Μήδειας» που έκανε ο Βασίλιεφ. Οι πρόβες κράτησαν έξι μήνες – δεν είναι λίγος καιρός. Υπήρξε περισσότερο μαθητής απ’ όλους μας. Ερχόταν κάθε ημέρα, μα κάθε ημέρα, με τα βιβλία της, τα σημειωματάριά της, την κασετίνα της, κρατούσε σημειώσεις. Είχε απορίες και ρωτούσε πιο πολύ σε σχέση με όλους. Αν και δασκάλα μου, την είδα σε γκράντε ρόλο μαθήτριας να δοκιμάζει το καθετί. Αν και πρόκειται για ηθοποιό που έχει παίξει τους μεγαλύτερους γυναικείους ρόλους, έμοιαζε σαν να έχει βγει μόλις από τη σχολή.

Θ.Ν.: Μιλάτε συνήθως εσείς οι ηθοποιοί για την «τσαγκαρική»  της δουλειάς σας. Πώς γίνεται όµως ο θεατής να µην αντιλαµβάνεται την τσαγκαρική και να εισπράττει µόνο τη µαγεία;

Λ.Κ.: Οπως μια καλή ράφτρα καταφέρνει να μη φαίνονται τα ραψίματα και οι ραφές, ο κόπος της με λίγα λόγια, και όλο το ρούχο να πέφτει πάνω στο σώμα με μια αιθέρια απλότητα, αυτή είναι η πεμπτουσία της τέχνης. Να φαίνεται κάτι ότι είναι το πιο απλό πράγμα του κόσμου, αλλά εσύ έχεις περάσει ατέλειωτες ώρες για να το τρίβεις, ξανά και ξανά. Αν και ο Αλέξης Μινωτής δεν ήταν ένας ηθοποιός που με συγκινούσε, τον θαύμαζα για την απλότητα με την οποία εξέφερε τον λόγο. Είχε καταφέρει να παίζει στην Επίδαυρο και να κινείται σαν να ήταν στο καθιστικό του σπιτιού του.

Γ.Γ.: Είπε η κυρία Κονιόρδου πριν από λίγο ότι στη «Φόνισσα» του Παπαδιαμάντη συνειδητοποίησε πως το απόλυτο παίξιμο είναι το μη παίξιμο. Αυτό βέβαια συνέβη γιατί πάντρεψε η ίδια τα τυπικά και τα ουσιαστικά που ζητάει το θέατρο με μια μεγάλη τεχνική. Αυτή η τεχνική όμως είναι κάτι που δεν ενδιαφέρει το κοινό. Εμάς τους ηθοποιούς βέβαια μας αφορά πάρα πολύ. Η τεχνική είναι κάτι που στη σκηνή χρειάζεται να έχει σβήσει τελείως, να μη φαίνεται καθόλου. Αν ο θεατής αναγνωρίσει την τεχνική σημαίνει αμέσως ότι κάτι δεν πάει καλά. Αν συνειδητοποιήσει τον κόπο που έχει υπάρξει για να παριστάνει κανείς με φυσικότητα και απλότητα, σαν να μην τρέχει τίποτε, η ζημιά που προκαλείται είναι πολύ μεγάλη. Δεν ξέρει τι φταίει από τα δύο: το έργο ή η παράσταση.

Θ.Ν.: Κυρία Κονιόρδου, από τη συγχωρεµένη Αλίκη Βουγιουκλάκη ώς τον Μποµπ Ουίλσον έχουν εκφραστεί για εσάς µ’ έναν τρόπο κάτι περισσότερο από κολακευτικό.

Λ.Κ.: Ευτυχώς, αρκετά νωρίς, στην περιπέτειά μου μέσα στο θέατρο, και κυρίως με τον Κουν, απέκτησα βαθιά επίγνωση ότι τα πιο σημαντικά πράγματα που καταθέτει κανείς δεν είναι δικά του, του δίνονται. Ο ίδιος είναι ένας καλός αγωγός, τίποτε παραπάνω. Επομένως εγώ είμαι πολύ μικρή σε σχέση με αυτό που περνάει μέσα από μένα. Αρα, γιατί να το βάλω φτερό στο καπέλο μου ότι είμαι εγώ που κατάφερα κάτι. Επίσης, είναι τόσο πολλά τα πράγματα γύρω μας που δεν έχουμε ανακαλύψει ώστε δεν μπορώ να αισθάνομαι εφησυχασμένη, ούτε ότι το ταξίδι τελείωσε.

Γ.Γ.: Σας ακούω με πολλή προσοχή. Το μόνο που θα μπορούσα να πω είναι – σαν να πρόκειται για μια καλή πρόβα – να ξεκινήσουμε από την προσωπική μας ζωή. Να είμαστε ανοιχτοί και να ακούμε. Λειτουργούμε συνεχώς με «πρέπει», με «μη», που μας κάνουν να κλεινόμαστε στον εαυτό μας. Αλλά είναι ένα ταλέντο το να μπορείς να ανοίγεις ως άνθρωπος. 

Ερχεται ένα μεγάλο τσουνάμι αλλαγών και χρειάζεται πάση θυσία να διασωθούν τα σπουδαία πετράδια που έχει παραγάγει το ανθρώπινο πνεύμα. Νιώθω σαν ένας μικρός Νώε που συντηρεί πράγματα ώστε να μην τα παρασύρει το ρεύμα στους βυθούς
(Λυδία Κονιόρδου) 

Η μαθητεία είναι κάτι που δεν έχει τέλος. Ενώ αισθάνεσαι ότι κάτι πας να ανακαλύψεις, πως κάποια πόρτα μισανοίγει, νιώθεις ότι βρίσκεσαι πάλι στο χάος
(Γιώργος Γάλλος)