Η μεγάλη συζήτηση για την παγκόσμια τραπεζική ένωση

Η Κριστίν Λαγκάρντ, η διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, δήλωσε πρόσφατα αναφερόμενη στην ανολοκλήρωτη ατζέντα της μεταρρύθμισης του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού τομέα: «Για να αρχίσουμε, χρειαζόμαστε συγκεκριμένη πρόοδο στο αίνιγμα του είναι-πολύ-σημαντική-για-να-καταρρεύσει. Χρειαζόμαστε μια συζήτηση σε παγκόσμιο επίπεδο για τα υπέρ και τα κατά των άμεσων περιορισμών σε επιχειρηματικά μοντέλα». Πέντε χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης, με τη δημοσίευση της έκθεσης Λιικάνεν για την τραπεζική μεταρρύθμιση στην Ευρωπαϊκή Ενωση, η συζήτηση αυτή επιτέλους αρχίζει.

Οι προτάσεις Λιικάνεν έχουν πολλά κοινά με αυτές που έγιναν το 2011 από την Ανεξάρτητη Επιτροπή για της Τράπεζες (ICB) του Ηνωμένου Βασιλείου, της οποίας είχα προεδρεύσει. Αμφότερα τα πακέτα των συστάσεων υπογραμμίζουν τη σημασία ενός πακέτου αλληλοσυνδεόμενων μέτρων το οποίο να συνδυάζει πολύ μεγαλύτερη απορρόφηση ζημιών με διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Και τα δύο έχουν τα ίδια οικονομικά επιχειρήματα για τους στόχους τέτοιων μεταρρυθμίσεων: να «μονώσουν» τις βασικές τραπεζικές υπηρεσίες από επενδυτικούς τραπεζικούς κινδύνους· να καταστήσουν ευκολότερες και έτσι πιο αξιόπιστες τις αποφάσεις· να προστατεύσουν τους φορολογουμένους από κινδύνους που ανήκουν στον ιδιωτικό τομέα· να εξασφαλίσουν ότι η ανάληψη κινδύνων από τις τράπεζες υπόκειται στην αρμόζουσα πειθαρχία της αγοράς.

Επιπλέον, τα σχέδια τόσο του Λιικάνεν όσο και της ICB ευνοούν τη δομημένη παγκόσμια τραπεζική – διαχωρίζοντας νομικά οντότητες με χωριστό κεφάλαιο, διοίκηση και πάει λέγοντας – αντί να καλούν για την κατάργησή της, όπως ζητούν αυτοί που θέλουν να διαχωρίσουν πλήρως την εμπορική από την επενδυτική τραπεζική. Στις μεγάλες τράπεζες, ο Λιικάνεν διαχωρίζει την εμπορική τραπεζική από την τραπεζική των καταθέσεων, ενώ οι προτάσεις της ICB, οι οποίες ενσωματώνονται τώρα σε νομοσχέδια στη Βρετανία, προστατεύουν τη λιανική τραπεζική.

Πρόκειται όμως για το ίδιο και το αυτό. Στο κάτω κάτω, ένας φράκτης που προστατεύει το ελάφι από τα λιοντάρια είναι το ίδιο με έναν φράκτη που κρατάει τα λιοντάρια μακριά από το ελάφι. Αντίθετα από τον εξάδελφό τους, τον Κανόνα Βόλκερ, ούτε ο Λιικάνεν ούτε η βρετανική προσέγγιση αποπειρώνται να τραβήξουν μια γραμμή ανάμεσα σε τύπους εμπορίου. Το να κρίνει κανείς αν το εμπόριο είναι ιδιοκτησιακό μπορεί να μην απαιτεί ακριβώς «παράθυρα στις ψυχές των ανθρώπων» (το οποίο σε ένα άλλο πλαίσιο η Βασίλισσα Ελισάβετ πρώτη ευφυώς απέφυγε), αλλά η εμπειρία της Αμερικής δείχνει πως είναι έτσι κι αλλιώς δύσκολο.

Και πάλι, οι στόχοι της έκθεσης Λιικάνεν και της Βρετανίας δεν είναι ταυτόσημοι. Ούτε θα πρέπει να είναι. Η Βρετανία έχει ένα πολύ ευρύτερο τραπεζικό σύστημα σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας της από αυτό που έχει η Ευρώπη ως σύνολο – για να μη μιλήσουμε για τις ΗΠΑ. Το βρετανικό σύστημα είναι εκτεθειμένο σε διάφορους κινδύνους που είναι προς το συμφέρον της Ευρώπης να υπόκεινται σε καλή διαχείριση. Επιπλέον η έκθεση Λιικάνεν δεν έχει μια προσέγγιση ενιαία για όλους, καθώς προτείνει ρητά εξουσίες για να ζητήσει ευρύτερο διαχωρισμό, αν χρειαστεί, ώστε να εξασφαλιστεί η ενίσχυση των τραπεζών.

Πέρα από τις δυσκολίες στην εφαρμογή της, υπάρχουν λόγοι για να μην εισαχθεί ο Κανόνας Βόλκερ, αντί των προτάσεων ICB / Λιικάνεν, στη Βρετανία και την Ευρώπη. Πρώτον, δεν κάνει αρκετά για να προστατεύσει τη λιανική τραπεζική από τους κινδύνους της επενδυτικής τραπεζικής, της οποίας μόνο ένα μικρό μέρος έχει σχέση με το ιδιοκτησιακό εμπόριο. Δεύτερον, οι ΗΠΑ έχουν ένα πολύ διαφορετικό τραπεζικό σύστημα που περιλαμβάνει διάφορους κανονισμούς για το πώς οι καταθετικοί θεσμοί μπορούν να συσχετισθούν με συνδεδεμένες εμπορικές οντότητες.

Μήπως λοιπόν πρέπει να εισαχθεί ο Κανόνας Βόλκερ επιπλέον, αντί σε αντικατάσταση, της δημιουργίας ενός περιβόλου; Για το συμφέρον της απλότητας, θα έλεγα όχι.

Η επιβολή πλήρους διαχωρισμού αντί της δημιουργίας περιβόλου θα προσέφερε ένα ισχυρότερο φράγμα, αλλά με εν δυνάμει υψηλό κόστος, στο οποίο θα περιλαμβανόταν ένας κίνδυνος για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Στο κάτω κάτω, ο πλήρης διαχωρισμός σημαίνει ότι δεν θα είναι διαθέσιμοι πόροι από αλλού σ’ έναν δεδομένο τραπεζικό όμιλο για να αντιμετωπιστεί μια κρίση λιανικής τραπεζικής που είναι αποτέλεσμα, ας πούμε, μιας πτώσης στις τιμές των ιδιοκτησιών.

Τέτοιες κρίσεις μπορεί να συμβούν. Ετσι η ICB συμπέρανε πως το μεταρρυθμιστικό πακέτο της για τη Βρετανία θα επιτύγχανε τους κύριους στόχους του πλήρους διαχωρισμού με μικρότερο κόστος και χωρίς να δημιουργηθεί ο κίνδυνος για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα που θα μπορούσε να προέλθει από την ύπαρξη μη διαφοροποιημένης, μεμονωμένης εγχώριας λιανικής τραπεζικής. Η επιτυχία αυτής της προσέγγισης εξαρτάται από το κατά πόσον ο φράκτης θα παραμείνει ισχυρός. Αυτό απαιτεί καλό αρχικό σχεδιασμό και διαρκή κανονιστική επαγρύπνηση αλλά το ίδιο απαιτεί και ο πλήρης διαχωρισμός.

Η διαρθρωτική μεταρρύθμιση των τραπεζών δεν λύνει όλα τα προβλήματα. Τουλάχιστον όμως για τη Βρετανία και την υπόλοιπη Ευρώπη, είναι ένα σημαντικό μέρος του συνολικού μεταρρυθμιστικού πακέτου μαζί με πολύ ισχυρότερες προδιαγραφές για το κεφάλαιο και τη ρευστότητα, χρέος που θα απορροφά τις απώλειες (περιλαμβανομένων «διασώσεων» από πιστωτές), πραγματική ενίσχυση και πάει λέγοντας.

Υπάρχει επίσης το ερώτημα για το πώς θα προστατευθεί η χρηματοπιστωτική σταθερότητα από κινδύνους που προέρχονται από τον σκιώδη δανεισμό, περιλαμβανομένου του κινδύνου της διάχυσης στην παραδοσιακή τραπεζική, που η δημιουργία ενός φράκτη βοηθάει να συγκρατηθεί.

Η διαρθρωτική μεταρρύθμιση είναι επίσης θεμελιώδης για τις κινήσεις προς μια ευρωπαϊκή τραπεζική ένωση, διότι μια ένωση με καλά κεφαλαιοποιημένες και ασφαλώς διαρθρωμένες τράπεζες έχει πολύ καλύτερες προοπτικές από μια ένωση χωρίς τα στοιχεία αυτά. Διαφορετικά, η αμοιβαιοποίηση τυχαίων οικονομικών υποχρεώσεων μπορεί να επιτείνει το πρόβλημα του είναι-πολύ-σημαντική-για-να-καταρρεύσει.

Τώρα που η διαρθρωτική μεταρρύθμιση βρίσκεται ρητά στην ατζέντα, η συζήτηση για την ευρωπαϊκή τραπεζική μεταρρύθμιση μπαίνει σε μια νέα φάση. Ομως, όπως έχει υπογραμμίσει το ΔΝΤ, η συζήτηση πρέπει να προχωρήσει πέραν της Ευρώπης. Επιπλέον είναι κάτι περισσότερο από μια συζήτηση για τη δημόσια πολιτική επειδή στον κόσμο μετά την κρίση τα κίνητρα της αγοράς μπορεί να υποδείξουν μορφές διαχωρισμού ανάμεσα στη λιανική και την επενδυτική τραπεζική.

Ομως τα κίνητρα των αγορών που περιβάλλουν διάφορα επιχειρηματικά μοντέλα θα παραμείνουν στρεβλά όσο οι φορολογούμενοι θα θεωρούνται υπόλογοι για ζημιές των τραπεζών. Αυτό μας δίνει ακόμη περισσότερους λόγους για να τις απαγκιστρώσουμε μέσω διαρθρωτικών και άλλων τραπεζικών μεταρρυθμίσεων.

Ο Τζον Βίκερς, κοσμήτορας στο Κολέγιο All Souls της Οξφόρδης, έχει διατελέσει επικεφαλής των οικονομολόγων της Τράπεζας της Αγγλίας και είναι πρώην μέλος της επιτροπής νομισματικής πολιτικής της.