Σταρ και επαναστάτης

Παρά τη μακρά πορεία μιας λαμπρής και πολυδιάστατης καριέρας στο θέατρο, στο σινεμά και στο τραγούδι, αλλά και μια ζωή αφοσιωμένη στον αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα των μειονοτήτων, ο άνθρωπος που πρώτος ξεπέρασε (το 1956) το φράγμα του ενός εκατομμυρίου πωλήσεων για άλμπουμ 33 στροφών, αλλά και ο μοναδικός καθημερινός συνομιλητής τόσο του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ όσο και του Ρόμπερτ Κένεντι στα εύφλεκτα 60s, παραμένει ακόμα γνωστός στις πλατιές μάζες ως ο «βασιλιάς του calypso».

ΤΖΑΜΑΪΚΑ – ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ. Παιδί μιας Τζαμαϊκανής και ενός ναύτη του Βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού από τη Μαρτινίκα, ο Χάρι Μπελαφόντε γεννήθηκε στο Χάρλεμ της Νέας Υόρκης την 1η Μαρτίου του 1927. Απογοητευμένη η μητέρα του από τις συνθήκες ζωής και τις τραγικές επιπτώσεις της οικονομικής ύφεσης, τον πήρε μαζί της στα οκτώ του πίσω στην Τζαμάικα, πέντε χρόνια μετά όμως επέστρεψαν στη Νέα Υόρκη. Εκεί είχε από μικρός την ευκαιρία να τρυπώνει στο θρυλικό θέατρο «Apollo» του Χάρλεμ για να δει από κοντά θεούς και θεές της τζαζ όπως ο Καμπ Κάλογουεϊ, ο Ντιουκ Ελινγκτον, η Ελα Φιτζέραλντ και η Μπίλι Χόλιντεϊ. Με την είσοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο, βρέθηκε να υπηρετεί στο Πολεμικό Ναυτικό και επιστρέφοντας έπιασε δουλειά ως επιστάτης σε πολυκατοικία του Μανχάταν, όταν κάποια στιγμή ένας ένοικος του έδωσε εισιτήριο για το θέατρο. Αυτή ήταν η προσωπική του στιγμή «αποκάλυψης» που έμελλε να καθορίσει τη μελλοντική του πορεία, και το τέλος της δεκαετίας του ’40 τον βρήκε να παρακολουθεί μαθήματα στο Θεατρικό Εργαστήρι της Νέας Υόρκης (πρόδρομος του περίφημου Actors Studio) μαζί με τον Τόνι Κέρτις, τον Γουόλτερ Ματάου, τον Σίντνεϊ Πουατιέ και τον Μάρλον Μπράντο (με τους δύο τελευταίους έμελλε να συνδεθεί με μακρόχρονη φιλία).

Παράλληλα με το θέατρο, ξεκίνησε την καριέρα του και στο τραγούδι, έχοντας την εξαιρετική τύχη στην πρώτη του εμφάνιση στη σκηνή να τον υποστηρίξει η μπάντα του μεγάλου Τσάρλι Πάρκερ. Εκτός από το εξωτικό background της μουσικής από την Καραϊβική που εισήγαγε στη δισκογραφία και τις παραδοσιακές τζαζ και μπλουζ αναφορές, ο Μπελαφόντε πρόσθεσε τη φολκ μουσική και το λεγόμενο «τραγούδι διαμαρτυρίας» στο οπλοστάσιό του, και σε συνδυασμό με την εμφάνισή του δεν άργησε να γίνει στα μέσα της δεκαετίας του ’50 ο πιο διάσημος μαύρος σταρ του πλανήτη – θα ακολουθούσαν πολύ σύντομα ο Σίντνεϊ Πουατιέ και ο Κάσιους Κλέι (Μοχάμεντ Αλι). Στα χρόνια που ακολούθησαν, η φήμη του παγιώθηκε: υπήρξε ένας από τους επίλεκτους γκεστ σταρ που τραγούδησαν κατά την τελετή ορκωμοσίας του Προέδρου Κένεντι το 1961, ενώ το υπόλοιπο μέρος αυτής της ταραχώδους δεκαετίας το πέρασε χρησιμοποιώντας την τεράστια δημοτικότητά του υπέρ του αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα αλλά και για να κάνει ευρέως γνωστούς στο αμερικανικό κοινό διεθνείς ερμηνευτές με τους οποίους συνεργάστηκε, όπως η Νάνα Μούσχουρη.

Από την αυγή της δεκαετίας του ’70 και μετά, η καριέρα του τόσο στο τραγούδι όσο και στη μουσική έμοιαζε να φθίνει – αν και ποτέ δεν έπαψε να είναι ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους ανθρώπους στον πλανήτη -, αντίθετα από την κριτική του εναντίον της επίσημης αμερικανικής πολιτικής, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, με αποκορύφωμα την επίσκεψή του στην Κούβα αλλά και, πιο πρόσφατα, τα θετικά του σχόλια για τον Πρόεδρο Τσάβες της Βενεζουέλας. Δεν δίστασε μάλιστα να αναφερθεί με βαρύτατους χαρακτηρισμούς τόσο στον Πρόεδρο Μπους τον Νεότερο («αρχηγός της Γκεστάπο») όσο και στους «σκλάβους» αξιωματούχους του, εννοώντας τον Κόλιν Πάουελ και την Κοντολίζα Ράις.

Και όπως φαίνεται και από την αυτοβιογραφία του, που κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες, ο Χάρι Μπελαφόντε, ακόμα και στα 84 δεν βάζει νερό στο κρασί του, παραμένοντας οργισμένος. Στο εναρκτήριο κεφάλαιο μάλιστα του βιβλίου _ το οποίο αναφέρεται στο ταξίδι που έκανε με τον Σίντνεϊ Πουατιέ στα βάθη του αμερικανικού Νότου το 1964, με τη ζωή τους να διατρέχει σοβαρότατο κίνδυνο – γράφει ότι το κίνητρο τόσο για την καλλιτεχνική όσο και για την πολιτική του έκφραση δεν ήταν το πάθος αλλά «μια μόνιμη και βαθιά πηγή θυμού»:

«Γιατί ένιωθα θυμωμένος τόσο καιρό για τα ζητήματα ελευθερίας, δημοκρατίας και ισότητας, ωσάν οι υπεύθυνοι για τις αδικίες – από τον Πρόεδρο και τον αρχηγό του FBI ώς τον μέσο ρατσιστή που κυκλοφορεί στον δρόμο – είχαν στόχο εμένα; Και γιατί, ενώ με ένοιαζε τόσο πολύ η προσωπική μου επιτυχία ως ηθοποιός και τραγουδιστής, ήμουν έτοιμος να τινάξω στον αέρα την ανοδική πορεία μιας καριέρας που με είχε φέρει στα τριάντα μου στη θέση του πρώτου “μαύρου ειδώλου παγκόσμιας εμβέλειας”; Η μητέρα μου είχε πολλά να κάνει μ’ αυτό. Γνώριζα επίσης από πολύ μικρός ότι ζούσα πολιτισμικά σε ένα απομονωμένο καθαρτήριο, όχι μόνο μεταξύ τζαμαϊκανής και αμερικανικής κουλτούρας, αλλά και μεταξύ λευκών και μαύρων. Και στους δύο κόσμους ήμουν πάμφτωχος. Και γι’ αυτό ήμουν πολύ θυμωμένος… Ισως όμως, τελικά, δεν έχει τόση σημασία από πού προέρχεται ο θυμός σου, αλλά πώς τον χρησιμοποιείς…».

ΟΙ «ΔΑΙΜΟΝΕΣ». Οπως εξάλλου τονίζει εμφατικά ο ίδιος σε κάποιο άλλο σημείο του βιβλίου, που έχει τίτλο «Το τραγούδι μου» (My Song), ο Μπελαφόντε δεν ήταν ένας καλλιτέχνης που έγινε ακτιβιστής, αλλά ένας ακτιβιστής που έγινε καλλιτέχνης. Σ’ όλη τη διάρκεια της αφήγησης δεν ξεχνά να αποδώσει τα εύσημα στις θεραπευτικές ιδιότητες της ψυχανάλυσης που τον κράτησε ισορροπημένο, αν και μόνο φευγαλέα αναφέρει τις «ανισορροπίες» και τους προσωπικούς του δαίμονες: τις τάσεις εθισμού στον τζόγο, τις αποτυχίες του ως σύζυγος και πατέρας ή τη δυσκολία κάποιου που υπήρξε ένας από τους πιο διάσημους ανθρώπους στον πλανήτη να συμβιβαστεί τα τελευταία χρόνια με τον ρόλο του βετεράνου (και κυριολεκτικά χωρίς φωνή πλέον) γκεστ σταρ στο κύκλωμα των βραβείων «συνολικής προσφοράς» στη μουσική και στο σινεμά:

«Δεν έχω παράπονα από τη ζωή μου. Εχω όμως βαθύτατες ανησυχίες για την κατάσταση αυτής της χώρας, για τη φτώχεια και για την ανισότητα, για όλα αυτά που το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα άφησε ημιτελή, και για το γεγονός ότι δεν υπάρχει πλέον κίνημα για να συνεχίσει τις αλλαγές…».