[Δρομοι] Κάθε κρίση…

… είναι ξεχωριστή και εντούτοις παρουσιάζει κάποιες σταθερές που η έρευνα προσπαθεί και φέρνει στο φως εδώ και τριάντα χρόνια. Η δυναμική της κρίσης είναι διάσπαρτη από παγίδες τόσο κλασικές όσο και προβλέψιμες. Ο Φραντσέσκο Σκετίνο, ο καπετάνιος του «Costa Concordia», έπεσε σε όλες και ενσαρκώνει ένα διπλό ναυάγιο: αυτό του πλοίου του και εκείνο των επιστημών του ρίσκου να διαδοθούν επαρκώς μεταξύ των επαγγελματικών τάξεων.

Παρασκευή 13 Ιανουαρίου…

… το κρουαζιερόπλοιο προσκρούει, περί τις 21.30, σε ύφαλο. Ενας εκπαιδευμένος επαγγελματίας θα είχε γρήγορα τεθεί σε συναγερμό. Οπως όμως σχεδόν όλα τα μη προετοιμασμένα ανθρώπινα πλάσματα, ο καπετάνιος υπεκφεύγει, αρνείται, είναι το πλέον συνηθισμένο αντανακλαστικό σε ανάλογες συνθήκες, διότι είναι πολύ αγχωτικό να δεχθείς ότι αντιμετωπίζεις ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Ευθύς αμέσως, ο καπετάνιος πέφτει και σε μια δεύτερη παγίδα «πρωτάρη». Επιχειρεί να καθησυχάσει τους επιβάτες με ένα μήνυμα του τύπου «Ολα είναι υπό έλεγχο». Αυτό το επιβαρυντικό αντανακλαστικό ενισχύεται ιδιαίτερα από τον φόβο του πανικού. Κι εντούτοις, είναι σε γενικές γραμμές ο καλύτερος τρόπος να προκληθεί πανικός, μόλις ηχήσει ο συναγερμός και το καθησυχαστικό μήνυμα διαψευστεί από την πραγματικότητα.

Μία ώρα μετά…

… την πρόσκρουση (22.35), το ελικόπτερο της Ακτοφυλακής πετά πάνω από το πλοίο, που έχει προσαράξει αλλά δεν έχει πάρει ακόμα μεγάλη κλίση. Καμία εκκένωση δεν έχει ξεκινήσει. Ενας ερευνητής δηλώνει πως, αν είχε δοθεί εκείνη την ώρα εντολή εκκένωσης, θα είχαν μπορέσει να χρησιμοποιηθούν όλες οι σωσίβιες λέμβοι και «όλος ο κόσμος θα είχε κατέβει… χωρίς να βραχεί ούτε ένα δαχτυλάκι». Σε θέματα διαχείρισης κρίσεων, ο χρόνος μετράει περισσότερο από ποτέ. Ενόσω όμως το ελικόπτερο πετά πάνω από το «Costa Concordia», ένα είδος ανταρσίας ξεσπάει στο πλοίο, καθώς μέλη του πληρώματος ξεκινούν την εκκένωση χωρίς να έχει δώσει εντολή ο καπετάνιος Σκετίνο. Για ακόμα μία φορά, ένα από τα κλειδιά της διαχείρισης κρίσεων, η συλλογική δουλειά, έχει χαθεί. Περί τις 23.40, ο διοικητής του Λιμενικού στο Λιβόρνο ανακαλύπτει πως ο καπετάνιος του «Costa Concordia» έχει εγκαταλείψει το πλοίο. Τον διατάζει να επιστρέψει. Εκείνος αρνείται και γίνεται ένα κάθαρμα στα μάτια της κοινής γνώμης.

Είναι κάθαρμα;…

… Δεν το γνωρίζω. Κάθε κρίση όμως δικαιούται μια ανάλυση πολύ πιο ευρεία και σε βάθος από μια απλή ηθική κρίση. Σε περίοδο κρίσης, είναι μεγάλος ο πειρασμός να «οριστεί» κάποιος αποδιοπομπαίος τράγος. Το να πει απλώς κανείς πως ο καπετάνιος του «Costa Concordia» είναι ένα κάθαρμα θα ήταν βολικό, όσο και αντιπαραγωγικό. Θα ήταν ο καλύτερος τρόπος να χάσουμε μια απαραίτητη συνειδητοποίηση: σε ώρα κρίσης, οι έννοιες της κοινής λογικής ή της αξιοπρέπειας απλώς δεν ισχύουν. Μόνο μια επαγγελματική κατάρτιση λειτουργεί. Χωρίς αυτήν, αντιμέτωποι με την κρίση, κάποιοι θα τα βγάλουν πέρα χάρη στα σωστά τους ένστικτα και τα φυσικά προσόντα τους, αλλά η πλειοψηφία θα χαθεί στον δρόμο.