Ο Μπίσμαρκ και η «Μασσαλιώτιδα»!

Ασφαλώς η ηχογραφημένη φωνή του Οτο φον Μπίσμαρκ αποτελεί σπάνιο ντοκουμέντο. Οι ιστορικοί γνωρίζουν για ποιον λόγο η ανακάλυψη έγινε στο Νιου Τζέρσι των ΗΠΑ. Εκεί είναι το αρχείο του Τόμας Εντισον, εφευρέτη του φωνόγραφου. Γνωρίζουν επίσης την ακριβή χρονολογία της ηχογράφησης: 1889. Αυτό που παραμένει μυστήριο, όμως, είναι για ποιο λόγο ο πρώτος καγκελάριος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας, ο άνθρωπος που είχε παρελάσει νικητής στο Παρίσι το 1871, είχε αποφασίσει να ψάλει τις πρώτες στροφές του εθνικού ύμνου της Γαλλίας, της γνωστής «Μασσαλιώτιδας»; Πρόκειται για αστείο; Είναι φόρος τιμής στον αιώνιο εχθρό; Η μήπως κάποια κρυφή συμπάθεια; «Αυτό θα το πουν οι μελετητές», δηλώνει ο Στέφαν Πούιγ, γερμανός επιστήμονας που ανακάλυψε το ντοκουμέντο με μια ομάδα αμερικανών συναδέλφων του. Αυτό που προκαλεί επίσης εντύπωση είναι ότι η χροιά της φωνής του Σιδηρού Καγκελαρίου δεν ήταν καθόλου «καμπανιστή» όπως ήθελε η παράδοση.

Σε κάθε περίπτωση, ο Μπίσμαρκ αποδείχθηκε περισσότερο θαρραλέος από άλλους ηγέτες της εποχής και πιο ανοικτός απέναντι στις νέες τεχνολογίες. Γιατί το ίδιο έτος ένας συνεργάτης του Εντισον, ο Εντουαρντ Αντελμπερτ Τέοντορ Βάνγκεμαν, έκανε μια περιοδεία στις αυλές της Ευρώπης για να παρουσιάσει τη νέα ανακάλυψη. Ωστόσο στον τσάρο Αλέξανδρο Γ’ τον και αυστριακό αυτοκράτορα Φραγκίσκο Ιωσήφ Α’ ο φωνογράφος δεν έκανε και πολλή εντύπωση. Ο γερμανός αυτοκράτορας Γουλιέλμος Β’ έδειξε ενδιαφέρον, αλλά προτίμησε να μην ηχογραφήσει τη φωνή του φοβούμενος τυχόν αρνητικές συνέπειες. Εντελώς διαφορετική ήταν η αντίδραση του Μπίσμαρκ. Οχι μόνο ηχογράφησε ένα μήνυμα με παραλήπτες «τους συμπατριώτες και στις δύο όχθες του Ατλαντικού», αλλά τραγούδησε τους πρώτους στίχους του αμερικανικού φολκ τραγουδιού «In Good Old Colony Times». Συνέχισε με τους στίχους μιας μπαλάντας του Λούντβιχ Ουχλαντ, συνέχισε στα λατινικά με τον φοιτητικό ύμνο «Guadeamus Igitur» και ολοκλήρωσε με τη «Μασσαλιώτιδα». Κατά πάσα πιθανότητα, το ρεπερτόριο οφείλεται στην παιγνιώδη διάθεση του καγκελαρίου. Οι ιστορικοί πάντως δεν έχουν πει ακόμη την τελευταία τους κουβέντα.